CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CẢNG BIỂN VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CẢNG BIỂN 1.1 Khái quát về cảng biển 1.1 Định nghĩa Theo G.Smirnop, 1979, Giáo trình Cảng và công trình cảng, có đưa định nghĩa như sau : “Thương cảng hiện đại là một đầu mối giao thông lớn, bao gồm nhiều công trình và kiến trúc, đảm bảo cho tàu thuyền neo đậu ổn định, nhanh chóng và thuận lợi thực hiện công việc chuyển giao hàng hóa, hành khách từ các phương tiện giao thông trên đất liền sang các tàu biển hoặc ngược lại, bảo quản và gia công hàng hóa,, và phục vụ tất cả các nhu cầu cần thiết của tàu neo đậu trong cảng.” Đây được xem như là một định nghĩa kinh điển của Liên Xô cũ về cảng biển. Theo Điều 59 Bộ luật Hàng hải sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2005, cảng biển được định nghĩa như sau: “Cảng biển là bao gồm vùng đất cảng và vùng đất nước cảng, được xây dựng kết cấu hạ tầng và lắp đặt trang thiết bị cho tàu biển ra vào hoạt động để bốc dỡ hàng hóa, đón trả khách và thực hiện các dịch vụ khác. Cảng biển có một hoặc nhiều bến cảng. Bến cảng có một hoặc nhiều cầu cảng.
Bến cảng bao gồm cầu cảng, kho, bãi, nhà xưởng, cơ sở dịch vụ, hệ thống thông tin, giao thông liên lạc, điện, nước, luồng vào bến cảng và các công trình phụ trợ khác. Cầu cảng là kết cấu cố định thuộc bến cảng, được sử dụng cho tàu thuyền neo đậu, bốc, dỡ hàng hóa, đón trả hành khách và thực hiện các dịch vụ khác.” Theo PGS,TS. Nguyễn Như Tiến, 2011, Giáo trình Vận tải giao nhận trong ngoại thương, trang 50, cảng biển được định nghĩa một cách ngắn gọn như sau: “Cảng biển là nơi ra vào, neo đậu của tàu biển, là nợi phục vụ tàu và chuyên chở hàng hóa trên tàu, là đầu mối giao thông quan trọng của những quốc gia có biển.2 Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn 1.1 Chức năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Theo PGS,TS. Nguyễn Như Tiến, 2011, Giáo trình Vận tải giao nhận trong ngoại thương, trang 50, cảng biển có hai chức năng cơ bản sau: - Phục vụ tàu biển: Cảng là nơi ra vào, neo đậu của tàu, là nơi ra vào cung cấp các dịch vụ đưa đón tàu ra vào, lai dắt, cung ứng dầu mỡ, nước ngọt, vệ sinh, sửa chữa tàu… - Phục vụ hàng hóa: Cảng biển phải làm nhiệm vụ xếp dỡ, giao nhận, chuyển tải, bảo quản, lưu kho, tái chế, đóng gói, phân phối hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Cảng còn là nơi tiến hành các thủ tục xuất nhập khẩu, là nơi bắt đầu, tiếp tục hoặc kết thúc quá trình vận tải… 1.2 Nhiệm vụ, quyền hạn Theo quy định về quyền và nghĩa vụ của cảng biển trong Bộ luật Hàng hải, 2005, cảng biển phải thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn sau: - Cảng biển có trách nhiệm xây dưng, quy hoạch kế hoạch phát triển cho phù hợp với xu hướng phát triển của các nước trên thế giới Tuy nhiên, kế hoạch này phải căn cứ vào chiến lược phát triển KT-XH, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, quy hoạch phát triển các ngành, địa phương, và xu thế phát triển hàng hải thế giới. Cảng biển phải luôn tiếp cận với khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới để có những biện pháp cho phù hợp. - Phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước về hàng hải, an ninh, kiểm dịch, hải quan, thuế, an ninh, phòng chống cháy nổ, bảo vệ môi trường và các cơ quan quản lý nhà nước khác thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tại cảng biển theo quy định của pháp luật. - Tổ chức thực hiện quy định về quản lý hoạt động hàng hải tại cảng biển và khu vực quản lý, kiểm tra, giám sát luồng cảng biển, hệ thống bảo hiệu hàng hóa, kiểm tra hoạt động hàng hải của tổ chức, cá nhân tại cảng biển và khu vực quản lý.
- Cấp phép, giám sát tàu biển ra vào, và hoạt động tại cảng biển, không cho phép tàu biển vào cảng khi không có đủ điều kiện về an toàn hàng hải, an ninh hàng hải và phòng ngừa ô nhiễm môi trường. - Thực hiện quyết định bắt giữ tàu biển của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Tạm giữ tàu biển theo quy định của pháp luật. - Tổ chức tìm kiếm, cứu người gặp nạn trong vùng nước cảng biển, huy động người và các phương tiện cần thiết để thực hiện việc tìm kiếm, cứu nạn hoặc xử lý ô nhiễm môi trường.
- Tổ chức thưc hiện việc thanh tra hàng hóa, điều tra, xử lý theo thầm quyền các tai nạn hàng hải tại cảng biển và khu vực quản lý. - Chủ trì, điều hành việc phối hợp hoạt động giữa các cơ quan quản lý nhà nước tại cảng biển. - Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng hải theo thẩm quyền. - Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.
- Ký kết hợp đồng ủy thác giao nhận, bốc dỡ, bảo quản lưu kho hàng hóa với chủ hàng. Cảng phải công bố định mức bố dỡ cho từng loại hàng, từng loại tàu khác nhau trên cơ sở khả năng bố xếp thực tế của cảng. - Giao hàng xuất khẩu cho tàu và nhận hàng nhập khẩu từ tàu, nếu được ủy thác. - Kết toán với tàu về việc giao hàng hóa và lập các chứng từ cần thiết khác để bảo vệ lợi ích của chủ hàng ngoại thương.
- Tiến hành việc bố dỡ, vận chuyển, bảo quản, lưu kho hành hóa trong khu vực cảng. - Hàng hóa lưu kho bãi của cảng bị hư hỏng, tổn thất thì càng phải bồi thường, nếu có biên bản hợp lệ và nếu cảng không chứng minh được là cảng không có lỗi. - Cảng không chịu trách nhiệm về hàng hóa bên trong, nếu bao, kiện, hoặc dấu kẹp chì còn nguyên vẹn, do ký mã hiệu hàng sai hoặc không rõ ràng. - Các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật hiện hành.3 Phân loại Theo điều 60 Bộ luật Hàng hải sửa đổi năm 2005, cảng biển được phân loại như sau: 1.1 Phân loại theo vị trí chiến lược và quy mô cảng biển - Cảng biển loại I là cảng biển đặc biệt quan trọng có quy mô lớn, phục vụ cho việc phát triển kinh tế xã hội của cả nước hoặc liên vùng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Cảng biển loại II là cảng biển quan trọng có quy mô vừa, phục vụ cho việc phát triển kinh tế của vùng, của địa phương. - Cảng biển loại III là cảng biển có quy mô trung bình, phục vụ cho các doanh nghiệp.2 Phân loại theo công dụng - Cảng quân sự: Là cảng hoạt động vì mục đích chính trị, quân sự. - Cảng dân sự: Là cảng giao thông, cảng thương nghiệp, cảng chuyên dụng. - Cảng trú ẩn: Là cảng cho tàu có thể cập bến tránh các thiên tai như bão lụt bất ngờ xảy ra ngoài khơi.
- Cảng cấp nhiên liệu: Giống như một trạm xăng, cảng này cung cấp nhiên liệu cho tàu hoạt động.3 Phân loại theo ý nghĩa kinh tế giao thông - Cảng quốc tế: Cho phép các tàu thuyền từ nước ngoài cập bến , thường là cảng có quy mô rộng lớn. - Cảng trong nước: Cho phép tàu thuyền nội địa ra vào, áp dụng cho việc vận chuyển hàng hóa giữa các khu vực trong nước. - Cảng địa phương: Là cảng có quy mô nhỏ.4 Cơ sở vật chất của cảng biển Trang thiết bị phục vụ cho tàu ra vào, neo đậu Bao gồm cầu tàu, luồng lạch, đập chắn sóng, phao, trạm hoa tiêu, hệ thống thông tin, tín hiệu… - Luồng vào cảng: Thông thường luồng vào cảng là nơi thuận tiện nhất để tàu có thể cập bến dễ dàng. Điều này có ý nghĩa to lớn đối với khả năng các tàu thuyền ra vào bến của một cảng.
Đối với những cảng nước sâu, luồng vào cảng có khả năng cho những tàu có dung tích lớn cập bến; vì thế rất thích hợp với tàu quốc tế. Ngược lại , đối với các cảng có luồng vào cảng hẹp thì phải thường xuyên nạo vét, mở rộng luồng vào cảng để cho tàu thuyền có độ mớn nước sâu có thể ra vào cảng dễ dàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Cầu tàu: Cầu tàu được chia thành những cầu tàu tiếp nhận container, cầu tàu tiếp nhận hàng rời như là sắt, thép để có thể phân loại hàng một cách thuận tiện và để có thể cung cấp tương ứng các trang thiết bị phục vụ cho việc bố dỡ hàng hóa tại từng bến cảng. Ví dụ như đối với hàng container, phải có những cần cẩu container, có bãi để container, có xe nâng… Có những cảng mà cầu tàu ngắn thì không thích hợp cho những tàu lớn cập bến, cần có những tàu con lai dắt, bốc dỡ hàng hóa.
- Phao, trạm hoa tiêu, hệ thống thông tin, tín hiệu…: Những trang thiết bị này nhằm hỗ trợ cho việc tàu ra vào cảng an toàn; cung cấp thông tin cho tàu trong những trường hợp thời tiết xấu như sương mù, bão… Trang thiết bị phục vụ vận chuyển, xếp dỡ hàng hóa Bao gồm: Cần cẩu các loại, xe nâng hàng, máy bơm hút hàng rời, hàng lỏng, băng chuyền ôtô, đầu máy kéo, container… Những trang thiết bị này cảng ngày cảng được cải tiến và hiện đại hóa nhằm tăng hiệu suất của việc bốc dỡ hàng hóa, bởi vì ngày nay việc bốc dỡ hàng hóa không thể chỉ dựa vào sức người mà chủ yếu dựa vào máy móc, thiết bị. Hơn nữa, công cụ ngày càng hiện địa thì hiệu suất khai thác hàng nhanh, có thể khai thác hàng sớm, giảm bớt thời gian tàu neo đậu tại cảng, từ đó không chỉ người mua có thể nhận hàng sớm mà các chủ tàu cũng có thể tiết kiệm chi phí neo đậu tại cảng, có thể bắt đầu cho một hành trình mới sớm hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi mà hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là những mặt hàng siêu trường, siêu trọng. Sự xuất hiện của container đánh dấu một nước ngoặt mới trong ngàng vận tải vì container có tác dụng làm tăng năng lực vận tải và năng suất chuyên chở.
Container có kích cỡ chuẩn, có thể sử dụng nhiều lần và có nhiều loại khác nhau như: Container chở hàng bách hóa, container bảo ôn/ nóng/ lạnh, container chở hàng rời, container thùng chứa để chở hàng hóa nguy hiểm và hàng dạng lỏng, container đặc biệt để chưa súc vật sống. Vì container có trọng tải lớn nên việc di chuyển container cần có những công cụ sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.