MỞ ĐẦU Quản lý chất thải nguy hại đã và đang là một vấn đề đƣợc quan tâm nhiều trong công tác bảo vê ̣ môi trƣờng của các nƣớc trên thế giới cũng nhƣ ở Viê ̣t Nam. Sƣ̣ phá t triể n ma ̣nh mẽ của các nghành công nghiê ̣p , các đô thị đóng góp tích cực cho sự phát triể n kinh tế xã hô ̣i. Mă ̣t khác cũng ta ̣o ra mô ̣t số lƣơ ̣ng lớn chấ t thải , trong đó có nhiề u chấ t thải chƣ́a các thành phầ n nguy ha ̣i. Các nghiên cƣ́u gầ n đây ở Viê ̣t Nam cho thấ y chấ t thải nguy ha ̣i đang có xu hƣớng gia tăng về lƣợng , thành phần, chủng loại và ta ̣o nên sƣ́c ép không hề nhỏ đố i với công tác quản lý , bảo vệ môi trƣờng sống của con ngƣời và sinh vật [1-3, 14, 15].
Để xử lý lƣợng chất thải rắn nói chung, chất thải nguy hại nói riêng; các nhà máy xƣ̉ lý chấ t thải nguy ha ̣i đã đƣơ ̣c xây dựng và vận hành , trong đó có nhà máy xử lý chất thải nguy hại thuộc quyền quản lý của Công ty TNHH Va ̣n Lơ ̣i , xã Văn Môn , huyê ̣n Yên Phong , tỉnh Bắc Ninh. Tuy nhiên trên thƣ̣c tế viê ̣c quản lý và xƣ̉ lý tố t chấ t thải nguy hại của công ty đang còn có nhiều khó khăn do phƣơng thức quản lý , công nghê ̣ xƣ̉ lý còn nhiều ha ̣n chế. Trong thời gian gầ n đây công ty đã thu gom , vâ ̣n chuyể n , lƣu giƣ̃ và xƣ̉ lý chấ t thải nguy hại cho nhiều doanh nghiê ̣p trên điạ bàn các tỉnh Vĩnh Phúc, Hƣng Yên, Bắ c Ninh, Phú Thọ và Hà Nội. Các chất thải nguy hại chủ yế u là phôi nhôm , xỉ nhôm , mạt nhôm nhiễm dầu , thùng phuy.
Do tính chấ t đô ̣c ha ̣i của các loại chất thải mà việc quản lý quá trình thu gom , xƣ̉ lý của công ty vẫn chƣa đa ̣t đƣơ ̣c hiệu quả nhƣ mong muốn mà vẫn còn đó những tồ n đo ̣ng mô ̣t số lỗ hổ ng về môi trƣờng. Xuấ t phát tƣ̀ thƣ̣c tiễn trên , tôi đã lƣ̣a cho ̣n đề tài “Đánh giá hiê ̣n trạng quản lý chất thải và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý chất thải nguy hại tại nhà máy Vạn Lợi tại Văn Môn,Yên Phong, Bắ c Ninh” với mu ̣c tiêu nghiên cƣ́u , đánh giá hiệu quả quản lý và thực trạng xƣ̉ lý chấ t thả i nguy ha ̣i ta ̣i nhà máy. Từ đó chỉ ra đƣợc thƣ̣c tra ̣ng các khó khăn, các vấn đề còn tồn đọng và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm khắ c phu ̣c các khó khăn và vƣớng mắ c tồ n đo ̣ng hiê ̣n nay. Qua đó một phần đóng góp cho cán bộ quản lý nhà nƣớc cũng nhƣ cán bộ quản lý công ty từng bƣớc giải quyết các vấn đề môi trƣờng do hoạt động của công ty gây nên.
1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về chất thải nguy hại 1. Khái niệm về chất thải và chất thải nguy hại Chất thải là gì? Theo định nghĩa của Công ƣớc Basel về Kiểm soát Chất thải Xuyên biên giới và việc Tiêu hủy chúng (gọi tắt là Công ƣớc Basel): chất thải là “Những chất hoặc vật thể bị thải bỏ, hoặc chuẩn bị bị thải bỏ hoặc bị các điều khoản của luật pháp quốc gia yêu cầu phải thải bỏ”. Theo Luật Bảo vệ môi trƣờng (BVMT) năm 2015 thì Chất thải là vật chất đƣợc thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác [13].
Chất thải nguy hại là gì? Công ƣớc Basel không đƣa ra một định nghĩa cụ thể về CTNH mà đƣa ra các phụ lục trong Công ƣớc, trong đó xác định những chất thuộc Phụ lục I và có ít nhất một thuộc tính trong Phụ lục III, hoặc các chất do nƣớc sở tại quy định trong luật pháp của nƣớc đó, đƣợc coi là CTNH. EU, tại Chỉ thị Hội đồng số 91/689/EEC, định nghĩa CTNH là chất thải đƣợc xác định là thuộc danh sách tại Phụ lục I và II, và có ít nhất một đặc tính nhƣ trong Phụ lục III của Chỉ thị. Đây là cách định nghĩa khá tƣơng đồng với định nghĩa của Công ƣớc Basel. Cục BVMT Mỹ (US EPA, 2010), định nghĩa CTNH là “Chất thải có tính chất nguy hiểm hoặc nguy hiểm tiềm tàng đối với môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời.
Chất thải nguy hại có thể ở dạng rắn, lỏng, khí hoặc bùn. Chúng có thể là sản phẩm thƣơng mại bị thải bỏ nhƣ dung dịch tẩy rửa hoặc thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), hoặc là phụ phẩm của quá trình sản xuất”. Theo Luật BVMT 2015: “Chất thải nguy hại là chất thải chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, lây nhiễm, dễ cháy, dễ nổ, gây ăn mòn, gây ngộ độc hoặc đặc tính nguy hại khác” [13]. Để cụ thể hoá định nghĩa này, Thông tƣ số 36/2015/TT-BTNMT đã đƣa ra danh mục các CTNH theo nguồn thải.
Các tính chất và thành phần nguy hại của CTNH Định nghĩa của Luật BVMT 2015 đã nêu lên đầy đủ các tính chất của CTNH, đó là “độc hại, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc đặc tính nguy hại khác”. Tại Thông tƣ số 36/2015/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Môi trƣờng Quy định về Quản lý Chất thải nguy hại, các tính chất nguy hại chính [11, 16] đƣợc tóm tắt nhƣ sau: Dễ nổ: ▫ Các chất thải ở thể rắn hoặc lỏng mà bản thân chúng có thể nổ do kết quả của phản ứng hoá học (tiếp xúc với ngọn lửa, bị va đập hoặc ma sát), tạo ra các loại khí ở nhiệt độ, áp suất và tốc độ gây thiệt hại cho môi trƣờng xung quanh. Dễ cháy: ▫ Chất thải lỏng dễ cháy: là các chất lỏng, hỗn hợp chất lỏng hoặc chất lỏng chứa chất rắn hoà tan hoặc lơ lửng có nhiệt độ chớp cháy không quá 550°C. ▫ Chất thải rắn dễ cháy: là các chất rắn có khả năng sẵn sàng bốc cháy hoặc phát lửa do bị ma sát trong các điều kiện vận chuyển.
▫ Chất thải có khả năng tự bốc cháy: là chất rắn hoặc lỏng có thể tự nóng lên trong điều kiện vận chuyển bình thƣờng, hoặc tự nóng lên do tiếp xúc với không khí và có khả năng bắt lửa. Ăn mòn: ▫ Các chất thải, thông qua phản ứng hoá học, sẽ gây tổn thƣơng nghiêm trọng các mô sống khi tiếp xúc, hoặc trong trƣờng hợp rò rỉ sẽ phá huỷ các loại vật liệu, hàng hoá và phƣơng tiện vận chuyển. Thông thƣờng đó là các chất hoặc hỗn hợp các chất có tính axit mạnh (pH nhỏ hơn hoặc bằng 2), hoặc kiềm mạnh (pH lớn hơn hoặc bằng 12,5). Oxi hoá: ▫ Các chất thải có khả năng nhanh chóng thực hiện phản ứng oxy hoá toả nhiệt mạnh khi tiếp xúc với các chất khác, có thể gây ra hoặc góp phần đốt cháy các chất đó.
Gây nhiễm trùng: ▫ Các chất thải chứa các vi sinh vật hoặc độc tố đƣợc cho là gây bệnh cho con ngƣời và động vật. Có độc tính: ▫ Độc tính cấp: Các chất thải có thể gây tử vong, tổn thƣơng nghiêm trọng hoặc có hại cho sức khoẻ qua đƣờng ăn uống, hô hấp hoặc qua da. ▫ Độc tính từ từ hoặc mãn tính: Các chất thải có thể gây ra các ảnh hƣởng từ từ hoặc mãn tính, kể cả gây ung thƣ, do ăn phải, hít thở phải hoặc ngấm qua da. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Có độc tính sinh thái: ▫ Các chất thải có thể gây ra các tác hại ngay lập tức hoặc từ từ đối với môi trƣờng, thông qua tích luỹ sinh học và/ hoặc tác hại đến các hệ sinh vật.
Những tính chất đƣợc liệt kê ở đây cũng tƣơng đồng với những tính chất đƣợc liệt kê ở Phụ lục III của Công ƣớc Basel. Phân loại CTNH CTNH có thể đƣợc phân loại theo 2 cách cơ bản là theo đặc tính và theo nguồn phát sinh. Tuy nhiên, việc phân loại theo đặc tính gặp nhiều khó khăn bởi một CTNH có thể có nhiều hơn một đặc tính nguy hại. Do đó, cách thức phân loại theo nguồn phát sinh (theo danh mục) là cách thức phổ biến hơn trên thế giới.
Tại Hoa Kỳ, CTNH đƣợc phân thành các loại sau (US EPA, 2010): - CTNH đã đƣợc đƣa vào danh mục: những chất thải đã đƣợc EPA xác định là CTNH, đƣợc đƣa vào danh mục và công bố rộng rãi. Các danh mục bao gồm: Danh mục F (CTNH từ những nguồn không đặc thù): danh mục này nhằm giúp xác định CTNH từ các quá trình công nghiệp và sản xuất thông thƣờng, ví dụ nhƣ dung môi đã sử dụng để tẩy rửa hoặc khử dầu mỡ. Do các quá trình làm phát sinh ra các chất thải này có thể diễn ra trong nhiều ngành khác nhau nên các CTNH thuộc danh mục F còn đƣợc gọi là chất thải từ những nguồn không đặc thù. Danh mục K (CTNH từ những nguồn đặc thù): danh mục này nhằm giúp xác định CTNH từ các ngành công nghiệp đặc thù nhƣ lọc dầu hoặc sản xuất thuốc BVTV.
CTNH thuộc danh mục này có thể là một số loại bùn và nƣớc thải từ các quá trình sản xuất và xử lý thuộc các ngành công nghiệp đặc thù này. Danh mục U (các sản phẩm hóa chất thƣơng mại bị thải bỏ): danh mục này bao gồm các sản phẩm hóa chất thƣơng mại đặc thù khi đƣợc đƣa vào tình trạng không sử dụng. Một số loại thuốc BVTV hoặc dƣợc phẩm có thể trở nên nguy hại khi bị thải bỏ. - CTNH đặc tính: các chất thải không nằm trong các danh sách nêu trên nhƣng thể hiện một hoặc hơn một tính chất nguy hại nhƣ là dễ cháy, ăn mòn, phản ứng hoặc độc.
- CTNH đƣợc công nhận rộng rãi: ắc quy, thuốc BVTV, thiết bị chứa thủy ngân (nhƣ nhiệt kế) và các loại bóng đèn (nhƣ là đèn huỳnh quang). - CTNH hỗn hợp: những chất thải vừa có tính phóng xạ vừa có các tính chất nguy hại. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đối với EU, việc phân loại CTNH đƣợc dựa trên Catalô Chất thải châu Âu, đƣợc chỉnh sửa mới nhất vào năm 2009 (European Waste Catalogue – EWC, 2009), trong đó chất thải (và CTNH) đƣợc chia thành các nhóm ký hiệu từ 01 đến 20 dựa theo nguồn phát sinh.