CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. KHÁI NIỆM VỀ CẠNH TRANH : Trong quá trình phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế nói chung, chúng ta đã nói rất nhiều, bàn nhiều về cạnh tranh, cạnh tranh trong nội tại nền kinh tế, cạnh tranh với các đối thủ đến từ bên ngoài, cạnh tranh để tồn tại phát triển, cạnh tranh để tự hoàn thiện, nâng cao hiệu quả hoạt động, cạnh tranh để củng cố và tăng cường các lợi ích kinh tế. Lịch sử phát triển kinh tế đã chỉ ra rằng, nguồn gốc của cạnh tranh xuất phát từ hai điều kiện cơ bản nhất, đó là phân công lao động xã hội và tính đa nguyên chủ thể lợi ích kinh tế. Điều này đã làm xuất hiện các cuộc đấu tranh giành giật lợi ích kinh tế giữa những người sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ cũng như các tổ chức trung gian, thực hiện phân phối lại các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ.
Cuộc đấu tranh đó dựa trên sức mạnh về tài chính, kỹ thuật công nghệ, chất lượng đội ngũ lao động, quy mô hoạt động của từng chủ thể. Đối lập với cạnh tranh là độc quyền. Nền kinh tế Việt Nam nói chung và ngành ngân hàng nói riêng đã qua thời độc quyền. Kể từ khi mở cửa kinh tế, chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường, đã bắt đầu xuất hiện cạnh tranh trong nội bộ nền kinh tế, nội bộ ngành, dần xuất hiện yếu tố cạnh tranh nước ngoài và mang tính quốc tế.
Mặc dù vẫn còn những hạn chế nhất định đối với các tổ chức nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, song chúng ta đã ý thức rằng hội nhập quốc tế là một hiện thực và tất yếu, chúng ta đã, đang nỗ lực tham gia các tổ chức, hiệp hội kinh tế quốc tế, chuẩn bị các điều kiện để từng bước thực hiện các cam kết song phương và đa phương. Do đó, sự cạnh tranh ngày càng lớn, càng khốc liệt, cạnh tranh để duy trì và tăng cường lợi ích kinh tế, cạnh tranh để tự hoàn thiện mình, đảm bảo cho quá trình tồn tại và phát triển lâu dài, hướng tới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 hoạt động với phạm vi và quy mô đa quốc gia, thực hiện tốt các nhiệm vụ kinh tế và sứ mệnh chính trị của đất nước. Một doanh nghiệp, một tổ chức kinh tế muốn xác định được xu hướng cạnh tranh, loại hình cạnh tranh, phương thức cạnh tranh của ngành mình đang hoạt động thì việc đầu tiên là phải xác định các khuynh hướng ảnh hưởng đến cạnh tranh, xu hướng vận động của nền kinh tế, xu hướng vận động của ngành và được đặt trong mối tương quan chung của định hướng phát triển quốc gia, xu hướng phát triển của thế giới, từ đó có được những nhận thức đúng đắn để xác định đối thủ cạnh tranh của mình là ai, tiềm lực và lợi thế của họ là gì… Trên cơ sở đó, hoạch định cho mình định hướng và xây dựng phương thức cạnh tranh thích hợp, đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu đề ra. CÁC KHUYNH HƯỚNG ẢNH HƯỞNG TỚI CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG 1.
Quá trình toàn cầu hóa kinh tế dẫn đến quá trình toàn cầu hóa hoạt động ngân hàng : Thực tế cho thấy toàn cầu hóa kinh tế là một động lực mạnh mẽ thôi thúc tiến trình hội nhập của các quốc gia, đặc biệt là việc hội nhập trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Trong quá trình đó, các NHTM đã không ngừng mở rộng quy mô hoạt động, mở rộng đối tượng khách hàng bằng cách vươn tới những thị trường xa hơn, vượt ra ngoài khuôn khổ quốc gia. Một trong những tiêu chuẩn để đánh giá mức độ hội nhập và khả năng phát triển của NHTM là tính đa quốc gia trong phạm vi hoạt động kinh doanh. Vì lẽ đó, nhiều chi nhánh của các NHTM đã được mở ra trên khắp các châu lục, nhiều vụ hợp nhất, sáp nhập đã diễn ra giữa các NHTM, quy mô trung bình của các NHTM bắt đầu tăng lên đáng kể.
Xu hướng các NHTM lớn, giàu tiềm lực tài chính đang tìm mọi cách thâm nhập, thôn tính các NHTM nhỏ ở những quốc gia, nơi mà họ đến để tìm kiếm các cơ hội kinh doanh. Đây được xem là giải pháp chủ yếu trong việc thâm nhập thị trường cung cấp dịch vụ ngân hàng ở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 các nước đang phát triển của các ngân hàng lớn, tạo ra tính đa quốc gia trong hình thức sở hữu của các NHTM. Chính xu hướng phi quản lý hoá, sẽ giảm bớt các quy định, các hàng rào kiểm soát của các chính phủ đã đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa kinh tế. Những lợi ích mang lại từ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã giúp cho các NHTM năng động hơn, cạnh tranh mạnh mẽ hơn.
Phạm vị cạnh tranh từ lâu đã không còn giới hạn trên phạm vi quốc gia mà diễn ra ở khắp các châu lục. Trong cuộc chơi này, các NHTM ở các nước tư bản phát triển, có quy mô lớn, mạnh về tiềm lực tài chính, giàu kinh nghiệm trong cạnh tranh quốc tế sẽ có nhiều lợi thế hơn so với các ngân hàng ở các nước đang phát triển, nguy cơ bị thôn tính của các ngân hàng ở những quốc gia này dễ xảy ra hơn, song nó cũng tạo ra những động lực nhất định để các ngân hàng có quy mô vừa và nhỏ ý thức hơn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động, nâng vị thế của ngân hàng mình lên tầm cao mới. Đòi hỏi của khách hàng trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ Xu hướng quốc tế hoá hoạt động ngân hàng đã đặt các NHTM trước áp lực rất lớn của sự cạnh tranh, không những phải cạnh tranh với chính nó mà còn phải cạnh tranh với các tổ chức tài chính phi ngân hàng khác như các công ty tài chính, các quỹ đầu tư, các công ty bảo hiểm, bưu điện,… Xu hướng này ảnh hưởng rất lớn đến cở sở khách hàng của các ngân hàng và tương lai của nó. Trong hoạt động kinh doanh, hầu hết các ngành kinh tế nói chung và lĩnh vực tài chính – ngân hàng nói riêng đều lấy khách hàng làm đối tượng và mục tiêu phục vụ, họ đã không ngừng nổ lực trong việc đổi mới và xây dựng mô hình phục vụ hướng tới khách hàng, thõa mãn toái đa các nhu cầu của khách hàng dựa trên các giới hạn chi phí cho phép.
Do đó, những đòi hỏi của khách hàng trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ đã ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động của các NHTM. Đời sống kinh tế ngày càng phát triển, thu nhập của người dân ngày càng cao, nhu caàu và đòi hỏi của họ đối với các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng ngày LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 càng phải hoàn thiện, giá trị gia tăng mang lại từ các sản phẩm và dịch vụ đó ngày càng nhiều. Chúng ta có thể nhìn thấy vấn đề này từ một thực tế, ví dụ như tốc độ đô thị hóa nhanh, số lượng người lao động trẻ học tập và làm việc tại các đô thị lớn ngày càng nhiều, nhu cầu về nhà ở và phương tiện đi lại tăng, đòi hỏi các NHTM phải có những sản phẩm được thiết kế phù hợp để đáp ứng các yêu cầu này. Hay như tuổi thọ bình quân của người dân ngày càng tăng, tỷ lệ dân số già ngày càng nhiều, xuất hiện các nhu cầu lên kế hoạch tài chính và hưu trí cho người lớn tuổi.
Rõ ràng với các nhu cầu như vậy, đòi hỏi các ngân hàng phải nhạy cảm, thấu hiểu và đáp ứng tốt nhất các nhu cầu của khách hàng. Trong điều kiện thị trường tài chính phát triển như ngày nay đã làm xuất hiện nhiều kênh huy động vốn cho các doanh nghiệp. Họ có quyền lựa chọn phương thức và kênh huy động vốn sao cho chi phí sử dụng vốn là thấp nhất, hướng tớI mục đích tối đa hóa các lợi ích kinh tế. Nhiều doanh nghiệp lớn, là những khách hàng hoạt động kinh doanh tốt và vay vốn lớn của các ngân hàng, trong những năm gần đây đã từ bỏ phương thức huy động vốn bằng cách vay trực tiếp để tự huy động vốn thông qua các thị trường phi ngân hàng như thị trường chứng khoán,thị trường mở.
Sự thay đổi đó không những làm giảm doanh thu trong hoạt động cho vay mà còn làm thay đổi cơ cấu doanh mục của các ngân hàng. Các khoản cho vay lớn, chất lượng cao trên sổ sách giảm dần, các khoản cho vay nhỏ lẻ, chất lượng thấp, rủi ro cao tăng lên. Các NHTM cần phải có những giải pháp để hạn chế những rủi ro do xu hướng này mang lại như tăng cường chất lượng và hiệu quả thẩm định các khoản vay, phát triển thêm nhiều dịch vụ và sản phẩm mới để tăng thu và giảm thiểu rủi ro.3 Những thay đổi mang tính cách mạng trong công nghệ ngân hàng : Đáp ứng sự hiểu biết và đòi hỏi ngày càng cao của khách hàng, sự gia tăng nhanh chóng trong danh mục dịch vụ tài chính của các NHTM đã được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ những thay đổi mang tính cách mạng trong công nghệ ngân hàng. Từ nhiều năm trở lại đây, các NHTM đã và đang xúc tiến quá trình ứng dụng các hệ thống tự động với độ tin cậy cao, để thay thế cho các hệ thống vận hành dựa trên lao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 động thủ công, đặc biệt trong lĩnh vực nhận tiền gửi, thanh toán bù trừ, hệ thống máy rút tiền tự động, hệ thống xử lý, thống kê và tổng hợp các giao dịch hàng ngày.
Những thay đổi trong công nghệ ngân hàng không những mang lại sự nhanh chóng và tiện ích trong công tác thu hút và đáp ứng tốt các nhu cầu khách hàng mà còn giúp các NHTM hạn chế được sự tăng cao trong chi phí hoạt động. Các NHTM đang ngày càng sử dụng nhiều vốn và chi phí cố định vào các thiết bị và phương tiện hiện đại để dần thay thế con người trong những lĩnh vực có giao dịch lớn. Dù vậy, trong một số lĩnh vực hoạt động của các NHTM, biệt là sự tồn tại một tỷ lệ lớn khách hàng vẫn ưa chuộng hình thức cung cấp dịch vụ thông qua con người, yeáu toá con người vẫn duy trì được vai trò rất lớn và mang tính quyết định trong hoạt động kinh doanh của các NHTM.
