Luận văn nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại qua hoạt động M&A năm 2008

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại việt nam thông qua hoạt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thị Tuyết Vân
• Người hướng dẫn: TS. Lại Tiến Dĩnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế - Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua hoạt động sáp nhập và mua lại
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP, MUA LẠI VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. LÝ LUẬN VỀ SÁP NHẬP, MUA LẠI (M&A)
• 1.1.1. Khái niệm sáp nhập và mua lại
• 1.1.2. Các hình thức sáp nhập, mua lại
• 1.1.2.1. Dựa trên mức độ liên hệ giữa hai tổ chức
• 1.2. LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Năng lực cạnh tranh và các nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Đánh giá năng lực cạnh tranh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 1.2.3. Sự cần thiết của hoạt động M&A để nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.3. Những bài học kinh nghiệm rút ra từ những thành công và thất bại trong hoạt động sáp nhập, mua lại
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.1. SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1.1. Làn sóng sáp nhập và mua lại ở Mỹ
• 2.1.2. Tại Châu Âu
• 2.2. SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.2.1. Quan điểm của Nhà nước về hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.2. Hành lang pháp lý tạo điều kiện cho các ngân hàng tiến hành sáp nhập, hợp nhất, mua lại
• 2.2.2.1. Các Luật điều chỉnh chung cho hoạt động M&A
• 2.2.2.2. Các văn bản quy định hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.3. Thực tiễn diễn ra hoạt động M&A ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 2.2.3.1. Những giao dịch sáp nhập, mua lại trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.3.2. Các giao dịch là tiền đề cho hoạt động M&A ngân hàng
• 2.2.3.3. Đánh giá tình hình hoạt động M&A trong ngành ngân hàng tại Việt Nam
• 2.2.3.4. Những thành tựu đạt được từ hoạt động M&A ngân hàng Việt Nam
• 2.2.3.5. Những mặt hạn chế
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG M&A
• 3.1. DỰ ĐOÁN XU HƯỚNG CỦA HOẠT ĐỘNG M&A TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1.1. Những nhân tố góp phần thúc đẩy hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.2. Các hình thức sáp nhập và mua lại ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.2.1. Các ngân hàng nhỏ sẽ “bắt tay” với các ngân hàng nhỏ
• 3.1.2.2. Ngân hàng lớn sáp nhập và mua lại ngân hàng nhỏ
• 3.1.2.3. Các ngân hàng cùng quy mô (lớn, trung bình) và cùng chiến lược phát triển sáp nhập với nhau
• 3.1.2.4. Sáp nhập xuyên biên giữa các tổ chức tài chính nước ngoài với các ngân hàng trong nước
• 3.1.2.5. Sáp nhập ngân hàng để thành lập tập đoàn tài chính ngân hàng
• 3.2. GIẢI PHÁP HỖ TRỢ
• 3.2.1. Định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại thông qua hoạt động sáp nhập và mua lại
• 3.2.2. Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động M&A ngân hàng
• 3.2.2.1. Cơ chế chính sách quản lý chung
• 3.2.2.2. Cơ chế chính sách dùng riêng cho hoạt động M&A ngân hàng
• 3.2.3. Một số đề xuất cho Ngân hàng thương mại khi tiến hành hoạt động M&A
• 3.2.3.1. Vấn đề lựa chọn đối tác
• 3.2.3.2. Vấn đề định giá và lựa chọn phương pháp định giá
• 3.2.3.3. Vấn đề thương hiệu
• 3.2.3.4. Vấn đề văn hóa và con người trong hoạt động M&A
• 3.2.3.5. Vấn đề về sự hiểu biết và tâm lý của Nhà quản trị ngân hàng
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG III
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Một số mô hình định giá doanh nghiệp
• Phụ lục 2. Tóm tắt tình hình hoạt động của các ngân hàng thương mại
• Phụ lục 3. Động cơ thực sự đằng sau hoạt động M&A (Sơ đồ hình xương cá)
• Phụ lục 4. Một số chiến lược phòng vệ trước ý đồ mua lại không thân thiện

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng qua M A

Hoạt động sáp nhập và mua lại (M&A) đã trở thành một xu hướng toàn cầu, đặc biệt trong ngành ngân hàng thương mại. Tại Việt Nam, M&A không chỉ là một giải pháp để tăng cường năng lực cạnh tranh mà còn là một phương thức để các ngân hàng nhỏ tồn tại và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Việc áp dụng M&A giúp các ngân hàng thương mại Việt Nam cải thiện quy mô, tăng cường hiệu quả hoạt động và nâng cao vị thế trên thị trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của M A trong ngân hàng thương mại

M&A trong ngân hàng thương mại là quá trình kết hợp giữa hai hoặc nhiều ngân hàng nhằm tạo ra một tổ chức tài chính lớn hơn, mạnh mẽ hơn. Hoạt động này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình hoạt động mà còn tạo ra cơ hội để các ngân hàng mở rộng thị trường và gia tăng lợi nhuận.

1.2. Lợi ích của M A đối với ngân hàng thương mại Việt Nam

M&A mang lại nhiều lợi ích cho ngân hàng thương mại Việt Nam, bao gồm việc tăng cường năng lực tài chính, mở rộng mạng lưới khách hàng, và cải thiện khả năng cạnh tranh. Ngoài ra, M&A còn giúp các ngân hàng tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

II. Những thách thức trong việc thực hiện M A tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Mặc dù M&A mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức cho các ngân hàng thương mại Việt Nam. Những thách thức này bao gồm sự khác biệt về văn hóa doanh nghiệp, vấn đề định giá và lựa chọn đối tác, cũng như các rủi ro pháp lý liên quan đến hoạt động M&A.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn đối tác M A

Việc lựa chọn đối tác phù hợp là một trong những yếu tố quyết định thành công của hoạt động M&A. Các ngân hàng cần phải xem xét kỹ lưỡng về năng lực tài chính, văn hóa doanh nghiệp và chiến lược phát triển của đối tác trước khi quyết định hợp tác.

2.2. Rủi ro pháp lý trong hoạt động M A

Hoạt động M&A tại Việt Nam còn gặp nhiều rào cản pháp lý. Các ngân hàng cần phải tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước để hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động này.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh qua M A cho ngân hàng thương mại

Để nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua M&A, các ngân hàng thương mại Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này bao gồm việc xây dựng chiến lược M&A rõ ràng, cải thiện quy trình định giá và tăng cường quản lý rủi ro trong hoạt động M&A.

3.1. Xây dựng chiến lược M A hiệu quả

Các ngân hàng cần xác định rõ mục tiêu và chiến lược M&A của mình. Điều này bao gồm việc phân tích thị trường, xác định các đối tác tiềm năng và lập kế hoạch chi tiết cho quá trình sáp nhập hoặc mua lại.

3.2. Cải thiện quy trình định giá trong M A

Định giá chính xác là yếu tố quan trọng trong M&A. Các ngân hàng cần áp dụng các phương pháp định giá hiện đại và phù hợp để đảm bảo rằng giá trị của đối tác được xác định một cách công bằng và hợp lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn của M A trong ngân hàng thương mại Việt Nam

Thực tiễn cho thấy nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam đã thành công trong việc thực hiện M&A. Những giao dịch này không chỉ giúp các ngân hàng mở rộng quy mô mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Các ngân hàng cần học hỏi từ những bài học thành công và thất bại trong quá trình M&A.

4.1. Các giao dịch M A tiêu biểu trong ngành ngân hàng

Một số giao dịch M&A nổi bật trong ngành ngân hàng Việt Nam đã tạo ra những thay đổi tích cực, giúp các ngân hàng cải thiện vị thế và năng lực cạnh tranh. Những giao dịch này thường được thực hiện giữa các ngân hàng có quy mô tương đương hoặc giữa ngân hàng lớn và ngân hàng nhỏ.

4.2. Bài học từ các giao dịch M A thành công và thất bại

Các ngân hàng cần rút ra bài học từ những giao dịch M&A thành công và thất bại để cải thiện quy trình và chiến lược M&A trong tương lai. Việc phân tích nguyên nhân thành công và thất bại sẽ giúp các ngân hàng có cái nhìn tổng quan hơn về hoạt động này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của M A trong ngân hàng thương mại Việt Nam

M&A sẽ tiếp tục là một giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng thương mại Việt Nam trong tương lai. Các ngân hàng cần chủ động chuẩn bị và thích ứng với xu hướng này để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua cạnh tranh.

5.1. Triển vọng phát triển của M A trong ngành ngân hàng

Dự báo rằng hoạt động M&A sẽ tiếp tục gia tăng trong ngành ngân hàng Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các ngân hàng cần nắm bắt cơ hội này để phát triển và mở rộng quy mô.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cho M A

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động M&A trong ngành ngân hàng. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý và cung cấp thông tin cần thiết sẽ giúp các ngân hàng thực hiện M&A một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế với sự gia tăng áp lực cạnh tranh chưa từng có từ các định chế tài chính toàn cầu. Trong giai đoạn 2006 - 2008, khi tiến trình thực thi các cam kết của Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ, Hiệp định GATS của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Hiệp định khung AFAS của ASEAN được đẩy mạnh, năng lực nội tại của hệ thống tài chính trong nước bộc lộ rõ sự bất đối xứng về quy mô và năng lực cạnh tranh. Tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân toàn ngành duy trì ở mức trên 25%/năm, đạt đỉnh 37,8% vào năm 2007, trong khi hệ số an toàn vốn (CAR) của khối ngân hàng thương mại nhà nước chỉ dao động từ 7% năm 2006 lên 9% năm 2007.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là sự phân tán manh mún của hệ thống với hàng chục tổ chức tín dụng có quy mô vốn quá nhỏ bé, điển hình là ngân hàng thương mại có quy mô vốn tự có lớn nhất Việt Nam vào thời điểm khảo sát cũng chỉ đạt khoảng 654 triệu USD, thấp hơn nhiều lần so với các định chế trong khu vực. Trước làn sóng nộp đơn thành lập mới từ hơn 30 tập đoàn kinh tế nội địa và 24 hồ sơ lập chi nhánh hoặc ngân hàng 100% vốn nước ngoài, mục tiêu nghiên cứu tập trung luận giải tính tất yếu của hoạt động sáp nhập và mua lại (M&A) như một công cụ chiến lược tái cấu trúc. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2002 - 2007 trong tương quan so sánh với thị trường tài chính Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản, Malaysia và Indonesia. Luận văn đóng góp khung giải pháp chiến lược nhằm nâng tỷ lệ an toàn vốn đạt chuẩn quốc tế từ 10% đến 12%, cải thiện tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) tiệm cận mức bình quân 0,77% - 0,94% của khu vực, đồng thời giảm thiểu tỷ lệ tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán từ mức 18% xuống các ngưỡng an toàn vĩ mô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết giá trị cộng hưởng (Synergy Theory) và tính kinh tế nhờ quy mô (Economies of Scale). Lý thuyết giá trị cộng hưởng khẳng định giá trị doanh nghiệp hợp nhất sau M&A lớn hơn tổng giá trị riêng lẻ của hai định chế ban đầu theo công thức giá trị cộng hưởng bằng tổng giá trị sau sáp nhập trừ đi tổng giá trị của hai thực thể độc lập. Hiệu ứng này giúp tối ưu hóa chi phí cố định, loại bỏ các mắt xích trùng lắp trong mạng lưới phòng giao dịch và giảm tới 76% chi phí hoạt động thông qua việc tích hợp hạ tầng công nghệ thông tin.

Bên cạnh đó, mô hình năm áp lực cạnh tranh của Michael Porter được vận dụng để phân tích cấu trúc ngành ngân hàng, làm rõ bốn lực lượng chi phối: áp lực từ các ngân hàng mới gia nhập, sự cạnh tranh giữa các đối thủ hiện hữu, quyền lực thương lượng của khách hàng và sự đe dọa từ các sản phẩm tài chính phi ngân hàng thay thế. Nghiên cứu cũng kế thừa mô hình Ngân hàng Trụ cột (Anchor Bank Model) từng áp dụng thành công tại Malaysia khi tinh gọn 54 ngân hàng thành 10 tập đoàn tài chính, cùng các tiêu chuẩn định lượng của Ngân hàng Trung ương Indonesia với yêu cầu hệ số an toàn vốn tối thiểu 12% và tỷ suất sinh lời ROA tối thiểu 1,5%. Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm: sáp nhập theo chiều ngang (horizontal merger), sáp nhập theo chiều dọc (vertical merger), sáp nhập tổ hợp (conglomerate merger), mua lại sử dụng đòn bẩy tài chính (LBO), mua lại thông qua ban quản trị (MBO), cùng các hình thức sáp nhập làm tăng tỷ suất lợi nhuận trên cổ phần (Accretive Merger) hoặc làm giảm tỷ suất lợi nhuận trên cổ phần (Dilutive Merger).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính dựa trên chuỗi số liệu thứ cấp được công bố chính thức từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và báo cáo tài chính kiểm toán của các tổ chức tín dụng giai đoạn 2000 - 2007.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 38 ngân hàng thương mại tại Việt Nam, kết hợp tập dữ liệu đối sánh gồm 52 ngân hàng thương mại thuộc 10 quốc gia khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling), phân tách rõ ràng giữa nhóm ngân hàng thương mại nhà nước giữ vai trò chủ đạo và nhóm ngân hàng thương mại cổ phần đô thị, nông thôn.

Phương pháp phân tích tỷ số tài chính (Financial Ratio Analysis) được lựa chọn để đo lường các chỉ số an toàn vốn CAR, tỷ suất sinh lời ROA, ROE, độ sâu tài chính qua tỷ lệ Tín dụng/GDP, Tiền gửi/GDP và tỷ lệ thanh khoản Tiền mặt/M2. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải lượng hóa chính xác năng lực cạnh tranh thực tế của các ngân hàng Việt Nam so với chuẩn mực Basel I và Basel II. Song song đó, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình (Case Study) được triển khai qua việc phân tích thương vụ Citicorp hợp nhất Travelers Group trị giá 36,3 tỷ USD năm 1998, thương vụ Citigroup thâu tóm Banacci với giá 12,5 tỷ USD năm 2001, cùng kinh nghiệm tái cơ cấu ngân hàng sau khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997. Dữ liệu định tính được xử lý qua mô hình đánh giá ngân hàng mục tiêu 6C và sơ đồ nhân quả để dự báo các kịch bản M&A trong tương lai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, năng lực tài chính và quy mô vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam ở mức rất thấp so với khu vực. Vốn tự có của ngân hàng đầu ngành tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 654 triệu USD, hoàn toàn lép vế trước các ngân hàng lớn tại các quốc gia láng giềng như Maybank của Malaysia với vốn điều lệ 4.000 triệu USD và tổng tài sản lên tới 64 tỷ USD. Hệ số an toàn vốn CAR của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước dao động quanh mức 7% đến 9%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 13,1% của 52 ngân hàng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và mức 12,3% của các thị trường tài chính mới nổi gồm Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Philippines.

Thứ hai, hiệu quả sinh lời và nền tảng công nghệ còn tồn tại khoảng cách lớn. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) của các ngân hàng Việt Nam chỉ đạt khoảng 0,52%, thấp hơn nhiều so với mức 0,77% của nhóm thị trường mới nổi và 0,94% của khu vực. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) đạt khoảng 13%, chưa đạt ngưỡng bình quân trên 15% của khu vực. Về công nghệ, theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, chỉ số công nghệ ngân hàng của Việt Nam ở mức âm 0,47, trong khi Trung Quốc đạt âm 0,35, Thái Lan đạt âm 0,07, Malaysia đạt 1,08 và Singapore đạt tới 1,95.

Thứ ba, sự tăng trưởng nóng về tín dụng tiềm ẩn rủi ro nợ xấu và độ sâu tài chính còn hạn chế. Tốc độ tăng trưởng tín dụng năm 2007 lên tới 37,8%, vượt xa mức tăng trưởng dưới 10% tại phần lớn các quốc gia Đông Nam Á. Tỷ lệ Tín dụng/GDP của Việt Nam đạt 71% và Tiền gửi/GDP đạt 78%, thấp hơn rất nhiều so với Hàn Quốc (160% và 133%), Đài Loan (143% và 216%), Trung Quốc (131% và 152%). Đồng thời, tỷ lệ Tiền mặt/M2 tại Việt Nam năm 2006 chiếm tới 18%, cao gấp nhiều lần so với Malaysia (5%), Singapore (6%) và Hàn Quốc (2%).

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân mảnh với nhiều ngân hàng quy mô vốn nhỏ dẫn đến hiện tượng cạnh tranh thiếu lành mạnh, biểu hiện qua cuộc đua lãi suất huy động làm tăng chi phí vốn và thu hẹp biên lợi nhuận ròng. Khi Ngân hàng Nhà nước áp dụng chính sách thắt chặt tiền tệ để kiềm chế lạm phát hai con số, các ngân hàng nhỏ lập tức đối mặt với nguy cơ thanh khoản nghiêm trọng.

Khi minh họa các phát hiện trên biểu đồ radar đa biến và đồ thị cột so sánh tương quan giữa Tín dụng/GDP và Tiền gửi/GDP, khoảng cách chênh lệch về chiều sâu tài chính giữa Việt Nam và các nền kinh tế phát triển trong khu vực hiển thị rất rõ nét. Bảng ma trận so sánh các chỉ số CAR, ROA, ROE phản ánh rõ việc mở rộng mạng lưới chi nhánh vật lý ồ ạt trong nước không đem lại hiệu quả kinh tế theo quy mô mà chỉ làm tăng chi phí quản trị.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng M&A không phải là liều thuốc vạn năng nếu thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Thống kê toàn cầu trong làn sóng M&A đạt giá trị 2.000 tỷ USD năm 2004 cho thấy gần một nửa thương vụ thất bại. Tại Mỹ, tỷ lệ thành công trong lĩnh vực tài chính chỉ đạt 15%; tại Úc, 32% thương vụ làm giảm giá trị cổ đông và 34% không tạo ra thay đổi. Bài học từ thương vụ Citigroup năm 1998 chứng minh rằng sự xung đột văn hóa doanh nghiệp và việc sa thải nhân sự lãnh đạo chủ chốt có thể xóa sạch lợi nhuận kỳ vọng trong suốt 2 năm đầu sau sáp nhập. Ngược lại, thương vụ mua lại Banacci năm 2001 trị giá 12,5 tỷ USD đã thành công nhờ định giá chính xác và giúp tiết kiệm 200 triệu USD chi phí vận hành mỗi năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước cần chủ động xây dựng và triển khai chiến lược tái cấu trúc hệ thống ngân hàng theo mô hình Ngân hàng Trụ cột. Cơ quan quản lý cần đặt ra lộ trình buộc các ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô vốn dưới mức chuẩn phải thực hiện sáp nhập hoặc hợp nhất, hướng tới mục tiêu hình thành 10 đến 15 tập đoàn tài chính - ngân hàng quy mô lớn vào giai đoạn 2010 - 2015, đảm bảo hệ số CAR tối thiểu đạt 10% trong trung hạn và trên 12% trong dài hạn.

Thứ hai, Chính phủ và các bộ ngành liên quan cần nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lý chuyên biệt cho hoạt động M&A ngân hàng. Cần sửa đổi, nâng cấp Quy chế ban hành kèm Quyết định số 241/1998/QĐ-NHNN ngày 15/07/1998 để mở rộng đối tượng áp dụng và đơn giản hóa thủ tục sáp nhập tự nguyện. Đồng thời, cần ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng các điều khoản miễn trừ kiểm soát tập trung kinh tế quy định tại Điều 19 Luật Cạnh tranh năm 2004 đối với các trường hợp sáp nhập nhằm giải cứu tổ chức tín dụng có nguy cơ mất khả năng chi trả.

Thứ ba, các ngân hàng thương mại phải chuẩn hóa quy trình định giá và áp dụng mô hình 6C khi lựa chọn ngân hàng mục tiêu. Ban lãnh đạo ngân hàng cần phối hợp với các tổ chức tư vấn độc lập để thực hiện kiểm toán đặc biệt, đánh giá chính xác các khoản nợ tiềm ẩn và định giá tài sản vô hình bằng các phương pháp chiết khấu dòng tiền và so sánh thị trường, tránh hiện tượng trả giá quá cao dẫn đến kiệt quệ tài chính sau mua lại.

Thứ tư, các định chế tài chính sau sáp nhập phải ưu tiên đầu tư nguồn lực cho quá trình tích hợp công nghệ và dung hòa văn hóa doanh nghiệp. Mỗi ngân hàng sau M&A cần dành ngân sách từ 500 đến 600 tỷ đồng để nâng cấp hệ thống Core Banking đồng bộ, khai thác tối đa tiềm năng cắt giảm 76% chi phí hoạt động từ nền tảng số, đồng thời xây dựng chính sách nhân sự minh bạch để ổn định tâm lý cán bộ nhân viên trong vòng 12 đến 24 tháng sau chuyển giao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Hội đồng quản trị và Ban điều hành các Ngân hàng thương mại: Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn và mô hình 6C giúp các nhà quản trị hoạch định chiến lược M&A chủ động, lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp từ chào thầu, hoán đổi cổ phiếu đến thương lượng tự nguyện, đồng thời nhận diện sớm các rủi ro xung đột văn hóa để điều hành hiệu quả.

Cơ quan quản lý Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Đề tài mang lại các luận cứ khoa học và bài học kinh nghiệm quốc tế từ Mỹ, Châu Âu, Malaysia và Indonesia, hỗ trợ đắc lực cho công tác xây dựng chính sách tiền tệ, hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vĩ mô và chỉ đạo tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng.

Chuyên viên phân tích tài chính, Quỹ đầu tư và Công ty chứng khoán: Luận văn cung cấp hệ thống chỉ tiêu định lượng chi tiết gồm CAR, ROA, ROE, P/E, P/B và các mô hình định giá doanh nghiệp, phục vụ trực tiếp cho hoạt động thẩm định giá trị, tư vấn thương vụ và tìm kiếm cơ hội đầu tư chiến lược trong ngành ngân hàng.

Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Công trình là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết tổ chức ngành, lý thuyết giá trị cộng hưởng và bức tranh dữ liệu thực chứng toàn diện về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập WTO.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao M&A là giải pháp cấp bách đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam? Hoạt động M&A là con đường nhanh nhất giúp các ngân hàng tăng quy mô vốn tự có từ mức bình quân dưới 654 triệu USD lên mức ngang tầm khu vực. Giải pháp này giúp cải thiện tỷ lệ CAR từ 7% - 9% lên trên 12%, nâng cao năng lực cạnh tranh trước sức ép mở cửa thị trường theo cam kết WTO và hạn chế tình trạng cạnh tranh lãi suất không lành mạnh.

Nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của các thương vụ M&A ngân hàng trên thế giới là gì? Thống kê cho thấy tỷ lệ thất bại của các vụ M&A tài chính tại Mỹ lên tới 85%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc định giá ngân hàng mục tiêu quá cao, kỳ vọng lợi nhuận thiếu thực tế, kế hoạch tích hợp vội vã và đặc biệt là sự xung đột văn hóa doanh nghiệp cùng mâu thuẫn quyền lực trong bộ máy lãnh đạo mới, tương tự trường hợp của Citigroup năm 1998.

Mô hình Ngân hàng Trụ cột của Malaysia mang lại bài học kinh nghiệm gì cho Việt Nam? Malaysia đã tái cấu trúc thành công 54 ngân hàng thành 10 tập đoàn tài chính trụ cột dưới sự định hướng chặt chẽ của Nhà nước. Bài học rút ra là cơ quan quản lý cần xác lập tiêu chuẩn rõ ràng về vốn, tỷ lệ an toàn vốn CAR tối thiểu 12% và hiệu quả sinh lời ROA trên 1,5%, từ đó tạo lập các định chế tài chính vững mạnh đủ sức dẫn dắt thị trường.

Yếu tố công nghệ đóng vai trò thế nào trong việc tạo ra giá trị cộng hưởng sau M&A? Đầu tư công nghệ thông tin đồng bộ có thể giúp ngân hàng giảm tới 76% chi phí vận hành. Với chi phí xây dựng hệ thống thông tin quản lý hiện đại lên tới 500 - 600 tỷ đồng, chỉ các ngân hàng sau M&A có quy mô vốn lớn mới đủ năng lực đầu tư, qua đó cải thiện chỉ số công nghệ từ mức âm 0,47 lên mức chuẩn mực của khu vực.

Khung pháp lý nào đang điều chỉnh hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu? Hoạt động này chịu sự điều chỉnh chung của Luật Cạnh tranh năm 2004 với quy định cấm tập trung kinh tế chiếm trên 50% thị phần trừ các trường hợp miễn trừ. Riêng ngành ngân hàng áp dụng Quyết định số 112/QĐ-TTg ngày 24/05/2006 của Thủ tướng Chính phủ và Quy chế sáp nhập, hợp nhất ban hành kèm Quyết định số 241/1998/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước.

Kết luận

Luận văn đã làm sáng tỏ tính tất yếu khách quan và vai trò chiến lược của hoạt động M&A trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Công trình đã đúc kết các đóng góp học thuật và thực tiễn trọng tâm:

• Hệ thống hóa toàn diện lý luận về M&A và xác lập khung phân tích năng lực cạnh tranh ngân hàng dựa trên các chuẩn mực quốc tế Basel.
• Phân tích thực trạng yếu kém về quy mô vốn, chỉ số an toàn CAR (7% - 9%), hiệu quả sinh lời ROA (0,52%) và chỉ số công nghệ (âm 0,47) của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2002 - 2007.
• Đúc kết bài học thực tiễn từ các thị trường Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản và kinh nghiệm mô hình Ngân hàng Trụ cột từ Malaysia, Indonesia để cảnh báo rủi ro thất bại sau sáp nhập.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa định hướng của Ngân hàng Nhà nước, hoàn thiện hành lang pháp lý Luật Cạnh tranh và kỹ thuật thẩm định 6C tại các ngân hàng thương mại.
• Định hình lộ trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng giai đoạn 2008 - 2015 nhằm tạo lập các tập đoàn tài chính đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Quá trình tái cấu trúc ngành ngân hàng đòi hỏi sự quyết liệt từ các cơ quan quản lý và sự chủ động thích ứng từ ban lãnh đạo các tổ chức tín dụng. Độc giả, các nhà hoạch định chính sách và giới nghiên cứu tài chính có thể khai thác các mô hình và cơ sở dữ liệu thực chứng từ công trình này để triển khai các nghiên cứu chuyên sâu và xây dựng phương án sáp nhập hiệu quả trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề chào mua trực tiếp với ban giám đốc và hội đồng quản trị của công ty mục tiêu và nếu mọi việc diễn tiến tốt đẹp, họ sẽ đạt được mục đích thông qua quá trình thương lượng, thống nhất giữa hai bên.
Mua lại có ý đồ thôn tính (hostile takeover) Mua lại có ý đồ thôn tính diễn ra khi một công ty bằng mọi cách mua lại công ty khác cho dù công ty mục tiêu có thích hoặc đồng tình hay không. Hành động thôn tính này thường được thực hiện thông qua việc âm thầm mua lại các cổ phiếu của hội đồng quản trị để cuối cùng đạt được tỷ lệ sở hữu đa số và nắm quyền kiểm soát công ty. Điều này cũng không dễ thực hiện trừ phi cổ phần của công ty LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -9- mục tiêu được sở hữu rộng rãi và dễ mua lại (tính thanh khoản cao).

Mua lại với ý đồ thôn tính được coi là hành động “cướp công ty” (corporate raid).4 Dựa trên phương pháp tiến hành tài trợ (bằng nợ hoặc vốn tự có)
Mua công ty sử dụng đòn cân nợ (Leveraged Buyouts – LBOs) LBOs diễn ra khi có một công ty vay nợ (lên từ 90% đến 100% giá trị thương vụ) để đi mua một công ty mục tiêu. Cách thức phổ biến là công ty mua lại sẽ sử dụng phương thức vay ứng trước (prepayable bank facilities), đồng thời phát hành trái phiếu ra công chúng hoặc cho một số cá nhân để vay tiền (loại trái phiếu này được xếp vào dạng trái phiếu có lãi suất cao và mang tính rủi ro cũng rất cao). Thông thường, công ty đi mua sẽ sử dụng tài sản của mình để thế chấp và sử dụng dòng ngân lưu tự do của công ty mục tiêu như nguồn hoàn trả các khoản nợ. Cuối cùng, công ty đi mua bán công ty mục tiêu cho công ty khác dưới hình thức phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (Initial Public Offering) hoặc trả lãi cho chính mình nếu tiếp tục tài trợ.

Những người ủng hộ LBOs cho rằng hình thức này giúp các công ty mục tiêu sử dụng các nguồn lực của mình có hiệu quả hơn. Tuy nhiên, những người phản đối LBOs thì lại cho rằng hình thức này phá hủy giá trị (của công ty mục tiêu) và đem đến những khó khăn kinh tế nghiêm trọng cho một quốc gia bằng cách gây ra sự đổ vỡ hàng loạt các công ty trong nền kinh tế.
Mua công ty sử dụng vốn chủ sở hữu ( Management Buyouts- MBOs) MBOs là trường hợp mua lại đặc biệt, xảy ra khi các giám đốc của một công ty mua lại phần lớn cổ phiếu công ty từ những người chủ thực sự để chuyển từ vị trí quản trị “ làm công ăn lương” sang vị trí trực tiếp làm chủ doanh nghiệp. Mục đích của việc mua lại này có thể là để gia tăng khả năng kiểm soát công ty, củng cố lợi ích cá nhân trong niềm tin vào tương lai xán lạn của công ty.

Đa số trường hợp, sau khi thực hiện MBOs, ban quản trị sẽ biến công ty cổ phần thành công ty tư nhân. MBOs đóng vai trò quan trọng trong việc tái cấu trúc công ty.5 Các cách phân loại khác
Sáp nhập trong cùng thị trường (In-market merger) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -10- Công ty sáp nhập và công ty mục tiêu hoạt động kinh doanh trên các thị trường địa lý giống nhau. Việc xóa bỏ sự trùng lắp trong bộ máy tổ chức và hoạt động chức năng giữa hai công ty cho phép tiết kiệm đáng kể chi phí hoạt động và tổng chi phí.
Sáp nhập mở rộng thị trường (Market-extensions merger) Sáp nhập diễn ra giữa các công ty hoạt động trên các thị trường khác biệt, không trùng nhau.

Hình thức sáp nhập này không quá chú trọng đến những cơ hội giảm chi phí mà nhắm đến nhiều hơn là những cơ hội thâm nhập các thị trường mới, đa dạng hóa nguồn thu nhập, và tăng doanh thu.
Ngoài các chiến lược mua lại đã kể trên, hoạt động M&A còn xảy ra dưới các hình thức: Một công ty nhỏ mua lại một công ty lớn hơn. Một công ty tư nhân “ mua lại” công ty cổ phần. Sáp nhập tăng thêm EPS (Accretive Mergers): Đây là hình thức một công ty có P/E cao sáp nhập với một công ty có P/E thấp và tạo ra một công ty mới có EPS tăng cao.

Sáp nhập làm giảm EPS (Delulive merger): Đây là hình thức một công ty có P/E thấp sáp nhập với một công ty có EPS cao và tạo ra một công ty mới có EPS thấp hơn.3 Động cơ thực hiện sáp nhập và thâu tóm Làn sóng sáp nhập và mua lại đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn thế giới, không chỉ diễn ra ở trong nước mà còn có các cuộc sáp nhập xuyên biên. Điều đó, càng khẳng định những tác động tích cực của hoạt động này. Động cơ của hoạt động này rất đa dạng, sau đây là một số động cơ thường gặp: 1.1 Hợp lực thay cạnh tranh Hoạt động mua bán sáp nhập diễn ra tất yếu sẽ giảm đi các số lượng người chơi vốn dĩ là các đối thủ cạnh tranh của nhau trên thương trường cũng có nghĩa sức nóng cạnh tranh không những giữa các bên liên quan mà cả thị trường nói chung sẽ được hạ nhiệt. Hơn nữa, tư duy cùng thắng (win-win) đang ngày càng chiếm ưu thế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -11- đối với tư duy cũ thắng (win)- thua (lose).

Trong một thương vụ M&A thành công, giá trị của tổ chức sau kết hợp thường lớn hơn tổng giá trị của từng công ty khi hoạt động riêng lẻ. Trong đó, F (A) là giá trị của Công ty A; F (B) là giá trị của công ty B, F (A+B) là giá trị của công ty A và B sau khi sáp nhập. Giá trị cộng hưởng là giá trị tăng thêm tạo ra khi kết hợp hai công ty. Giá trị cộng hưởng = F (A+B) – [F(A) + F (B)] 1.2 Nâng cao hiệu quả Nâng cao năng lực tài chính: thông qua M&A, các công ty có thể tăng vốn chủ sở hữu, giảm chi phí đi vay, chủ động nguồn vốn cho các dự án đầu tư, tạo lòng tin cho các chủ nợ chi phí huy động vốn sẽ giảm.

Nâng cao hiệu quả nhờ quy mô khi nhân đôi thị phần, giảm chi phí cố định, chi phí nhân công, hậu cần, phân phối do loại trừ các yếu tố trùng lắp. Các công ty còn có thể bổ sung cho nhau về nguồn lực (đầu ra) và các thế mạnh khác của nhau như thương hiệu, thông tin, bí quyết, dây chuyền công nghệ, cơ sở khách hàng, hay tận dụng những tài sản mà mỗi công ty chưa sử dụng hết giá trị (chẳng hạn một công ty chứng khoán sáp nhập với một ngân hàng) nhờ đó mà chất lượng sản phẩm được nâng cao. Ngoài ra, còn có trường hợp công ty thực hiện M&A với một công ty đang thua lỗ nhằm mục đích trốn thuế cho phần lợi nhuận của bản thân. Nâng cao hiệu quả nhờ sự năng động, tăng tính linh hoạt, phản ứng nhanh với những thay đổi của thị trường do đa dạng hóa danh mục đầu tư, phân tán rủi ro nhờ đa dạng hóa sản phẩm, nắm bắt thông tin tốt nhờ có mối quan hệ rộng rãi và nắm nhu cầu thị trường tốt, hạn chế bất lợi về thông tin không cân xứng.3 Tham vọng bành trướng tổ chức và tập trung quyền lực thị trường Các công ty đã thành công thường nuôi tham vọng rất lớn trong việc phát triển tổ chức của mình ngày một lớn mạnh và thống trị không những trong phân khúc và dòng sản phẩm hiện tại mà còn lan sang cả những lĩnh vực khác.

Hoạt động sáp nhập này là công cụ để các nhà quản lý thu mua gia tăng quyền lực và thu nhập. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -12- Điều này khiến nhiều khi đưa ra những quyết định sáp nhập và mua lại không cần thiết gây lãng phí và không hiệu quả.4 Giảm chi phí gia nhập thị trường Ở những thị trường có sự điều tiết mạnh của chính phủ, việc gia nhập thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều điều kiện khắt khe, hoặc chỉ thuận lợi trong một giai đoạn nhất định, thì những công ty đến sau chỉ có thể gia nhập thị trường đó thông qua thâu tóm những công ty đã hoạt động trên thị trường. Điều này rất phổ biến đối với đầu tư nước ngoài ở Việt Nam, đặc biệt là ngành ngân hàng, tài chính, bảo hiểm. Hơn nữa, không những tránh được các rào cản về thủ tục để đăng ký thành lập (vốn pháp định, giấy phép), bên mua lại còn giảm được cho mình chi phí và rủi ro trong quá trình xây dựng cở sở vật chất và cơ sở khách hàng ban đầu.

Nếu sáp nhập một công ty đang ở thế yếu trên thị trường, những lợi ích này còn lớn hơn giá trị vụ chuyển nhượng, và chứng minh quyết định gia nhập thị trường theo cách này của người “đến sau” là một quyết định đúng đắn. Trong một số trường hợp mục đích chính của người thực hiện M&A không chỉ là gia nhập thị trường mà còn nhằm mua lại một ý tưởng kinh doanh có nhiều triển vọng.5 Chiến lược đa dạng hóa và dịch chuyển trong chuỗi giá trị Nhiều công ty chủ động thực hiện M&A để hiện thực hóa chiến lược đa dạng hóa sản phẩm hoặc mở rộng thị trường của mình. Khi thực hiện chiến lược này, công ty sẽ xây dựng được cho mình một danh mục đầu tư cân bằng hơn nhằm tránh rủi ro phi hệ thống.4 Các phương thức thực hiện sáp nhập và mua lại Cách thức thực hiện thâu tóm và hợp nhất rất đa dạng và mang tính chuyên biệt hóa tùy thuộc vào mục tiêu, đặc điểm quản trị, cấu trúc sở hữu và ưu thế so sánh của các công ty liên quan trong từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, có các cách phổ biến sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Giá chào thầu đó phải đủ hấp dẫn để đa số cổ đông tán thành việc từ bỏ quyền sở hữu cũng như quản lý công ty của mình. Hình thức chào thầu này thường được áp dụng trong các vụ thôn tính mang tính thù địch đối thủ cạnh tranh.2 Lôi kéo các cổ đông bất mãn (Proxy fights): Cũng được sử dụng trong các vụ” thôn tính mang tính thù địch”. Khi lâm vào tình trạng kinh doanh yếu kém và thua lỗ, luôn có một bộ phận không nhỏ cổ đông bất mãn và muốn thay đổi ban quản trị và điều hành công ty mình. Công ty cạnh tranh có thể lợi dụng tình cảnh này để lôi kéo bộ phận cổ đông đó.