Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận Chương 2: Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Kết luận và khuyến nghị 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu khái niệm năng lực và tăng cương năng lực:Khái niệm năng lực xuất hiện năm 1973 trong bài thuyết trình của David C.
McClelland về “kiểm tra năng lực hơn là sự thông minh”. Mc Clelland cho rằng cách thức kiểm tra truyền thống dựa trên thái độ và sự thông minh (aptitude and intelligence tests) là chưa đủ mà cần kiểm tra năng lực (testing for competence rather than for intelligence). Tác giả đã chỉ ra sự cần thiết tích hợp thái độ và các thuộc tính cá nhân vào năng lực và có thể nhận diện năng lực của một hoạt động (task) bằng cách quan sát người thực thi hoạt động đó tốt nhất. Một số năng lực như sự nhạy cảm, tư duy tích cực với sự giao thoa văn hóa hay kỹ năng quản lý tạo ra sự khác biệt giữa những người hoàn thành tốt công việc và phần còn lại (Dubois, 1993).
Từ đó, năng lực được tiếp cận trên cơ sở tổng hợp các yếu tố cần thiết để hoàn thành một công việc được giao [13]. Năm 1992, Boam và Sparrow định nghĩa năng lực là “một tập hợp các biểu hiện hành vi gắn với một vị trí công việc để hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của vị trí đó ở mức độ thành thạo” [18]. Spencer (1993) định nghĩa năng lực là khả năng một cá nhân thực thi được những yêu cầu kỹ năng bắt buộc đối với một công việc cụ thể. Các nhóm tác giả nêu trên có cùng chung quan điểm nhấn mạnh vào những đặc tính của cá nhân thể hiện khi hoàn thành một công việc với sự vượt trội về kết quả hoặc hiệu quả và phân chia các đặc điểm đó ra năm loại gồm động cơ, tính cách, nhận thức, kiến thức và kỹ năng [19].
Lucia và Lepsinger (1999), định nghĩa năng lực là công cụ nhận diện các kỹ năng, kiến thức, thái độ và đặc tính cá nhân cần có để thực thi hiệu quả một vai trò trong tổ chức, qua đó giúp tổ chức đạt được mục tiêu chiến lược đề ra [25]. Dubois và Rothwell (2004), định nghĩa năng lực với nhiều đặc điểm hơn, bao gồm kiến thức, kỹ năng, hình ảnh cá nhân, tính cách, tư duy hành động, nhận thức xã hội, cảm quan về thế giới xung quanh. Cũng theo Dubois và Rothwell (2004), năng lực cần được quan sát, mô tả và xác minh để có thể đo lường. Năng lực có liên hệ tương quan với hiệu quả công việc, do đó có thể được đo lường, đánh giá, tích lũy và cải tiến khi cá nhân được trao cơ hội học tập và phát triển (Kormanik, Lehner và Winnick, 2009).
Như vậy, có nhiều cách tiếp cận năng lực khác nhau. Tuy nhiên, trong cuốn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sách này, nhóm tác giả sử dụng định nghĩa của Parry (1996) vì tính cụ thể, chi tiết hơn cả [21]. Theo Parry, năng lực là một tập hợp các kiến thức, kỹ năng và thái độ liên quan với nhau có thể ảnh hưởng lớn tới khả năng hoàn thành công việc hay hiệu suất của một cá nhân, có thể được đo lường thông qua các chuẩn mà cộng đồng chấp nhận và có thể được cải tiến thông qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng [13]. Nghiên cứu khung lý thuyết phát triển nông thôn bền vững:Sau khi tổng kết nhiều mô hình và để phát triển toàn diện hơn, năm 1991 khái niệm „Phát triển Nông nghiệp và Nông thôn Bền vững‟ (SARD) được đưa ra ở hội nghị của FAO về Nông nghiệp và Môi trường, tổ chức ở Hertogenbosch, tập trung vào những vấn đề bền vững trong tiến trình phát triển nông nghiệp và nông thôn ở cả các nước phát triển và đang phát triển.
Vấn đề quan trọng là khái niệm SARD được nhận thức và khẳng định tại Hội nghị thượng đỉnh trái đất Rio (UNCED) năm 1992, chương 14 của Agenda 21, với những chương trình hành động đặc biệt thúc đẩy phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững. Đến hội nghị thượng đỉnh về PTBV năm 2002 tại Johannesburg đã khẳng định lại Chương 14 vẫn giữ nguyên chương trình hoạt động và đã đổi mới cam kết quốc tế để đạt được mục tiêu PTBV. Khái niệm phát triển nông thôn đã thay đổi rất nhiều theo thời gian (Ellis & Biggs, 2001; Nimal, 2008). Từ thập niên 50 đến 70, phát triển nông thôn đồng nghĩa với phát triển nông nghiệp.
Từ 1980, World Bank định nghĩa phát triển nông thôn là một chiến lược được hoạch định để cải thiện đời sống kinh tế xã hội của người nghèo ở nông thôn. Lakshmanan (1982) cho rằng phát triển nông thôn phải nhằm cải thiện mức sống của đa số người nghèo ở nông thôn, làm cho họ có khả năng tự phát triển và cần có sự huy động và phân bổ các nguồn lực và sự phân phối công bằng đầu ra trongmột khuôn khổ chính sách phù hợp ở các mức độ quốc gia và vùng, bao gồm cả việc nâng cấp thể chế và kỹ năng. Suốt thập niên 1980, cách tiếp cận theo quan điểm tự do hóa thị trường làm lu mời trò của nhà nước trong phát triển nông thôn nhưng sau đó đã được chú trọng thích đáng. Nhà nước có vai trò thúc đẩy phát triển các thể chế, cung cấp các hàng hóa và dịch vụ công như R&D cho nông nghiệp, giáo dục cơ bản và cung 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội, thông tin, liên lạc, hỗ trợ hình thành tổ chức nông dân, cung cấp dịch vụ khuyến nông, và trợ cấp tín dụng, vật tư đầu vào [24].
Tiếp cận phát triển nông thôn cũng thay đổi từ phương thức trên xuống (top- down) đến hướng tiếp cận từ dưới lên (bottom-up). Cách tiếp cận này cho rằng phát triển nông thôn là một quá trình có sự tham gia, nhấn mạnh giao quyền cho cư dân nông thôn để họ có thể kiểm soát tiến trình phát triển theo những ưu tiên mà họ lựa chọn. Từ thập niên 2000 cho tới nay, phát triển nông thôn lại gắn với mục tiêu giảm nghèo của các quốc gia dựa trên tiếp cận lý thuyết sinh kế bền vững (Ellis & Biggs, 2001) [22]. Giảm nghèo trở thành vấn đề trung tâm của phát triển nông thôn, và các chính phủ hiện nay đang có xu hướng chuyển từ tiếp cận nghèo đơn chiều sang nghèo đa chiều.
Nghiên cứu ở Việt Nam Nghiên cứu khái niệm năng lực và tăng cường năng lực; Khái niệm năng lực và khung năng lực được nhiều nhà khoa học Việt Nam nghiên cứu ở các cấp độ khác nhau từ sách chuyên khảo, đề tài, dự án, bài báo khoa học, luận án, luận văn.Trong cuốn sách Khung năng lực lãnh đạo, quản lý khu vực hành chính công, tác giả Lê Quân (ch.), Hồ Như Hải, Tạ Huy Hùng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016 Nhóm tác giả phân tích, tình bày những vấn đề về khung năng lực; tìm hiểu mức độ chuẩn khung năng lực, quản lý và giải pháp ứng dụng khung năng lực vào phát triển [13]. Trong cuốn sách: Chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, đẩy mạnh công tác bảo vệ tài nguyên, môi trường : Một số vấn đề lý luận và thực tiễn , nhóm tác giả Trần Quốc Toản, Trần Thục, Nguyễn Thế Chinh, Nxb Chính trị quốc gia 2013. Trong đó, gồm nhiều bài viết nghiên cứu về thể chế, chính sách, thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu, đẩy mạnh công tác bảo vệ tài nguyên, môi trường ở Việt Nam hiện nay [15]. Kỷ yếu khoa học thành tựu 20 năm - Nâng cao năng lực nông dân về xã hội hoá công tác giống lúa ở đồng bằng sông Cửu Long do nhóm tác giả: Huỳnh Quang Tín, Nguyễn Hồng Cúc, Phạm Ngọc Nhàn, Huỳnh Quang Tín (ch.), Đại học Cần Thơ thực hiện.
Kỷ yếu tập hợp và giới thiệu các bài viết, bài nghiên cứu cùng kết quả đạt được trong Dự án Bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học cộng đồng (CBDC) và nâng cao năng lực nông dân trong nghiên cứu nông nghiệp và khuyến nông (FARES) nhằm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nâng cao năng lực cộng đồng và phát huy tính năng động, đóng góp của nông dân trong nghiên cứu lai, chọn giống lúa, phát triển và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất lúa ở đồng bằng sông Cửu Long [4]. Cuốn sách Cẩm nang nâng cao năng lực cộng đồng về phát triển sản xuất nông nghiệp của nhóm tác giả Hoàng Khánh (ch.), Trần Văn Hùng, Lê Kim Hoàng, Trần Đình Thông, Nxb Đại học Huế, 2014. Nội dung Cẩm nang đề cập đến các vấn đề liên quan: tổng quan về mục tiêu, nội dung, phương pháp nâng cao năng lực cộng đồng về phát triển sản xuất nông nghiệp; các khái niệm cơ bản, quy trình, vai trò và những nội dung, những thành tựu nổi bật trong nâng cao năng lực cộng đồng [11]. Cuốn sách: Nâng cao năng lực cộng đồng : Tài liệu huấn luyện về triển khai và thực hiện một dự án cho cộng đồng / Stanley Gajanayake, Jaya Gajanayke ; Dịch thuật: Phạm Đình Thái, Hồ chí Minh, Nxb Trẻ, 1997.
Trọng tâm của tài liệu đề cập đến phương pháp phát triển cộng đồng. Hướng dẫn huấn luyện. Lên kế hoạch: hiểu biết cộng đồng; đánh giá nhu cầu. Mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể.
Thực hiện dự án. Lượng giá dự án. Tổng kết khoá huấn luyện [14]. Nghiên cứu lý thuyết phát triển nông thôn bền vững: Cuốn sách chuyên khảo: Phát triển nông thôn bền vững: Những vấn đề lý luận và kinh nghiệm thế giới / Trần Ngọc Ngoạn, Nguyễn Thị Kim Dung, Nguyễn Song Tùng, Nxb Khoa học xã hội, 2008.
Đây là tài liệu tổng hợp những vấn đề lí luận, những khung khổ lí thuyết làm cơ sở để phát triển nông thôn bền vững. Giới thiệu một số kinh nghiệm quốc tế trong việc ứng dụng các phương pháp nhằm phát triển bền vững nông thôn [13]. Cuốn sách Phát triển nông thôn bền vững cho Việt Nam: Nhìn từ lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế / Trần Tiến Khai. Hồ Chí Minh: Kinh tế Tp.
Hồ Chí Minh, 2015. Nội dung cuốn sách tìm hiểu hệ thống cơ sở lí thuyết, và kinh nghiệm thực tiễn phát triển nông thôn trên thế giới, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm có thể áp dụng được cho bối cảnh phát triển nông thôn Việt Nam nói chung và chính sách xây dựng nông thôn mới nói riêng [10].