đặt vấn đề, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và hình thức thu thập thông tin; chương 2, trình bày cơ sở lý thuyết về năng lực cạnh tranh, lược khảo các nghiên cứu trước TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 đây về cây ca cao; chương 3, tác giả áp dụng lý thuyết, thông tin thu thập được để phân tích năng lực cạnh tranh của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đối với ngành ca cao; Cuối cùng là chương 4, tác giả nêu kết luận, trả lời hai câu hỏi đặt ra để nghiên cứu và đề xuất giải pháp để phát triển cho cây ca cao tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Năng lực cạnh tranh * Cạnh tranh Khái niệm cạnh tranh, hiểu theo cấp độ doanh nghiệp, là việc đấu tranh hoặc giành giật từ một số đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, bản chất cạnh tranh ngày nay không phải tiêu diệt đối thủ mà chính là doanh nghiệp phải tạo ra và mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ để họ có thể lựa chọn mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh (Michael Porter, 1996). Có nhiều lý thuyết kinh tế và quản trị về cạnh tranh, trong đó hai khái niệm được đề cập đến nhiều nhất là năng lực cạnh tranh (competitiveness) và lợi thế cạnh tranh (competitive advantage) trong giải thích sự khác biệt trong thành quả (performance) cạnh tranh giữa các thực thể kinh tế (quốc gia, ngành, công ty, hộ gia đình).
Nhìn chung khi xác định tính cạnh tranh của một doanh nghiệp hay một ngành công nghiệp cần xem xét đến tiềm năng sản xuất một hàng hóa hay dịch vụ ở một mức giá thỏa hai điều kiện: (i) ngang bằng hay thấp hơn mức giá phổ biến, (ii) không phải có trợ cấp. Cạnh tranh là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất phát triển, bắt buộc người sản xuất phải năng động, nhạy bén, tích cực, cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học công nghệ, hoàn thiện tổ chức quản lý để nâng cao năng suất lao động, hiệu quả kinh tế. Ở đâu thiếu cạnh tranh hoặc có biểu hiện độc quyền thì thường trì trệ và kém phát triển. Bên cạnh mặt tích cực, cạnh tranh cũng có những tác động tiêu cực thể hiện ở cạnh tranh không lành mạnh đó là những hành động vi phạm đạo đức hay vi phạm pháp luật như buôn lậu, trốn thuế, tung tin phá hoại,… hoặc những hành vi cạnh tranh làm phân hóa giàu nghèo, tổn hại môi trường sinh thái.
* Năng lực cạnh tranh: Theo Michael Porter, khái niệm về năng lực cạnh tranh (NLCT) là năng suất (productivity), trong đó năng suất được đo bằng giá trị gia tăng do một đơn vị lao động (hay một đơn vị vốn) tạo ra trong một đơn vị thời gian. Năng suất là nhân tố TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 quyết định quan trọng nhất của mức sống dài hạn và là nguyên nhân sâu xa của thu nhập bình quân đầu người. Để tăng trưởng năng suất bền vững đòi hỏi nền kinh tế phải được liên tục nâng cấp. Trong khuôn khổ phân tích NLCT của Michael Porter, năng suất sử dụng các nguồn lực (bao gồm vốn, lao động, đất đai và các tài nguyên khác) đóng vai trò trung tâm, một mặt vì nó là thước đo chính xác nhất và có ý nghĩa duy nhất cho NLCT; mặt khác nó là nhân tố quyết định sự thịnh vượng của các địa phương.
Có ba nhóm nhân tố quyết định NLCT của một quốc gia, bao gồm (i) Các yếu tố lợi thế tự nhiên của quốc gia, (ii) NLCT vĩ mô, và (iii) NLCT vi mô. Các nhân tố nền tảng quyết định năng suất của địa phương được chia thành ba nhóm: nhóm thứ nhất, là “các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương”, nhóm nhân tố thứ hai là “NLCT ở cấp độ địa phương”, nhóm nhân tố thứ ba là “NLCT ở cấp độ doanh nghiệp”. - Các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương: bao gồm tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, hay quy mô của địa phương. Những nhân tố này không chỉ là số lượng mà còn bao gồm sự phong phú, chất lượng, khả năng sử dụng, chi phí đất đai, điều kiện khí hậu, diện tích và địa thế vùng, nguồn khoáng sản, nguồn nước, các nguồn lợi hay ngư trường, v.
- Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương: bao gồm các nhân tố cấu thành nên môi trường hoạt động của doanh nghiệp. Môi trường hoạt động của doanh nghiệp là tổng hoà các yếu tố có ảnh hưởng lên NLCT của các doanh nghiệp từ cách suy nghĩ, quan điểm, thái độ cho đến hành vi, sự sáng tạo và tinh thần kinh doanh. Có thể chia các yếu tố này thành hai nhóm chính bao gồm (i) chất lượng của hạ tầng xã hội và các thể chế chính trị, pháp luật, văn hoá, xã hội, giáo dục, y tế; (ii) các thể chế, chính sách kinh tế như chính sách tài khoá, tín dụng và cơ cấu kinh tế. - NLCT ở cấp độ doanh nghiệp: Đây là những nhân tố tác động trực tiếp tới năng suất của doanh nghiệp, bao gồm chất lượng môi trường kinh doanh và cơ sở hạ tầng kỹ thuật, trình độ phát triển cụm ngành, hoạt động và chiến lược của doanh nghiệp.
Môi trường kinh doanh là điều kiện bên ngoài giúp doanh nghiệp đạt được mức năng suất và trình độ đổi mới, sáng tạo cao nhất. Theo Michael Porter (2008), TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 chất lượng của môi trường kinh doanh thường được đánh giá qua bốn đặc tính tổng quát bao gồm: (i) các điều kiện về nhân tố đầu vào, (ii) các điều kiện cầu, (iii) các ngành công nghiệp phụ trợ và liên quan, (iv) và chiến lược công ty, cấu trúc và cạnh tranh nội địa. Michael Porter (2008) mô tả bốn đặc tính này thông qua bốn góc của một hình thoi được nhiều nhà nghiên cứu gọi một cách hoa mỹ là Mô hình Kim cương Porter.2 Mô hình kim cương về năng lực cạnh tranh của Michael Porter Môi trường chính sách giúp phát huy chiến lược kinh doanh và cạnh tranh ● Môi trường nội địa khuyến khích các dạng đầu tư và nâng cấp bền vững thích Những điều Những điều hợp kiện nhân tố kiện cầu ● Cạnh tranh quyết liệt giữa các đối thủ đầu vào tại địa phương. Số lượng và chi phí của Các ngành công nghiệp Những khách hàng nhân tố (đầu vào) hỗ trợ và có liên quan nội địa sành sỏi và ● Tài nguyên thiên đòi hỏi khắt khe.
nhiên - Sự hiện hữu của các nhà cung ● Nhu cầu của khách ● Tài nguyên con người hàng cấp nội địa có năng lực. ● Tài nguyên vốn (nội địa) dự báo nhu - Sự hiện hữu của ngành công ● Cơ sở hạ tầng vật chất cầu ở nghiệp cạnh tranh có liên quan. ● Cơ sở hạ tầng quản lý những nơi khác. ● Cơ sở hạ tầng thông ● Nhu cầu nội địa bất tin thường ở những phân ● Cơ sở hạ tầng khoa khúc chuyên biệt hóa học có thể được đáp ứng trên toàn cầu.
● Nhân tố số lượng ● Nhân tố chuyên môn hóa Nguồn: Porter (2008, tr.1 Mô hình kim cương về năng lực cạnh tranh của Michael Porter. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 Để khái quát hóa những lợi thế cạnh tranh có tính địa phương, Michael Porter đề xuất mô hình kim cương bao gồm bốn nhân tố: i) Các điều kiện về nhân tố sản xuất bao gồm lao động có kỹ năng, nguồn lực, công nghệ và cơ sở hạ tầng; ii) các điều kiện về cầu bao gồm nhu cầu trong và ngoài nước về sản phẩm và dịch vụ; ii) các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan bao gồm các nhà cung ứng và phân phối hỗ trợ ngành; ii) và bối cảnh chiến lược và cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm những điều kiện ảnh hưởng tới việc tạo lập, tổ chức và quản lý doanh nghiệp; và đặc điểm của các đối thủ trong nước. Qua Mô hình kim cương về năng lực cạnh tranh của Michael Porter, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu cho ngành ca cao tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu như sau: Môi trường chính sách giúp phát huy chiến lược kinh doanh và cạnh tranh ngành ca cao tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu - Vai trò của nhà nước trong việc quy hoạch, thúc đẩy phát triển cây ca cao. Những điều - Vai trò của hiệp hội để hỗ trợ thúc đẩy Những điều kiện nhân tố sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ca cao.
kiện cầu đầu vào - Dịch vụ cung cấp cây giống và chuyển giao khoa học kỹ thuật. - Thông tin thị trường, giá cả. - Vị trí địa lý tỉnh Bà Rịa Các ngành công nghiệp - Cầu nội địa. hỗ trợ và có liên quan - Địa hình, thổ nhưỡng, - Cầu thế giới.
tài nguyên đất, khí hậu - Môi trường kinh doanh. - Chủng loại sản thời tiết cho phát triển cây - Chính sách khuyến khích đầu cacao. tư phát triển, quy hoạch vùng trồng - Tài nguyên nước. - Nguồn nhân lực.
- Công nghiệp chế biến ca cao. - Nguồn vốn đầu tư, hỗ - Sự tham gia chế biến xuất trợ cho phát triển cây ca khẩu của các doanh nghiệp. - Tính liên kết giữa nông dân, - Hạ tầng giao thông, doanh nghiệp, hợp tác xã trong sản điện, nước. xuất, chế biến và tiêu thụ.
- Hỗ trợ về mặt khoa học công nghệ để phát triển cây ca cao. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Tổng quan các nghiên cứu trước 2.1 Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu về hiệu quả sản xuất cây ca cao được Coulter và Abena (2010) thực hiện ở Cameroon, các tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích hiệu quả tài chính và phân tích SWOT để tiến hành nghiên cứu; kết quả nghiên cứu cho thấy Cameroon có nguồn tài nguyên đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp để trồng và phát triển cây ca cao, có thị trường tiêu thụ nội địa đầy tiềm năng, điểm yếu là sản phẩm ca cao làm ra không đảm bảo chất lượng đáp ứng cho xuất khẩu, không kiểm soát được giá thị trường thế giới; cơ hội là được Chính phủ Cameroon quan tâm hỗ trợ vốn để kiểm soát vấn đề chất lượng sản phẩm; các mối đe dọa là giá cả không ổn định, sự gắn kết giữa nông dân trồng ca cao, thương lái, cơ sở thu gom, doanh nghiệp chế biến, cơ sở phân phối không được ràng buộc chặt chẽ, sự tin tưởng thấp.