ĐẶT VẤN ĐỀ Rác thải là sản phẩm tất yếu của cuộc sống và nó đƣợc tạo ra từ mọi hoạt động sống của con ngƣời nhƣ sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, khám chữa bệnh… Hiện nay, dân số gia tăng, nhu cầu tiêu dùng của con ngƣời ngày càng tăng cao đồng nghĩa với việc sẽ có một lƣợng rác thải sinh hoạt khổng lồ đƣợc tạo ra với thành phần đa dạng phức tạp, đặc biệt lại chứa nhiều chất nguy hại, điều đó đã gây ảnh hƣởng không nhỏ tới sức khỏe và chất lƣợng môi trƣờng sống của chúng ta. Vì vậy, vấn đề rác thải đã và đang trở thành một vấn đề nóng bỏng của tất cả các quốc gia trên Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Việc phát triển mạnh mẽ của các nhà máy, khu công nghiệp, việc sản xuất nông nghiệp và sự xuất hiện nhiều đô thị đã thải ra một lƣợng lớn rác thải. Tuy nhiên, công nghệ xử lý rác thải hiện có của cả nƣớc phần lớn chƣa thật sự hiện đại, sử dụng các công nghệ đa dụng cho nhiều loại chất thải và thƣờng ở quy mô nhỏ, rác thải chƣa đƣợc xử lý triệt để đã thải vào môi trƣờng, gây ô nhiễm nghiêm trọng.
Lƣơng Sơn là huyện cửa ngõ phía đông của tỉnh Hòa Bình, tiếp giáp với Thủ đô Hà Nội với vùng Tây bắc của Tổ quốc. Tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, cơ sở hạ tầng, kỹ thuật còn yếu, công tác quản lý, bảo vệ môi trƣờng vẫn chƣa đƣợc chú trọng, bên cạnh đó ý thức giữ gìn vệ sinh môi trƣờng của ngƣời dân còn chƣa cao, dẫn đến phát sinh nhiều vấn đề môi trƣờng, đặc biệt là vấn đề rác thải. Rác thải sinh hoạt chƣa đƣợc thu gom, vận chuyển, xử lý tốt đã tác động xấu đến chất lƣợng môi trƣờng sống của cộng đồng dân cƣ sống trên địa bàn huyện Lƣơng Sơn. Xuất phát từ thực trạng trên và đƣợc sự đồng ý của của Ban Giám hiệu Nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm Khoa Môi Trƣờng Trƣờng Đại học Lâm nghiệp Việt Nam, cùng với sự giúp đỡ của Phòng Tài nguyên và Môi trƣờng huyện Lƣơng Sơn - tỉnh Hòa Bình, em tiến hành đề tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt tại huyện Lƣơng Sơn – Tỉnh Hòa Bình.” 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Khái niệm, phân loại, tác hại chất thải rắn 1. Khái niệm chất thải rắn Chất thải rắn (CTR) đƣợc hiểu là tất cả các chất thải phát sinh do các hoạt động của con ngƣời và động vật tồn tại ở dạng rắn, đƣợc thải bỏ khi không còn hữu dụng hay khi không muốn dùng nữa. [2] Thuật ngữ CTR đƣợc sử dụng trong khóa luận này là bao hàm tất cả các chất rắn hỗn hợp thải ra từ cộng đồng dân cƣ đô thị cũng nhƣ các CTR đặc thù từ các ngành sản xuất công nghiệp, nông nghiệp… Chuyên đề này đặc biệt quan tâm đến CTR sinh hoạt, bởi vì đó là sự tích lũy và lƣu trữ toàn CTR có khả năng ảnh hƣởng rất lớn đến môi trƣờng sống của con ngƣời. Phân loại chất thải rắn Các loại chất rắn đƣợc thải ra từ các hoạt động khác nhau đƣợc phân loại theo nhiều cách.
[2] Theo bản chất nguồn tạo thành, CTR được phân thành các loại: - CTR sinh hoạt: là những chất thải liên quan đến hoạt động sống của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ, thƣơng mại, theo phƣơng diện khoa học. - CTR công nghiệp: là chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Các nguồn phát sinh chất thải công nghiệp gồm: + Các phế thải từ vật liệu trong quá trình sản xuất công nghiệp, tro, xỉ trong các nhà máy nhiệt điện; + Các phế thải từ nhiên liệu phục vụ cho quá trình sản xuất; + Các phế thải trong quá trình công nghệ; + Bao bì đóng gói sản phẩm; - Chất thải xây dựng: là các phế thải nhƣ đất, đá, gạch ngói, bê tong vỡ do các hoạt động phá vỡ, xây dựng công trình v.v… 2 - Chất thải xây dựng gồm: + Vật liệu xây dựng trong quá trình dỡ bỏ công trình xây dựng; + Đất đá do việc đào móng trong xây dựng; + Các vật liệu nhƣ kim loại, chất dẻo… - Chất thải từ các nhà máy xử lý: CTR từ hệ thống xử lý nƣớc thải, nhà máy xử lý chất thải công nghiệp. - Chất thải nông nghiệp: vật chất loại bỏ từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhƣ gốc rơm, rạ, cây trồng, chăn nuôi, bao bì đựng phân bón và hóa chất bảo vệ thực vật… Theo mức độ nguy hại, CTR được phân thành các loại: - Chất thải nguy hại: bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, chất thải sinh học dễ thối rữa, các chất dễ cháy, nổ hoặc các chất thải phóng xạ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan…có nguy cơ đe tới dọa sức khoẻ con ngƣời, động vật và cây cỏ.
- Chất thải y tế nguy hại: là chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp hoặc tƣơng tác tới các chất khác gây nguy hại tới môi trƣờng và sức khỏe cộng đồng. - Chất thải không nguy hại: là những loại chất thải không chứa các chất và các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tƣơng tác thành phần. Tác hại của chất thải rắn - CTR gây hại cho sức khỏe cộng đồng Từ việc thải các chất thải hữu cơ, xác chết động vật qua những trung gian truyền bệnh sẽ gây nên nhiều bệnh tật, nhiều lúc trở thành dịch. Trƣờng hợp điển hình nhất là dịch hạch thông qua môi trƣờng trung gian là chuột gây nên cái chết cho hàng nghìn ngƣời vào những năm 30 – 4 của thế kỷ 10.
Ngƣời ta đã tổng kết rác thải gây ra 22 loại bệnh cho con ngƣời. Điển hình là rác plastic (nilon) là nguyên nhân gây ra ung thƣ cho súc vật ăn cỏ. Hơn thế 3 nữa khi đốt plastic ở 1200oC nó sẽ biến đổi thành dioxit gây quái thai ở ngƣời. - Rác làm ô nhiễm môi trƣờng nƣớc Các CTR, nếu là chất thải hữu cơ, trong môi trƣờng nƣớc sẽ phân hủy một cách nhanh chóng.
Phần nổi lên mặt nƣớc sẽ có quá trình khoáng hóa chất hữu cơ để tạo ra các sản phẩm trung gian sau đó là những sản phẩm cuối cùng là chất khoáng và nƣớc. Phần chìm trong nƣớc sẽ có quá trình phân giải yếm khí để tạo ra các hợp chất trung gian và sau đó là những sản phẩm cuối cùng nhƣ CH4, H2S, H2O,CO2. Tất cả các chất trung gian này đều gây mùi thối và là độc chất. Bên cạnh đó còn bao nhiêu vi trùng và siêu vi trùng làm ô nhiễm nguồn nƣớc.
Nếu rác thải là những chất kim loại thì nó gây nên hiện tƣợng ăn mòn trong môi trƣờng nƣớc. Sau đó quá trình oxy hóa có oxy và không có oxy xuất hiện, gây nhiễm bẩn cho môi trƣờng nƣớc, nguồn nƣớc. Những chất thải độc nhƣ Hg, Pb, hoặc các chất thải phóng xạ còn nguy hiểm hơn. - Rác làm ô nhiễm môi trƣờng đất Các chất thải hữu cơ còn đƣợc phân hủy trong môi trƣờng đất trong hai điều kiện yếm khí và háo khí khi có độ ẩm thích hợp để rồi qua hàng loạt sản phẩm trung gian cuối cùng tạo ra H2O, CO2.
Nếu là yếm khí, thì sản phẩm cuối cùng chủ yếu là CH4, H2O, CO2, gây độc cho môi trƣờng. Với một lƣợng vừa phải thì khả năng tự làm sạch của môi trƣờng đất khiến rác không trở thành ô nhiễm. Nhƣng với lƣợng rác quá lớn thì môi trƣờng đất sẽ trở nên quá tải và bị ô nhiễm. Ô nhiễm này sẽ cùng với ô nhiễm kim loại nặng, chất độc hại theo nƣớc trong đất chảy xuống mạch nƣớc ngầm, làm ô nhiễm nƣớc ngầm.
Mà một khi nƣớc ngầm bị ô nhiễm thì không cách gì cứu chữa đƣợc. - Rác làm ô nhiễm môi trƣờng không khí Các CTR thƣờng có bộ phận có thể bay hơi và mang theo mùi làm ô nhiễm không khí. Cũng có những chất thải có khả năng thăng hoa phát tán vào không khí gây ô nhiễm trực tiếp. Cũng có loại rác, trong điều kiện nhiệt 4 độ và độ ẩm thích hợp (tốt nhất là 35oC và độ ẩm 70 = 80%), sẽ có quá trình biến đổi nhờ hoạt động của vi sinh vật.
Kết quả của quá trình là gây ô nhiễm không khí. Các đống rác, nhất là các đống rác thực phẩm, nông phẩm không đƣợc xử lý kịp thời và đúng kỹ thuật, sẽ bốc mùi hôi thối. - CTR làm giảm mỹ quan ở các khu công cộng và đô thị. - CTR cản dòng chảy, làm ứ đọng nƣớc hoặc ngập lụt vùng dân cƣ.
- Nƣớc rò rỉ từ các bãi rác chứa những chất hòa tan, chất lơ lửng, chất hữu cơ và nấm bệnh. Ở những bãi rác hoặc những đống rác lớn mà trong rác có một lƣợng nƣớc nhất định hoặc mƣa xuống làm nƣớc ngấm vào rác thì tạo ra một loại nƣớc rò rỉ. Trong nƣớc rò rỉ chứa những chất hòa tan, những chất lơ lửng, chất hữu cơ và nấm bệnh. Quản lý chất thải rắn 1.
Hệ thống thu gom 1. Các loại hệ thống thu gom Thu gom CTR là quá trình thu nhặt rác thải từ các nhà dân, các công sở hay từ những điểm thu gom, chất chung lên xe và chở đến địa điểm xử lý, chuyển tiếp, trung chuyển hay chôn lấp. [2] Thu gom CTR trong khu đô thị là vấn đề khó khăn và phức tạp bởi vì CTR khu dân cƣ, thƣơng mại và công nghiệp phát sinh từ mọi nhà, mọi khu thƣơng mại, công nghiệp cũng nhƣ trên các đƣờng phố, công viên và ngay cả khu vực trống. Sự phát triển nhƣ nấm của các vùng ngoại ô lân cận trung tâm đô thị đã làm phức tạp thêm cho công tác thu gom.
Các loại dịch vụ thu gom CTR a. Hệ thống thu gom CTR chƣa, không phân loại tại nguồn Phƣơng pháp áp dụng cho các khu dân cƣ biệt lập thấp tầng bao gồm: - Dịch vụ thu gom ở lề đƣờng (Curb): Ngƣời chủ nhà chịu trách nhiệm đặt các thùng rác đã đầy rác ở lề đƣờng vào ngày thu gom và chịu trách nhiệm mang các thùng đã đƣợc đổ bỏ trở về vị trí chung để tiếp tục chứa chất thải. - Dịch vụ thu gom ở lối đi – ngõ hẻm (Alley),các thùng chứa rác đặt ở đầu các lối đi, ngõ hẻm.