LỜI NÓI ĐẦU Đối với bất kỳ một tổ chức kinh tế, doanh nghiệp nào thì vốn cũng là yêu cầu, mục tiêu hàng đầu cho sự tồn tại và phát triển. Riêng đối với lĩnh vực ngân hàng thì vốn lại càng đóng một vị trí quan trọng hơn vì nó vừa là phƣơng tiện vừa là đối tƣợng kinh doanh của ngân hàng. Theo một nguyên lý phát triển kinh tế nói chung, để có tăng trƣởng kinh tế thì phải có vốn. Để góp phần đạt mục tiêu tăng trƣởng kinh tế của nƣớc ta năm 2004 là 7,7% và định hƣớng cho năm 2005 là 8,5% thì lại càng cần phải có nguồn vốn lớn.
Tuy thị trƣờng tài chính, tiền tệ của nƣớc ta đã phát triển hơn, nhiều tổ chức trung gian tài chính ra đời, mở rộng hoạt động nhƣng nguồn vốn cho tăng trƣởng vẫn chủ yếu là từ nguồn của hệ thống ngân hàng. Hơn nữa, thị trƣờng chứng khoán của nƣớc ta chƣa phát triển, điều này càng làm tăng áp lực cho việc cung ứng vốn tín dụng của toàn bộ hệ thống NHTM, đặc biệt là nguồn vốn trung dài hạn. Nhận thức rõ đƣợc tầm quan trọng của nguồn vốn hoạt động trong những năm qua các ngân hàng thƣơng mại đã tập trung làm tốt công tác kế toán huy động vốn nên nguồn vốn của các hệ thống NHTM (trong đó có hệ thống NHNo&PTNT 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việt Nam) không ngừng tăng lên, nhờ đó các NHTM đã đẩy mạnh cho vay để đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế. Tuy nhiên, theo nhận định của các nhà kinh tế thì vốn nằm trong dân cƣ và các tổ chức kinh tế còn nhiều.
Trong khi các NHTM vẫn còn thiếu vốn, đặc biệt là nguồn vốn trung dài hạn. Hơn nữa, trong những năm gần đây, thị trƣờng tài chính tiền tệ của nƣớc ta tồn tại một thực trạng, đó là, tốc độ tăng trƣởng vốn huy động luôn thấp hơn tăng trƣởng dƣ nợ cho vay. Năm 2004 ƣớc tính vốn huy động tăng khoảng 23%, nhƣng dƣ nợ cho vay tăng lên 27%. Đặc biệt, là nguồn vốn huy động từ đồng nội tệ còn tăng chậm, mặc dù các NHTM có nhiều biện pháp đặt ra nhƣng cũng không cải thiện đƣợc tình hình nhiều.
Chính vì vậy, việc tăng cƣờng huy động vốn và tổ chức tốt công tác kế toán huy động vốn đã đƣợc đặt ra đối với tất cả các ngân hàng thƣơng mại, trong đó có chi nhánh NHNo&PTNT Láng Hạ. Vì những lý do nêu trên nên trong quá trình thực tập tốt nghiệp tại NHNo&PTNT Láng Hạ với sự hƣớng dẫn của thầy giáo hƣớng dẫn; của các cô chú, anh chị trong chi nhánh em đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số giải pháp nhằm nâng cao hoạt động huy động vốn và hoàn thiện kế toán huy động 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vốn tại NHNo&PTNT Láng Hạ” làm đề tài khoá luận của mình. Đối tƣợng và phạm vi của đề tài là những ngiệp vụ phát sinh và quy trình kế toán huy động vốn của của Chi nhánh NHNo&PTNT Láng Hạ (nơi em thực tập tốt nghiệp) trong ba năm gần đây năm 2002, năm 2003, năm 2004. Nó đƣợc thể hiện cụ thể ở nghiệp vụ nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá và tổ chức hạch toán những nghiệp vụ này… Những đặc điểm của đối tƣợng, những mặt mạnh, mặt yếu của phạm vi đề tài sẽ đƣợc làm rõ bằng những phƣơng pháp truyền thống nhƣ duy vật biện chứng, thống kê, tổng hợp phân tích,… Các phƣơng pháp này đƣợc vận dụng đan xen với nhau kết hợp những vấn đề về lý luận và con số làm nổi bật lên tính cấp thiết của đề tài.
Kết cấu đề tài gồm có ba phần: Chƣơng 1: Tổng quan về nguồn vốn huy động và kế toán huy động vốn của ngân hàng. Chƣơng 2: Thực trạng công tác huy động vốn và kế toán huy động vốn tại chi nhánh NHNo&PTNT Láng Hạ Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động huy động vốn và hoàn thiện kế toán huy động vốn chi nhánh NHNo&PTNT Láng Hạ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do sự hạn chế về kiến thức và thời gian nên đề tài không tránh khỏi những sai sót, em mong đƣợc sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn cũng nhƣ tất cả những ai quan tâm đến đề tài này. Em xin chân thành cảm ơn. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGUỒN VỒN HUY ĐỘNG, KẾ TOÁN NGUỒN VỐN HUY ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG 1.
KHÁI NIỆM, CHỨC NĂNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống ngân hàng thƣơng mại Lịch sử hình thành và phát triển của NHTM gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của nền sản xuất hàng hoá. Đến lƣợt mình sự phát triển của hệ thống ngân hàng trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế. Hình thức ngân hàng đầu tiên tồn tại trong lịch sử phát triển đƣợc gọi tên là ngân hàng thợ vàng.
Nghề ngân hàng bắt đầu với nghiệp vụ đổi tiền hoặc đúc tiền của các thợ vàng. Sự giao lƣu thƣơng mại, quốc tế đã thúc đẩy ngƣời làm nghề đổi tiền, đúc tiền thực hiện kinh doanh tiền tệ bằng cách đổi ngoại tệ lấy bản tệ và ngƣợc lại, từ đó thu đƣợc lợi nhuận từ chênh lệch mua bán. Bên cạnh đó, họ còn thực hiện luôn cả nghiệp vụ cất trữ hộ. Nghiệp vụ này làm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng khả năng đa dạng các loại tiền, quy mô tài sản, từ đó hình thành nên nghiệp vụ thanh toán hộ và cho vay.
Hình thức thứ hai tồn tại trong quá trình phát triển đó ngân hàng thƣơng mại, nó đƣợc thành lập do nhiều nhà buôn góp vốn lại với nhau. Ngân hàng thƣơng mại với chức năng chính là tài trợ ngắn hạn, thanh toán hộ, gắn liền với quá trình luân chuyển của tƣ bản thƣơng nghiệp. Tức là các khoản tín dụng ngắn hạn của loại hình ngân hàng này dựa trên quá trình luân chuyển hàng hoá với lãi suất phải thấp hơn lợi nhuận đƣợc tạo ra từ việc sử dụng tiền vay. Hình thức ngân hàng thứ ba tồn tại trong quá trình phát triển đó là ngân hàng tiền gửi.
Loại hình này ra đời nhằm hạn chế sự phá sản của nhiều ngân hàng thƣơng mại do gặp rủi ro trong hoạt động cho vay. Đặc trƣng của loại hình này là chỉ thực hiện giữ hộ, thanh toán hộ để lấy phí, không thực hiện nghiệp vụ cho vay. Tuỳ từng vùng mà có những tên gọi khác nhau, song giữa chúng có đặc điểm chung nhất là trung gian tài chính thực hiện kinh doanh tiền tệ. Đến những năm cuối thế kỷ XX, cùng với sự phát triển vƣợt bậc của nền kinh tế và khoa học công nghệ, hoạt động 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngân hàng đã có những bƣớc tiến rất nhanh về mọi mặt, đa dạng cả về loại hình cũng nhƣ các nghiệp vụ trong từng ngân hàng.
Trên đây là sơ lƣợc về quá trình hình thành và phát triển của NHTM trên thế giới, từ những sự hình thành đó cũng làm nảy sinh nhiều khái niệm về NHTM, tuỳ theo từng thời kỳ, từng nơi nhất định. Đơn cử, đƣa ra một khái niệm đƣợc xem là chính xác nhất khi định nghĩa về ngân hàng thƣơng mại. Khái niệm NHTM là một tổ chức tín dụng kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng với hoạt động thƣờng xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cho vay cũng nhƣ cung cấp dịch vụ thanh toán. Chức năng của NHTM 1.
Chức năng trung gian tín dụng Nhƣ chúng ta đã biết trong nền kinh tế luôn luôn tồn tại hai đối tƣợng đối lập nhau, đó là các cá nhân, tổ chức tạm thời thâm hụt tài chính để phục vụ sản xuất, kinh doanh tiêu dùng và các cá nhân, tổ chức đang thặng dƣ tài chính sau quá trình sản xuất, kinh doanh. Một câu hỏi đặt ra là làm nhƣ thế nào để hai chủ thể trong nền kinh tế có thể tiếp xúc với nhau để giải quyết mâu thuẫn đó (do giữa họ có giới hạn vì sự không phù 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp về qui mô, thời gian, không gian…). Đây là điều kiện nảy sinh trung gian tài chính, trong đó NHTM có vai trò chủ yếu. Mặt khác, hoạt động chính của NHTM là đi vay để cho vay.
Điều đó, chứng tỏ rằng một trong những chức năng quan trọng của NHTM là trung gian tín dụng. Tức là NHTM làm nhiệm vụ huy động những nguồn vốn dƣ thừa trong nền kinh tế và sau đó cho vay các chủ thể cần vốn trong nền kinh tế. Hay nói cách khác là NHTM đã chuyển tiết kiệm thành đầu tƣ. Qua chức năng trung gian tài chính của mình NHTM đã đem lại lợi ích cho cả ba chủ thể tham gia đó là: ngƣời gửi tiền, ngƣời vay tiền, và NHTM.
Ngƣời gửi tiền sẽ nhận lợi tức và các tiện ích đi kèm nhƣ thanh toán, cất trữ. Ngƣời vay tiền sẽ thoã mãn đƣợc nhu cầu bổ sung nguồn vốn của mình cho kinh doanh và tiêu dùng. Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả xã hội. Còn về phía ngân hàng sẽ thu đƣợc lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất cho vay và lãi suất đi vay.
Nhìn chung sự tồn tại của NHTM cũng nhƣ chức năng trung gian tín dụng của nó đều đƣợc các lí thuyết hiện đại giải thích do sự không hoàn hảo của thị trƣờng tài chính. Nhƣ vậy, với sự tồn tại của mình NHTM nói chung cũng nhƣ chức năng này nói riêng làm phong phú thêm hệ thống kênh dẫn vốn, điều chuyển vốn phục vụ và thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chức năng trung gian thanh toán Nền kinh tế phát triển mạnh đồng nghĩa với hoạt động thanh toán ngày càng nhiều hơn.
Song, hoạt động này của các chủ thể trong nền kinh tế gặp phải rất nhiều khó khăn do hạn chế về không gian, thời gian, về phƣơng thức thanh toán … Nhận thức đƣợc điều đó các dịch vụ thanh toán của ngân hàng ra đời và phát triển, ngày càng đƣợc ƣa chuộng vì nó đem lại sự thuận tiện, nhanh chóng, an toàn, tiết kiệm chi phí cho chủ thể trong nền kinh tế. Thông qua việc mở tài khoản tiền gửi ở một ngân hàng nào đó, các NHTM có thể thực hiện thanh toán hộ chủ tài khoản thông qua việc trích tài khoản tiền gửi của ngƣời phải trả sang tài khoản tiền gửi của ngƣời đƣợc hƣởng trên cở sở những phƣơng tiện thanh toán khác nhau, với kỹ thuật ngày càng hiện đại và thủ tục thanh toán đơn giản.