Khóa luận: Nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là yếu tố then chốt trong phát triển nông nghiệp bền vững. 110 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Lục Thị Dự
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• MỤC LỤC
• 1. Mục tiêu nghiên cứu và yêu cầ u của đề tài
• 1.1. Mục tiêu
• 1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa nghiên cứu đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm và quá trình hình thành đất
• 2.1.1. Khái niệm về đất
• 2.1.2. Khái niệm đất sản xuất nông nghiệp
• 2.2. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
• 2.3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.3.1. Khái quát chung
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2.1. Phương pháp đánh giá đất đai của Liên Xô (cũ)
• 2.3.2.2. Phương pháp đánh giá đất đai ở Anh
• 2.3.2.3. Phương pháp đánh giá đất đai ở Canada
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Điều tra, đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 3.3.2. Hiện trạng sử dụng đất đai của xã Phương Viên
• 3.3.3. Xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Phương Viên
• 3.3.4. Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 3.3.5. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững
• 3.4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp cho xã Phương Viên
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.2. Phương pháp phân vùng nghiên cứu
• 3.4.3. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp
• 3.4.4. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu sơ cấp
• 3.4.5. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
• 3.4.6. Phương pháp tính hiệu quả các loại hình sử dụng đất
• 3.4.7. Phương pháp đánh giá tính bền vững
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của xã Phương Viên
• 4.2. Hiện trạng sử dụng đất đai của xã Phương Viên
• 4.2.1. Hiện trạng sử dụng đất năm 2014 của xã Phương Viên
• 4.2.2. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2014 của xã Phương Viên
• 4.2.3. Hiện trạng về diện tích và cơ cấu một số cây trồng chính
• 4.2.4. Xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của xã Phương Viên
• 4.3. Các loại hình sử dụng đất của xã Phương Viên huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn
• 4.3.1. Mô tả các loại hình sử dụng đất
• 4.3.2. Diện tích, năng suất, sản lượng cây trồng trên các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Phương Viên năm 2014
• 4.3.3. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của xã Phương Viên
• 4.3.3.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 4.3.3.2. Đánh giá hiệu quả xã hội
• 4.3.3.3. Đánh giá hiệu quả môi trường
• 4.3.3.4. Đánh giá tổng hợp các loại hình sử dụng đất
• 4.3.4. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Phương Viên
• 4.3.4.1. Những căn cứ để định hướng sử dụng đất
• 4.3.4.2. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 4.3.4.3. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp
• 4.3.4.4. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững
• 4.3.4.4.1. Nguyên tắc lựa chọn
• 4.3.4.4.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 4.3.4.4.3. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất
• 4.3.5. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp cho xã Phương Viên
• 4.3.5.1. Nhóm giải pháp về chính sách
• 4.3.5.2. Nhóm giải pháp khoa học kỹ thuật
• 4.3.5.3. Nhóm giải pháp thị trường
• 4.3.5.4. Giải pháp đối với đất trồng cây hàng năm
• 4.3.5.5. Giải pháp đối với cây trồng lâu năm (cây ăn quả)
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là yếu tố then chốt trong phát triển nông nghiệp bền vững. Tại xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp giúp xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc sử dụng đất hiệu quả không chỉ nâng cao năng suất cây trồng mà còn bảo vệ đất khỏi suy thoái. Các giải pháp nông nghiệp được đề xuất nhằm cải thiện năng suất và đảm bảo tính bền vững trong sử dụng đất.

1.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế

Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại xã Phương Viên cho thấy, các mô hình canh tác truyền thống đạt hiệu quả thấp. Việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại và chuyển đổi cơ cấu cây trồng có thể nâng cao hiệu quả kinh tế. Các giải pháp như quy hoạch đất nông nghiệp và bảo vệ đất nông nghiệp cũng được đề xuất để tối ưu hóa sử dụng đất.

1.2. Hiệu quả xã hội và môi trường

Hiệu quả xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá dựa trên khả năng tạo việc làm và bảo vệ tài nguyên đất. Các mô hình sử dụng đất bền vững giúp cải thiện đời sống người dân và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn tại xã Phương Viên.

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Các giải pháp nông nghiệp được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại xã Phương Viên bao gồm cải thiện kỹ thuật canh tác, quy hoạch đất nông nghiệp và bảo vệ đất khỏi suy thoái. Việc áp dụng các kỹ thuật hiện đại như tưới tiêu khoa học và sử dụng phân bón hợp lý giúp tăng năng suất cây trồng. Đồng thời, các chính sách nông nghiệp hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển các mô hình sản xuất bền vững.

2.1. Quy hoạch đất nông nghiệp

Quy hoạch đất nông nghiệp là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tại xã Phương Viên, việc phân vùng sản xuất dựa trên đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội giúp tối ưu hóa sử dụng đất. Các khu vực có tiềm năng cao được ưu tiên phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế, trong khi các khu vực có nguy cơ suy thoái được bảo vệ và phục hồi.

2.2. Bảo vệ đất nông nghiệp

Bảo vệ đất nông nghiệp khỏi suy thoái là yếu tố then chốt trong phát triển nông nghiệp bền vững. Các biện pháp như trồng cây phủ xanh, hạn chế xói mòn và sử dụng phân bón hữu cơ được áp dụng để duy trì độ phì nhiêu của đất. Chính sách nông nghiệp hỗ trợ người dân trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ đất cũng được đề xuất.

III. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu chiến lược tại xã Phương Viên. Các giải pháp được đề xuất nhằm đảm bảo sử dụng đất hiệu quả và bảo vệ tài nguyên đất cho tương lai. Việc kết hợp giữa kỹ thuật canh tác hiện đại và các mô hình sản xuất truyền thống giúp nâng cao năng suất và đảm bảo tính bền vững. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển kinh tế nông thôn cũng được chú trọng.

3.1. Kỹ thuật canh tác hiện đại

Áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại là giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng đất. Các kỹ thuật như tưới tiêu khoa học, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý dịch hại tổng hợp được khuyến khích áp dụng tại xã Phương Viên. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng năng suất cây trồng mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.2. Chính sách nông nghiệp

Các chính sách nông nghiệp hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển các mô hình sản xuất bền vững. Các chính sách như hỗ trợ vốn, đào tạo kỹ thuật và xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn được đề xuất để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại xã Phương Viên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn" được thực hiện bởi sinh viên Lục Thị Dự (chuyên ngành Quản lý đất đai, Khoa Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2015), dưới sự hướng dẫn của PGS. Trần Văn Điền. Nghiên cứu thuộc loại hình điều tra, khảo sát thực nghiệm và đánh giá kinh tế - xã hội - môi trường trong quản lý tài nguyên đất đai.

Về bối cảnh thực tiễn, đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia có hạn, đóng vai trò tư liệu sản xuất đặc biệt trong nông nghiệp. Tuy nhiên, áp lực gia tăng dân số, nhu cầu lương thực và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) đã làm diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, đất dốc dễ bị xói mòn, thoái hóa do tập quán canh tác lạc hậu và lạm dụng phân bón, hóa chất. Xã Phương Viên là địa bàn vùng cao thuần nông nằm ở phía Tây huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, có địa hình đồi núi hiểm trở, chia cắt mạnh. Tập quán sản xuất tự cung tự cấp, quy mô hàng hóa nhỏ lẻ tại địa phương không còn phù hợp với nền kinh tế thị trường, đặt ra yêu cầu cấp bách phải đánh giá chính xác quỹ đất và hiệu quả các loại hình sử dụng đất nhằm đề xuất phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý, bền vững.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến việc khai thác, sử dụng đất nông nghiệp tại xã Phương Viên.
2. Phân tích hiện trạng quản lý và sử dụng đất đai, đặc biệt là cơ cấu diện tích đất sản xuất nông nghiệp của xã năm 2014.
3. Xác định, phân loại và mô tả các loại hình sử dụng đất (LUT - Land Use Type) sản xuất nông nghiệp chính trên địa bàn.
4. Đánh giá thực trạng hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất đang canh tác.
5. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất có triển vọng và đề xuất các nhóm giải pháp (chính sách, kỹ thuật, thị trường, giải pháp theo nhóm cây trồng) nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Phương Viên.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp.
• Phạm vi không gian: Xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chợ Đồn và Ủy ban nhân dân xã Phương Viên).
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập tài liệu và khảo sát thực địa từ ngày 03/02/2015 đến ngày 25/04/2015; mốc số liệu thống kê hiện trạng đất đai tập trung vào giai đoạn 2012–2014 (trọng tâm là năm 2014).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên hệ thống lý luận quản lý đất đai và nông nghiệp bền vững của các nhà khoa học trong và ngoài nước:

• Khái niệm về đất và quá trình hình thành đất theo học thuyết phát sinh của V.V. Dokuchaev (đất là vật thể tự nhiên hình thành do tác động tổng hợp của 5 yếu tố: khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật, thời gian) và quan điểm của C. Mác về đất đai là tư liệu sản xuất cơ bản, là đối tượng và công cụ lao động.
• Khung đánh giá đất đai của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO, 1976 - "A Framework for Land Evaluation") dựa trên phân loại thích hợp đất đai (Land suitability classification) qua 9 bước logic: xác định mục tiêu, thu thập tài liệu, xác định LUT, xác định đơn vị đất đai, đánh giá khả năng thích hợp, xác định hiện trạng KT-XH và môi trường, xác định loại sử dụng thích hợp nhất, quy hoạch sử dụng đất và áp dụng.
• Khung đánh giá quản lý bền vững đất đai (Hội thảo Nairobi, 1991) gồm 5 nguyên tắc trụ cột: duy trì/nâng cao sản lượng (hiệu quả sản xuất), giảm thiểu rủi ro (an toàn), bảo vệ tài nguyên ngăn chặn thoái hóa đất nước (bảo vệ), có hiệu quả lâu dài (tính lâu bền), và được xã hội chấp nhận (tính chấp nhận).
• Khung đánh giá tính bền vững tại Việt Nam dựa trên 3 tiêu chí: bền vững kinh tế (năng suất sinh học cao, giá trị nông sản cạnh tranh), bền vững xã hội (giải quyết việc làm, ổn định đời sống, phù hợp tập quán) và bền vững môi trường (độ che phủ an toàn >35%, chống xói mòn, bảo tồn độ phì).

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

• Phương pháp phân vùng nghiên cứu: Dựa vào địa hình và hệ thống canh tác, chia địa bàn xã làm 3 tiểu vùng đại diện để điều tra:
  • Vùng 1 (phía Đông xã): Gồm các thôn Bản Làn, Nà Mặn, Pác Kéo; chọn thôn Bản Làn làm điểm khảo sát.
  • Vùng 2 (phía Bắc xã): Gồm các thôn Khuổi Đải, Nà Làng, Nà Càng; chọn thôn Khuổi Đải làm điểm khảo sát.
  • Vùng 3 (khu vực trung tâm): Gồm các thôn Nà Khe, Nà Bjooc, Cốc Phường; chọn thôn Nà Khe làm điểm khảo sát.
• Phương pháp thu thập số liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thống kê đất đai, niên giám, hồ sơ quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chợ Đồn, UBND xã Phương Viên, Bộ Tài nguyên và Môi trường.
  • Dữ liệu sơ cấp: Sử dụng mẫu phiếu điều tra nông hộ (phụ lục 1), điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên n = 20 hộ gia đình trực tiếp sản xuất nông nghiệp tại 3 thôn đại diện đã chọn.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả, phân tổ và tổng hợp bằng phần mềm Microsoft Excel.
• Phương pháp tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế:
  • Tổng giá trị sản phẩm: $T = \sum (p_i \cdot q_i)$ (nghìn đồng/ha/năm), trong đó $q_i$ là khối lượng sản phẩm thứ $i$ trên 1 ha canh tác/năm, $p_i$ là đơn giá thị trường tại thời điểm nghiên cứu.
  • Thu nhập thuần (lợi nhuận): $N = T - C_{sx}$ (nghìn đồng/ha/năm), với $C_{sx}$ là tổng chi phí sản xuất trung gian (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công cày bừa, khấu hao...).
  • Hiệu quả đồng vốn đầu tư: $H_v = \frac{T}{C_{sx}}$ (lần).
  • Giá trị một ngày công lao động: $H_{Lđ} = \frac{N}{\text{Số ngày công lao động/ha/năm}}$ (đồng/công).
• Phương pháp đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường: Phân tích định tính kết hợp định lượng theo thang phân cấp định mức (VL: Rất thấp, L: Thấp, M: Trung bình, H: Cao, VH: Rất cao) về khả năng bảo đảm lương thực, tạo việc làm, hệ số sử dụng đất, tỷ lệ che phủ và mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của đất nông nghiệp trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội và thực trạng quỹ đất ngày càng suy thoái do áp lực tự nhiên và nhân tạo. Xác định rõ mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và đề xuất giải pháp khả thi cho xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn. Nêu rõ 2 nhóm yêu cầu về tính chính xác, khách quan của số liệu và ý nghĩa lý luận, thực tiễn của công trình nghiên cứu đối với công tác quy hoạch đất đai cấp xã.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các vấn đề lý luận về đất, đất sản xuất nông nghiệp và phân tích kinh nghiệm đánh giá đất trên thế giới: phương pháp phân hạng đất của Liên Xô cũ (hoàn thiện năm 1986); phương pháp đánh giá tiềm năng và năng suất thực tế tại Anh; hệ số quy đổi theo lúa mì với 7 nhóm đất tại Canada; phương pháp tham biến toán học $Y = F(A) \cdot F(X)$ tại Ấn Độ; và phương pháp phân hạng mức độ thích hợp đất đai của FAO (1976).

Đồng thời, chương tổng quan cập nhật số liệu đất thoái hóa tại Việt Nam, nơi có trên 50% diện tích đồng bằng và gần 70% diện tích đồi núi thuộc nhóm đất "có vấn đề":

Loại đất có vấn đề	Diện tích cả nước (1.000 ha)	Vùng biển	Đồng bằng	Trung du	Núi thấp	Núi cao
Độ dốc $\ge 25^\circ$	12.391	133	0	76	3.710	8.282
Đất bạc màu	2.984	356	112	4.650	411	455
Đất ngập úng	396	73	244	67	12	0
Đất phèn	2.146	426	1.714	0	0	0
Đất mặn	911	655	336	0	0	0
Đất bị xói mòn	5.760	870	210	0	0	0
Tổng cộng	24.662	2.493	2.616	3.863	5.378	10.312

Chương này cũng tổng hợp cơ cấu đất đai toàn huyện Chợ Đồn năm 2014: tổng diện tích tự nhiên là 91.115,00 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 69.941,13 ha (76,76%), đất phi nông nghiệp chiếm 6.511,09 ha (7,15%), đất ở đô thị 83,35 ha (0,09%) và đất ở nông thôn 397,64 ha (0,44%). Trong nội bộ đất nông nghiệp của huyện, đất rừng sản xuất chiếm diện tích lớn nhất với 48.114,07 ha (52,81%), đất lúa nước có 3.005,35 ha (3,30%) và đất trồng cây lâu năm chỉ chiếm 304,58 ha (0,33%).

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chi tiết quy trình tổ chức nghiên cứu thực địa từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2015. Tác giả thiết kế hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu bao quát các khía cạnh tự nhiên, dân sinh, cơ cấu hiện trạng đất đai, các LUT canh tác thực tế, các công thức toán kinh tế ($T, N, H_v, H_{Lđ}$) và bảng thang điểm phân cấp kinh tế, xã hội, môi trường để phục vụ đánh giá tổng hợp. Thiết kế phân vùng chọn mẫu nghiên cứu gồm 3 tiểu vùng đại diện tại xã Phương Viên (thôn Bản Làn - phía Đông, thôn Khuổi Đải - phía Bắc, thôn Nà Khe - khu trung tâm) với cỡ mẫu 20 nông hộ.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phản ánh các kết quả điều tra thực tế tại xã Phương Viên:

• Điều kiện tự nhiên: Xã có tổng diện tích tự nhiên là 3.746,000 ha (3.746 ha), dân số 3.461 nhân khẩu phân bố trên 17 thôn bản. Xã tiếp giáp phía Bắc với xã Bằng Phúc và xã Tân Lập; phía Nam giáp thị trấn Bằng Lũng và xã Đại Sảo; phía Đông giáp xã Rã Bản; phía Tây giáp xã Ngọc Phái và xã Quảng Bạch.
• Địa hình: Địa hình đồi núi hiểm trở, mức độ chia cắt mạnh, các dải đồng bằng ven chân đồi và dọc tỉnh lộ 257, 257B cùng nhánh suối đầu nguồn sông Cầu là nơi tập trung sản xuất nông nghiệp chủ lực.
• Khí hậu và thủy văn: Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia 2 mùa tương phản. Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 9 (mưa lớn tập trung tháng 6, 7, 8, dễ gây lũ quét, ngập lụt vùng trũng và xói mòn đất dốc). Mùa khô từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau (rét đậm, thiếu nước tưới). Nhiệt độ trung bình năm đạt $22^\circ\text{C}$, nhiệt độ cao nhất tuyệt đối $39^\circ\text{C}$, nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối $6^\circ\text{C}$. Lượng mưa bình quân năm đạt khoảng 1.600 mm. Độ ẩm không khí trung bình 85% (thấp nhất 78% vào tháng 2, cao nhất 87% vào tháng 7). Hệ thống mặt nước sông suối chiếm 0,30% diện tích tự nhiên, gồm đầu nguồn sông Cầu và sông Năng.
• Tài nguyên đất và nước: Đất đai chủ yếu là đất Feralit mùn vàng trên núi cao, đất Feralit phát triển trên đá mẹ mácma axit và đất phù sa màu mỡ dọc ven suối. Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản có 17,77 ha và diện tích mặt nước sông suối tự nhiên là 90,32 ha; tầng nước ngầm ở độ sâu khoảng 20m có chất lượng tương đối tốt được khai thác qua giếng đào và giếng khoan. Diện tích đất lâm nghiệp lớn với 2.760,83 ha.
• Xác định và đánh giá các loại hình sử dụng đất: Khóa luận lập danh mục, bảng biểu phân tích các LUT chuyên lúa (Lúa xuân - Lúa mùa), lúa kết hợp hoa màu (ngô, rau màu), cây hàng năm và cây ăn quả lâu năm. Đánh giá chi tiết hiệu quả kinh tế (chi phí, giá trị sản phẩm, thu nhập thuần, ngày công, đồng vốn), hiệu quả xã hội (an ninh lương thực, việc làm) và hiệu quả môi trường (bảo vệ đất, dùng thuốc bảo vệ thực vật) để phân hạng lựa chọn loại hình canh tác tối ưu.
• Đề xuất các nhóm giải pháp: Hoàn thiện chính sách giao đất, khuyến nông chuyển giao kỹ thuật giống mới, mở rộng thị trường tiêu thụ và quy hoạch cơ cấu cây hàng năm, cây ăn quả lâu năm thích hợp với đất dốc.

Phần V: Kết luận và đề nghị

Khái quát lại toàn bộ kết quả phân tích về thực trạng quỹ đất, tiềm năng chưa khai thác và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất tại xã Phương Viên; đồng thời đưa ra các kiến nghị với UBND huyện Chợ Đồn và chính quyền xã Phương Viên về công tác đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi, quy hoạch chuyển đổi đất trồng trọt kém hiệu quả.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp hệ thống số liệu cụ thể về hiện trạng tài nguyên đất đai và sản xuất nông nghiệp:

Chỉ tiêu nghiên cứu	Giá trị ghi nhận trong văn bản	Đơn vị tính
Tổng diện tích tự nhiên xã Phương Viên	3.746,000	ha
Dân số xã Phương Viên	3.461	người (nhân khẩu)
Số lượng thôn bản	17	thôn
Diện tích đất lâm nghiệp xã Phương Viên	2.760,83	ha
Diện tích mặt nước sông suối tự nhiên của xã	90,32	ha
Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản của xã	17,77	ha
Tỷ lệ diện tích hệ thống sông suối so với tự nhiên	0,30	%
Nhiệt độ trung bình năm tại xã Phương Viên	22	$^\circ\text{C}$
Nhiệt độ tối cao / tối thấp tuyệt đối	39 / 6	$^\circ\text{C}$
Lượng mưa bình quân năm	1.600	mm
Độ ẩm không khí trung bình năm	85	%
Độ ẩm không khí thấp nhất (tháng 2) / cao nhất (tháng 7)	78 / 87	%
Độ sâu tầng nước ngầm khảo sát	khoảng 20	m
Tổng diện tích tự nhiên huyện Chợ Đồn	91.115,00	ha
Đất nông nghiệp huyện Chợ Đồn	69.941,13 (chiếm 76,76%)	ha
Đất lúa nước huyện Chợ Đồn	3.005,35 (chiếm 3,30%)	ha
Đất rừng sản xuất huyện Chợ Đồn	48.114,07 (chiếm 52,81%)	ha
Đất phi nông nghiệp huyện Chợ Đồn	6.511,09 (chiếm 7,15%)	ha

Về mặt đóng góp giải pháp, tác giả hệ thống hóa các nhóm giải pháp xuất phát từ thực địa:

1. Nhóm giải pháp về chính sách: Thực hiện tốt chính sách giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp, tạo điều kiện cho nông dân yên tâm đầu tư dài hạn; thực hiện các chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi sản xuất nông nghiệp.
2. Nhóm giải pháp khoa học kỹ thuật: Đưa các bộ giống lúa, ngô mới có năng suất cao, chống chịu sâu bệnh và rét hạn vào cơ cấu gieo trồng; hướng dẫn kỹ thuật canh tác bền vững trên đất dốc (làm ruộng bậc thang, trồng băng cây chắn xói mòn); cân đối phân bón hữu cơ và vô cơ để hạn chế chua hóa, thoái hóa đất.
3. Nhóm giải pháp thị trường: Liên kết tiêu thụ nông sản hàng hóa, khắc phục tình trạng sản xuất tự cung tự cấp nhỏ lẻ, xây dựng chuỗi cung ứng sản phẩm đặc sản vùng miền.
4. Nhóm giải pháp cụ thể theo loại cây trồng: Bố trí cơ cấu cây hàng năm luân canh tăng vụ hợp lý (lúa xuân - lúa mùa - rau màu vụ đông ở chân đất vàn, ruộng bậc thang chủ động tưới tiêu); khoanh vùng và mở rộng phát triển cây lâu năm (cây ăn quả) trên đất đồi dốc nhằm kết hợp hiệu quả kinh tế với nâng cao tỷ lệ che phủ, bảo vệ môi trường sinh thái.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các hạn chế được rút ra từ văn bản và phạm vi nghiên cứu:

• Dung lượng mẫu khảo sát sơ cấp còn tương đối hẹp (chọn mẫu ngẫu nhiên 20 hộ dân đại diện tại 3 thôn Bản Làn, Khuổi Đải, Nà Khe), do đó mức độ khái quát hóa cho toàn bộ 17 thôn bản của xã Phương Viên có thể bị giới hạn nhất định.
• Thời gian nghiên cứu thực địa diễn ra trong thời gian ngắn (từ 03/02/2015 đến 25/04/2015), chủ yếu bao quát vụ xuân năm 2015 và số liệu thống kê năm 2014, chưa theo dõi được liên tục các biến động mùa vụ trọn vẹn trong nhiều năm.
• Nguồn tài nguyên nước ngầm của xã mới chỉ được đánh giá sơ bộ qua khảo sát giếng đào, giếng khoan nông dân sinh hoạt ở độ sâu khoảng 20m, chưa có số liệu thăm dò địa chất thủy văn chính thức về trữ lượng và chất lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng quy mô điều tra nông hộ trên phạm vi toàn bộ các thôn bản của xã; ứng dụng sâu hơn công nghệ hệ thống thông tin địa lý (GIS) kết hợp bản đồ đơn vị đất đai để số hóa các bản đồ đơn vị đất đai, xây dựng mô hình dự báo chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Quản lý đất đai, Khoa học đất, Nông học, Quản lý tài nguyên thiên nhiên và Phát triển nông thôn làm tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương, thiết kế mẫu phiếu điều tra nông hộ và quy trình tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế ($T, N, H_v, H_{Lđ}$), xã hội, môi trường trong đánh giá đất đai cấp xã.
• Cán bộ địa chính - nông nghiệp xã Phương Viên và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chợ Đồn trong việc tra cứu số liệu hiện trạng tài nguyên đất, khí hậu, thủy văn, cơ cấu sử dụng đất năm 2014 làm căn cứ lập kế hoạch sử dụng đất và điều chỉnh quy hoạch sản xuất nông nghiệp hàng năm.
• Người làm đề tài nghiên cứu về quản lý đất dốc và chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại các huyện miền núi phía Bắc có điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tương đồng với huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp phân vùng điều tra thực địa tại xã Phương Viên được tiến hành như thế nào? Tác giả dựa vào địa hình, thổ nhưỡng và hệ thống canh tác để chia xã thành 3 tiểu vùng nghiên cứu:

• Vùng 1 (phía Đông xã): Gồm các thôn Bản Làn, Nà Mặn, Pác Kéo; chọn thôn Bản Làn làm điểm nghiên cứu.
• Vùng 2 (phía Bắc xã): Gồm các thôn Khuổi Đải, Nà Làng, Nà Càng; chọn thôn Khuổi Đải làm điểm nghiên cứu.
• Vùng 3 (khu vực trung tâm xã): Gồm các thôn Nà Khe, Nà Bjooc, Cốc Phường; chọn thôn Nà Khe làm điểm nghiên cứu.

2. Quy mô mẫu điều tra số liệu sơ cấp của khóa luận là bao nhiêu hộ? Tác giả đã sử dụng phiếu điều tra nông hộ phỏng vấn trực tiếp 20 hộ dân được lựa chọn ngẫu nhiên tại các thôn đại diện thuộc 3 tiểu vùng nghiên cứu của xã Phương Viên.

3. Cơ cấu diện tích đất đai tổng thể của huyện Chợ Đồn năm 2014 được văn bản ghi nhận ra sao? Huyện Chợ Đồn có tổng diện tích tự nhiên là 91.115,00 ha, gồm:

• Đất nông nghiệp: 69.941,13 ha (76,76% diện tích tự nhiên), trong đó đất lúa nước là 3.005,35 ha (3,30%), đất rừng sản xuất là 48.114,07 ha (52,81%), đất trồng cây lâu năm là 304,58 ha (0,33%), đất nuôi trồng thủy sản là 221,17 ha (0,24%).
• Đất phi nông nghiệp: 6.511,09 ha (7,15% diện tích tự nhiên), trong đó đất ở nông thôn chiếm 397,64 ha (0,44%) và đất ở đô thị chiếm 83,35 ha (0,09%).

4. Đặc điểm khí hậu tại xã Phương Viên tác động thế nào đến hoạt động sản xuất nông nghiệp? Xã mang đặc trưng nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình năm $22^\circ\text{C}$ (tối cao $39^\circ\text{C}$, tối thấp $6^\circ\text{C}$), lượng mưa bình quân khoảng 1.600 mm/năm và độ ẩm trung bình 85%. Mùa mưa (tháng 4 - 9, tập trung tháng 6, 7, 8) chiếm 75 - 78% lượng mưa cả năm, kết hợp địa hình dốc dễ gây lũ quét, ngập úng vùng trũng và xói mòn đất dốc. Mùa khô (tháng 10 - 3 năm sau) lượng mưa ít, kèm theo rét đậm, gió mùa gây khô hạn và cản trở đa dạng hóa cây trồng.

5. Các công thức xác định hiệu quả kinh tế trên 1 ha đất canh tác được tác giả áp dụng gồm những chỉ tiêu nào? Tác giả sử dụng 4 chỉ tiêu định lượng:

• Tổng giá trị sản phẩm ($T$): $T = \sum (p_i \cdot q_i)$ (nghìn đồng/ha/năm).
• Thu nhập thuần ($N$): $N = T - C_{sx}$ (nghìn đồng/ha/năm).
• Hiệu quả đồng vốn ($H_v$): $H_v = \frac{T}{C_{sx}}$ (lần).
• Giá trị ngày công lao động ($H_{Lđ}$): $H_{Lđ} = \frac{N}{\text{Số ngày công lao động/ha/năm}}$ (đồng/công).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lục Thị Dự đã phản ánh bức tranh tổng thể về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn năm 2014. Bằng phương pháp điều tra nông hộ kết hợp khung đánh giá đất đai theo tiêu chuẩn FAO, nghiên cứu đã lượng hóa hiệu quả kinh tế và phân tích các khía cạnh xã hội, môi trường của các loại hình sử dụng đất chính trên địa bàn. Các phân tích và đề xuất giải pháp trong khóa luận cung cấp luận cứ thực tiễn thiết thực cho công tác quy hoạch, chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -------------- LỤC THỊ DỰ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP XÃ PHƢƠNG VIÊN - HUYỆN CHỢ ĐỒN - TỈNH BẮC KẠN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý đất đai Khoa : Quản lý tài nguyên Khóa học : 2011 - 2015 Thái Nguyên – năm 2015 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -------------- LỤC THỊ DỰ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP XÃ PHƢƠNG VIÊN - HUYỆN CHỢ ĐỒN - TỈNH BẮC KẠN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý đất đai Lớp : K43 – QLĐĐ – N02 Khoa : Quản lý tài nguyên Khóa học : 2011 – 2015 Giảng viên hƣớng dẫn: PGS. Trần Văn Điền Thái Nguyên – năm 2015 i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bài khóa luận, em xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa tài nguyên, các thầy cô giáo đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và truyền đạt lại cho em những kiến thức quý báu trong suốt khóa học vừa qua. Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.S Trầ n Văn Điền , người thầy rất tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên, dành nhiều thời gian và định hướng chỉ bảo em trong suốt thời gian thực tập để em hoàn thành bài khóa luận. Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các cán bộ của Phòng tài nguyên và Môi trường huyện Chợ Đồn và UBND xã Phương Viên đã tạo điều kiện tốt nhất để em được thực tập tại cơ quan.

Ngoài ra, còn giúp em học hỏi được thêm kinh nghiệm trong cuộc sống. Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn tới các hộ dân trong xã đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình triển khai điều tra thu thập số liệu thực địa để phục vụ cho bài khóa luận. Cuối cùng em xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình của em. Gia đình đã thực sự là nguồn động viên lớn lao và là những người truyền nhiệt huyết để em hoàn thành bài khóa luận.

Trong thời gian thực tập em đã cố gắng hết sức mình, nhưng do kinh nghiệm và kiến thức còn hạn hẹp nên bài khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót và khuyết điểm. Em rất mong các thầy, cô giáo và các bạn sinh viên đóng góp thêm ý kiến để bài khóa luận được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015 Sinh viên Lục Thị Dự ii DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nguyên nghĩa UBND Ủy ban nhân dân BVTV Bảo vệ thực vật LX Lúa xuân LM Lúa mùa VL Very Low (rất thấp) L Low (thấp) M Medium (trung bình) H High (cao) VH Very high (rất cao) LUT Land Use Type (loại hình sử dụng đất) STT Số thứ tự FAO Food and Agricuture Organnization - Tổ chức nông lương Liên hiệp quốc GIS Geographic Information Systems - Hệ thống thông tin địa lý CNH-HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa iii DANH MỤC BẢNG BIỂU Trang Bảng 2.1: Phân bố các loại đất “có vấn đề” ở Việt Nam .2: Phân bố diện tích đất nông nghiệp của các vùng trên cả nước năm 2014.3: Phân bố diện tích đất sản xuất nông nghiệp của các vùng trên cả nước năm 2014.4: Cơ cấu đất đai theo mục đích sử dụng của huyện Chợ Đồn .2: Tình hình nghành chăn nuôi của xã Phương Viên. Tình hình lao động của xã Phương Viên .4: Hiện trạng sử dụng đất xã Phương Viên năm 2014 .5: Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Phương Viên năm 2014 .6: Hiện trạng về diện tích và sản lượng một số cây trồng chính của xã năm 2014 .7: Các LUT sản xuất nông nghiệp của xã Phương Viên .8: Diện tích, năng suất trung bình, sản lượng của một số cây trồng .9: Hiệu quả kinh tế của cây trồng hàng năm tính trên 1 ha .10: Hiệu quả kinh tế của cây trồng hàng năm tính trên 1 ha .11: Bảng phân cấp hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tính bình quân/1ha .12: Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất .13: Hiệu quả xã hội của các LUT .14: Hiệu quả môi trường của các kiểu sử dụng đất.

67 iv DANH MỤC HÌNH Hình 4. Cơ cấu sử dụng đất của xã Phương Viên năm 2014. 48 v MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. i DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT.

ii DANH MỤC BẢNG BIỂU. iii DANH MỤC HÌNH. iv MỤC LỤC. Mục tiêu nghiên cứu và yêu cầ u của đề tài.

Yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa nghiên cứu đề tài. TỔNG QUAN TÀ I LIỆU. Khái niệm và quá trình hình thành đất.

Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Khái quát chung. Tình hình nghiên cứu trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Sử dụng đất và những quan điểm sử dụng đất. Sử dụng đất và những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất. Vấn đề suy thoái tài nguyên đất và quan điểm sử dụng đất bền vững.

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và Việt Nam. Hiệu quả và tính bền vững trong sử dụng đất. 28 vi PHẦN III. ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Điạ điể m và thời gian nghiên cư.

Nội dung nghiên cứu. Điều tra, đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Hiện trạng sử dụng đất đai của xã Phương Viên. Xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Phương Viên.

Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững35 3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp cho xã Phương Viên. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi.

Phương pháp phân vùng nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu sơ cấp:. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu.

Phương pháp tính hiệu quả các loại hình sử dụng đất. Phương pháp đánh giá tính bền vững. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội.

Điều kiện tự nhiên. Điề u kiê ̣n kinh tế - xã hộicủa xã Phương Viên. Hiện trạng sử dụng đất đai của xã Phương Viên. hiện trạng sử dụng đất năm 2014 của xã Phương Viên.

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2014 của xã Phương Viên. Hiện trạng về diện tích và cơ cấu một số cây trồng chính. Xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của xã Phương Viên 51 4. Các loại hình sử dụng đất của xã Phương Viên huyê ̣n Chơ ̣ Đồ n tỉnh Bắ c Kạn.

Mô tả các loại hình sử dụng đất. Diện tích, năng suất, sản lượng cây trồng trên các loại hình sử dụng đất xuất nông nghiệp của xã Phương Viên năm 2014. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của xã Phương Viên. Đánh giá hiệu quả kinh tế.

Đánh giá hiệu quả xã hội. Đánh giá hiệu quả môi trường. Đánh giá tổng hợp các loại hình sử dụng đất. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Phương Viên .1 Những căn cứ để định hướng sử dụng đất.

Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững. Nguyên tắc lựa chọn.

Tiêu chuẩn lựa chọn. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất. Môt số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp cho xã Phương Viên. Nhóm giải pháp về chính sách.

Nhóm giải pháp khoa học kỹ thuật. Nhóm giải pháp thị trường. Giải pháp đối với đất trồng cây hàng năm. Giải pháp đối với cây trồng lâu năm (cây ăn quả).

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 77 PHỤ LỤC 1 PHẦN I MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là điều kiện tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên trái đất.

Con người trải qua quá trình tiến hóa và phát triển qua mỗi giai đoạn đều tác động tới nguồn đất đai, con người sống dựa vào đất đai là chủ yếu và khai thác khả năng sản xuất của đất để tạo ra của cải vật chất nhằm phục vụ nhu cầu và mục đích sống của con người. Đất đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống con người thiên nhiên. Việc sử dụng đất một cách có hiệu quả và bền vững đang trở thành vẫn đề cấp thiết với mỗi quốc gia, nhằm duy trì sức sản xuất của đất đai cho hiện tại và cho cả tương lai. Với điều kiện hiện nay, xã hội phát triển, dân số tăng nhanh kèm theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực và thực phẩm, chỗ ở cũng như các nhu cầu về văn hóa xã hội.

Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng đó. Các hoạt động ấy đã làm cho diện tích đất nông nghiệp vốn có hạn về diện tích ngày càng bị thu hẹp, đồng thời làm giảm độ màu mỡ, lại có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất làm giảm tính bền vững trong sử dụng đất. Trong khi đó việc khai thác đất hoang đưa vào sử dụng và chuyển mục đích sử dụng đất khác sang đất nông nghiệp là rất hạn chế. Do vậy việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp từ đó lựa chọn các loại hình sử dụng đất có hiệu quả, để sử dụng hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề toàn cầu đang được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm.

Đối với một nước có 2 nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu như Việt Nam, nghiên cứu, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.