Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ VAI TRÒ CỦA VỐN HUY ĐỘNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Khái niệm và đặc điểm Ngân hàng thương mại. Theo các nhà kinh tế học thế giới thì “Ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp hoạt động và kinh doanh trên lĩnh vựa tiền tệ và tín dụng”.
Theo cách tiếp cận trên phương diện những loại hình dịch vụ mà Ngân hàng cung cấp thì “Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tài chính, cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức nào trong nền kinh tế”. ë ViÖt Nam theo luËt Tæ Chøc TÝn Dông n¨m 2010 ®· x¸c ®Þnh: Tæ chøc tÝn dông lµ doanh nghiÖp thùc hiÖn mét hoÆc mét sè hoÆc tÊt c¶ c¸c hoạt ®éng Ng©n hµng. Tæ chøc tÝn dông bao gåm: Ng©n hµng, tæ chøc tÝn dông phi ng©n hµng, tæ chøc tµi chÝnh vi m« vµ quü tÝn dông nh©n d©n. Trong c¸c lo¹i h×nh Ng©n hµng th× “Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ lo¹i h×nh Ng©n hµng ®îc thùc hiÖn tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng Ng©n hµng vµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh kh¸c theo quy ®Þnh cña Ph¸p luËt nh»m môc tiªu lîi nhuËn.
Vµ theo luËt Ng©n hµng Nhµ níc th×: “Hoạt động Ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ, và các dịch vụ Ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Nh vËy : “Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ mét doanh nghiÖp ®Æc biÖt kinh doanh vÒ lĩnh vực tiÒn tÖ víi ho¹t ®éng thêng xuyªn lµ huy ®éng vèn, cho vay, chiÕt khÊu, b¶o l·nh, cung cÊp c¸c Nguyễn Thị Hằng – Lớp: LC14.01 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Chuyên ngành tài chính Ngân hàng dÞch vô tµi chÝnh vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c cã liªn quan. NHTM lµ tæ chøc tµi chÝnh trung gian cung cÊp danh môc c¸c dÞch vô tµi chÝnh ®a d¹ng nhÊt”. * C¸c ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña Ng©n hµng th¬ng m¹i: - Lµ doanh nghiÖp ho¹t ®éng kinh doanh trong lÜnh vùc tiÒn tÖ v× môc tiªu lîi nhuËn.
Cũng như các doanh nghiệp khác trong nền kinh tế mục tiêu hàng đầu trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng đó là “lợi nhuận”. Có lợi nhuận thì Ngân hàng mới có thể tồn tại và phát triển được. Điểm khác biệt với các doanh nghiệp bình thường đó là “hàng hóa” mà Ngân hàng kinh doanh đó là “tiền tệ”, một loại hàng hóa đặc biệt. - Hoạt động kinh doanh của NHTM được phân vào nhóm hoạt động kinh doanh có mức độ rủi ro cao.
Hoạt động kinh doanh của NHTM trong nề kinh tế thị trường là một hoạt động rất nhạy cảm. Mọi biến động trong nền kinh tế xã hội đều nhanh chóng tác động đến hoạt động Ngân hàng và có thể gây ra những xáo trộn bất ngờ dẫn đến hiệu quả của Ngân hàng bị giảm sút một cách nhanh chóng. Do vậy hoạt động kinh doanh của NHTM luôn chứa đựng nhiều rủi ro “tiềm ẩn” nó có thể xảy ra bất cứ lúc nào. - Sù tån t¹i cña NHTM phô thuéc nhiÒu vµo sù tin tëng cña kh¸ch hµng.
Không chỉ riêng đối với Ngân hàng mà với tất cả các doanh nghiệp thì khách hàng luôn có vị trí vô cùng quan trọng. Với Ngân hàng khách hàng không chỉ là nguồn cung cấp vốn mà khách hàng cũng chính là người sử dụng các sản phẩm của Ngân hàng và mang lại lợi nhuận cho Ngân hàng. Do vậy sự tin tưởng của khách hàng vô cùng quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của các Ngân hàng. - C¸c NHTM chÞu ¶nh hëng d©y chuyÒn víi nhau.
Các NHTM cùng hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, tín dụng nên chúng có mối quan hệ qua lại với nhau. Trước hết là cùng chịu sự quản lý, điều hành của NHTW. Một khách hàng có thể mở tài khoản tại nhiều Ngân hàng khác Nguyễn Thị Hằng – Lớp: LC14.01 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Chuyên ngành tài chính Ngân hàng nhau. Do vậy các Ngân hàng luôn có mối liên quan tới nhau trong các giao dịch của khách hàng.
Mặt khác các Ngân hàng cùng chịu sự tác động của nền kinh tế thị trường. Khi nền kinh tế có sự biến đổi thì toàn bộ hệ thống các NHTM sẽ bị ảnh hưởng và từ đó ảnh hưởng tới nền kinh tế. * Chức năng của Ngân hàng thương mại: Các Ngân hàng phần lớn đều thực hiện các chức năng cơ bản: chức năng trung gian tín dụng, chức năng trung gian thanh toán và chức năng tạo tiền. Chức năng trung gian tín dụng: NHTM đóng vai trò “cầu nối” giữa người dư thừa vốn và người có nhu cầu về vốn.
Thông qua huy động vốn tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, NHTM hình thành nên quỹ cho vay để cung cấp tín dụng cho nền kinh tế. Với chức năng này NHTM vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò là người cho vay, góp phần tạo ra lợi ích cho cả người gửi tiền, người đi vay, bản thân Ngân hàng và thúc đẩy phát triển nền kinh tế. Chức năng trung gian thanh toán: Theo yêu cầu của khách hàng để quản lý tiền thu từ bán hàng hóa dịch vụ theo lệnh của họ. Khi làm trung gian thanh toán, NHTM tiến hành những nghiệp vụ như: Mở tài khoản tiền gửi, nhận vốn vào tài khoản tiền gửi và thanh toán theo yêu cầu của khách hàng.
Chức năng tạo tiền: Được nảy sinh từ việc Ngân hàng thực hiện chức năng trung gian tín dụng và trung gian thanh toán, NHTM có khả năng tạo ra tiền tín dụng (hay tiền ghi sổ) thể hiện trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng tại NHTM, là một bộ phận cấu thành khối lượng tiền được sử dụng trong các hoạt động giao dịch. Từ tài khoản dự trữ ban đầu, thông qua việc cho vay bằng chuyển khoản, hệ thống Ngân hàng có thể tạo nên số tiền gửi gấp nhiều lần số dự trữ tăng thêm ban đầu. Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại. Ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa, cung cấp vốn cho nền kinh tế.
Với sự phát triển kinh tế và công nghiệp hiện nay hoạt động Ngân Nguyễn Thị Hằng – Lớp: LC14.01 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Chuyên ngành tài chính Ngân hàng hàng đã có những bước tiến rất nhanh, đa dạng và phong phú hơn. Ngân hàng thương mại thực hiệc các nghiệp vụ cơ bản sau: 1. Hoạt động tạo lập vốn: Vốn của Ngân hàng thương mại là những giá trị tiền tệ do NH tạo lập hoặc huy động, dùng để cho vay, đầu tư hoặc thực hiện các dịch vụ kinh doanh khác. NHTM cũng như bất cứ một doanh nghiệp nào để tồn tại và phát triển phải có vốn.
Vốn tác động đến kết cấu tài sản và khả năng sinh lời, hạn chế các loại rủi ro trong hoạt động NHTM. Vốn của NHTM bao gồm vốn chủ sở hữu và vốn huy động. Vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu là điều kiện đầu tiên để Ngân hàng được luật pháp cho phép hoạt động và đây là loại vốn Ngân hàng có thể sử dụng lâu dài, hình thành nên trang thiết bị, nhà cửa. Nguồn hình thành nên vốn chủ sở hữu gồm nguồn hình thành ban đầu, nguồn vốn bổ sung trong quá trình hoạt động, nguồn vay nợ có khả năng chuyển đổi thành cổ phần và các quỹ.
Vốn chủ sở hữu chỉ chiếm một phần nhỏ so với vốn huy động, do đặc trưng trong kinh doanh Ngân hàng là huy động để cho vay. Do tính chất thường xuyên ổn định của VCSH, Ngân hàng có thể chủ động sử dụng vào các mục đích khác nhau như; trang bị cơ sở vật chất, tài sản cố định (văn phòng, kho tàng, trang thiết bị .) phục vụ cho bản thân Ngân hàng, cho vay và đặc biệt là tham gia đầu tư, góp vốn liên doanh. Mặt khác, với chức năng bảo vệ, vốn tự có được coi như tài sản đảm bảo gây lòng tin với khách hàng, duy trì khả năng thanh toán trong trường hợp Ngân hàng gặp nhiều thua lỗ. Nguyễn Thị Hằng – Lớp: LC14.01 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Chuyên ngành tài chính Ngân hàng 1.
Vốn huy động. Vốn huy động là những giá trị tiền tệ mà Ngân hàng huy động được từ các tổ chức kinh tế và các cá nhân trong xã hội thông quá quá trình thực hiện các nghiệp vụ tín dụng, thanh toán các nghiệp vụ kinh doanh khác và được làm vốn để kinh doanh. * Đặc điểm của nguồn vốn huy động: - Là nguồn vốn không ổn định: Vì bản chất của vốn huy động tài sản thuộc các sở hữu khác nhau, Ngân hàng chỉ có quyền sử dụng mà không có quyền sở hữu và có trách nhiệm hoàn trả cả gốc và lãi đến kỳ hạn (đối với tiền gửi có kỳ hạn) hoặc khi khách hàng có nhu cầu rút vốn để chi trả (đối với tiền gửi không kỳ hạn). Ngân hàng không được phép sử dụng hết số vốn đó vào kinh doanh mà phải dự trữ với một tỷ lệ hợp lý để đảm bảo khả năng thanh toán.
Mặt khác quy mô của nguồn vốn huy động còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, ngoài những yếu tố về kinh tế, tâm lý của khách hàng mà đặc biệt đó là uy tín của Ngân hàng. Một Ngân hàng có uy tín, có vị thế sẽ tạo được niềm tin đối với khách hàng và sẽ thuận lợi hơn cho Ngân hàng trong việc tăng cường nguồn vốn huy động. - Nguồn vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn của Ngân hàng. Do vậy mà vốn huy động đóng vai trò rất quan trọng đối với mọi hoạt động kinh doanh của NHTM.
Vốn huy động bao gồm: vốn tiền gửi, vốn đi vay và vốn huy động thông qua việc phát hành giấy tờ có giá. Hoạt động sử dụng vốn. Đây là nghiệp vụ trực tiếp mang lại lợi nhuận cho Ngân hàng, nghiệp vụ sử dụng vốn của Ngân hàng có hiệu quả sẽ nâng cao uy tín của Ngân hàng, quyết định năng lực cạnh tranh của Ngân hàng trên thị trường. Do đó các Ngân hàng đều phải nghiên cứu tính toán kỹ lưỡng trước khi đưa ra chiến lược sử dụng vốn của mình.
Hoạt động sử dụng vốn của Ngân hàng bao gồm: Nguyễn Thị Hằng – Lớp: LC14.01 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Chuyên ngành tài chính Ngân hàng * Cho vay.