Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TYCHỨNG KHOÁN 1. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm và mô hình tổ chức của công ty chứng khoán 1.
Khái niệm công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một tổ chức kinh doanh chứng khoán có tư cách pháp nhân, có vốn riêng hoạt động theo chế độ hạch toán kinh tế, hoạt động theo giấy phép của Ủy ban Chứng khoán (UBCK) Nhà nước cấp. Hiện nay trên thế giới, các công ty chứng khoán có rất nhiều hình thức pháp lý như: quốc doanh, cổ phần, trách nhiệm hữu hạn, liên doanh, doanh nghiệp tư nhân… Theo Luật Chứng khoán hiện hành, các công ty chứng khoán hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam chỉ có hai hình thức pháp lý là công ty cổ phần hoặc trách nhiệm hữu hạn. Ưu điểm của hai loại hình công ty này là công ty chứng khoán có thể huy động vốn dễ dàng thông qua việc bổ sung vốn của các thành viên góp vốn hoặc huy động vốn trên thị trường chứng khoán thông qua việc phát hành cổ phiếu (đối với công ty cổ phần) và phát hành trái phiếu (đối với công ty trách nhiệm hữu hạn). Đồng thời chia sẻ rủi ro trong phạm vi vốn góp.
Công ty chứng khoán là trung gian trong lưu thông nhờ vậy mà chứng khoán được lưu thông từ nhà phát hành tới người đầu tư. Chức năng cơ bản của công ty chứng khoán: Tạo ra cơ chế huy động vốn linh hoạt giữa người có tiền nhàn rỗi đến người sử dụng vốn (thông qua cơ chế phát hành và bảo lãnh phát hành). Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch (thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh). Tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán (hoán chuyển từ chứng khoán ra tiền mặt, và ngược lại từ tiền mặt ra chứng khoán một cách dễ dàng).
Góp phần điều tiết và bình ổn thị trường (thông qua hoạt động tự doanh hoặc vai trò nhà tạo lập thị trường). 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Mô hình tổ chức của công ty chứng khoán. Mô hình công ty chứng khoán chuyên doanh Theo mô hình này hoạt động của các công ty chứng khoán sẽ do chính các công ty chứng khoán đảm nhận và chịu trách nhiệm, các ngân hàng sẽ không được tham gia vào hoạt động kinh doanh chứng khoán. Mô hình này có ưu điểm là tạo điều kiện hoạt động độc lập và tự chủ cho thị trường chứng khoán đồng thời hạn chế rủi ro cho hệ thống ngân hàng.
Hiện tại mô hình này đang được áp dụng tại các quốc gia như Mĩ, Nhật Bản, Hà Lan,. Ngày nay với sự phát triển của thị trường chứng khoán trên thế giới, các quốc gia có xu hướng tạo điều kiện cho hoạt động tiền tệ và chứng khoán nên đã cho phép hình thành mô hình công ty chứng khoán đa năng một phần. Đó là việc các ngân hàng thương mại thành lập công ty con để thực hiện các hoạt động kinh doanh chứng khoán. Đây cũng là một hình thức khá phổ biến tại Việt Nam hiện tại với những cái tên như: VCBS, MBS, CTS,.
Mô hình công ty chứng khoán đa năng: Theo mô hình này các ngân hàng thương mại được phép tham gia các hoạt động kinh doanh doanh chứng khoán. Mô hình này được chia làm 2 phần: Đa năng 1 phần: Các ngân hàng thương mại phải thành lập công ty chứng khoán con trực thuộc, hạch toán độc lập và hoạt động tách rời với các hoạt động kinh doanh tiền tệ. Đa năng toàn phần: Các ngân hàng thương mại được tham gia hoạt động kinh doanh chứng khoán theo quy định của pháp luật. Mô hình công ty chứng khoán đa năng có ưu điểm giúp các ngân hàng thương mại tham gia có thể đa dạng hóa các rủi ro, tận dụng các lợi thế về nguồn vốn của mình để cung cấp và tạo động lực cho thị trường chứng khoán phát triển.
Tuy nhiên mô hình này cũng có hạn chế là việc tách bạch việc kinh doanh chứng khoán và hoạt động tiền tệ của các ngân hàng thương mại là rất khó, đồng thời rủi ro hệ thống ngân hàng có thể xảy ra khi thị trường chứng khoán có diễn biến sụt giảm nghiêm trọng. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nguyên tắc hoạt động của công ty chứng khoán.Nguyên tắc tài chính. Vốn của công ty chứng khoán phụ thuộc vào loại tài sản cần tài trợ.
Nhìn chung, số vốn cần có để thực hiện nghiệp vụ chứng khoán được xác định bằng việc cân đối giữa vốn pháp định và nhu cầu vốn kinh doanh của công ty. Cơ cấu vốn: Nợ và Có. Cơ cấu vốn là tỷ lệ các khoản nợ và vốn cổ đông hoặc vốn góp của các thành viên mà công ty sử dụng để tài trợ cho hoạt động kinh doanh của mình. Việc huy động vốn được tiến hành thông qua việc góp vốn của các cổ đông, thông qua hệ thống ngân hàng, thị trường vốn.
Việc huy động vốn và cơ cấu vốn của công ty chứng khoán có các đặc điểm chung: + Các công ty phụ thuộc khá nhiều vào các khoản vay ngắn hạn. + Các chứng khoán đem ra mua bán trao đổi trên thị trường chiếm phần lớn tổng giá trị tài sản của công ty chứng khoán (40% - 60%). + Ở các nước đang phát triển, thông thường các công ty chứng khoán không được vay vốn của nước ngoài trong khi ở những nước phát triển điều này được phép thực hiện. + Tỷ lệ nợ tùy thuộc vào công ty chứng khoán nhưng phải tuân theo quy định của các cấp quản lý.
Quản lý vốn và hạn mức kinh doanh. Quản lý vốn khả dụng: các công ty chứng khoán thường phải suy trì một mức vốn khả dụng để đảm bảo khả năng thanh toán. Quản lý quỹ bù đắp rủi ro: Các công ty chứng khoán thực hiện hoạt động tự doanh thường phải duy trì một tỷ lệ dự trữ trên mức lợi nhuận ròng, còn các công ty môi giới duy trì tỷ lệ dự trữ tính trên tổng doanh thu với mục đích bù đắp các khoản lỗ kinh doanh trong năm đó. Quản lý quỹ bổ sung vốn điều lệ: công ty chứng khoán phải trích tỷ lệ phần trăm lãi ròng hàng năm để lập quỹ bổ sung vốn điều lệ cho tới khi đạt một tỷ lệ phần trăm nào đó của vốn điều lệ.
quỹ này dùng để bù đắp những thâm hụt tỏng tương lai. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quản lý hạn mức kinh doanh: hạn mức kinh doanh được quy định khác nhau tùy từng quốc gia. Thông thường nó tuân theo một số quy định sau: * Hạn chế mua sắm tài sản cố định theo tỷ lệ phần trăm trên vốn điều lệ. * Đặt ra hạn mức đầu tư vào mỗi loại chứng khoán.
* Quy định hạn mức đầu tư vào một số tài sản rủi ro. Các thông tin tài chính được thể hiện qua các báo cáo, các báo cáo này, theo quy định một số nước, phải nộp cho Ủy ban chứng khoán Nhà nước (hoặc cơ quan quản lý tương đương) và một tổ chức tự quản làm cơ quan kiểm tra các báo cáo tài chính thường niên đã được kiểm toán. Báo cáo tài chính được kiểm toán bao gồm: bảng cân đối kế toán, báo cáo lỗ, báo cáo lưu chuyển tiền tệ 1.Nguyên tắc đạo đức. Hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán ảnh hưởng nhiều tới lợi ích công chúng và biến động của thị trường tài chính.
Vì vậy, công ty hoạt động dựa trên một số nguyên tắc sau: Công ty chứng khoán có nghĩa vụ bảo mật cho khách hàng, chỉ được tiết lệ thông tin khi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép. Công ty chứng khoán phải giữ nguyên tắc giao dịch công bằng, không được tiến hành bất cứ hoạt động lừa đảo phi pháp nào. Công ty chứng khoán không được dùng tiền của khách hàng làm nguồn tài chính để kinh doanh. Công ty chứng khoán phải tách biệt tài sản của mình với tài sản của khách hàng và tài sản của khách hàng với nhau, không được dùng tài sản của khách hàng làm vật thế chấp, trừ trường hợp khách hàng đồng ý bằng văn bản.
Công ty chứng khoán khi thực hiện tư vấ phải cung cấp đầy đủ thông tin cho khách hàng, đảm bảo thông tin chính xác, tin cậy. Công ty chứng khoán không được nhận bất cứ khoản thù lao thông thường cho hoạt động dịch vụ của mình. Ở nhiều nước, công ty chứng khoán phải đóng tiền vào quỹ bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán để bảo vệ lợi ích cho khách hàng trong trường hợp công ty chứng khoán bị mất khả năng thanh toán. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài ra, các nước còn có quy định chặt chẽ nhằm chống thao túng thị trường, cấm mua bán khớp lệnh giả tạo với mục đích tạo ra trạng thái “tích cực bề ngoài”, cấm đưa ra lời đồn đại, xúi dục hoặc lừa đảo trong giao dịch chứng khoán, cấm giao dịch nội gián sử dụng thông tin nội bộ mua bán chứng khoán cho chính mình làm thiệt hại tới khách hàng.
Vai trò của công ty chứng khoán trên thị trường chứng khoán Đối với tổ chức phát hành Mục tiêu khi tham gia vào thị trường chứng khoán của các tổ chức phát hành(TCPH) là huy động vốn thông qua việc phát hành các chứng khoán. Vì vậy, thông qua hoạt động đại lý phát hành, bảo lãnh phát hành, các công ty chứng khoán có vai trò tạo ra cơ chế huy động vốn phục vụ các nhà phát hành. Một trong những nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán là nguyên tắc trung gian. Nguyên tắc này yêu cầu những nhà đầu tưvà những nhà phát hành không được mua bán trực tiếp chứng khoán mà phải thông qua các trung gian mua bán.
Các công tychứng khoán sẽ thực hiện vai trò trung gian cho cả người đầu tưvà nhà phát hành. Và khi thực hiện công việc này, công ty chứng khoán đã tạo ra cơ chế huy động vốn cho nền kinh tế thông qua thị trường chứng khoán. Đối với nhà đầu tư Thông qua các hoạt động như môi giới, tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư, công ty chứng khoán có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch, do đó nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư. Đối với hàng hoá thông thường, mua bán qua trung gian sẽ làm tăng chi phí cho người mua và người bán.