MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Mục tiêu tổng quát.
Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa của đề tài .2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU. Cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Cơ sở lý luận về đất nông nghiệp.
Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp. Vai trò và ý nghĩa của đất nông nghiệp. Đặc điểm kinh tế của đất nông nghiệp. Sử dụng đất nông nghiệp.
Quan điểm sử dụng đất bền vững. Loại hình sử dụng đất. Sử dụng đất. Hiệu quả sử dụng đất.
Một số vấn đề về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Hiệu quả kinh tế. Hiệu quả xã hội. Hiệu quả môi trƣờng.
Văn bản pháp quy của Trung ƣơng. Văn bản pháp quy của tỉnh Lạng Sơn. Cơ sở thực tiễn về nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Một số nghiên cứu trên thế giới.
Một số nghiên cứu tại Việt Nam. Bài học kinh nghiệm sử dụng đất nông nghiệp bền vững. Bài học kinh nghiệm .32 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan. Nghiên cứu thực trạng sử dụng đất nông nghiệp Văn Quan.
Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp huyện Văn Quan. Hiệu quả kinh tế. Hiệu quả xã hội. Hiệu quả môi trƣờng.
Định hƣớng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phƣơng pháp thu thập số liệu sơ cấp.
Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu. Phƣơng pháp đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất. Đánh giá hiệu quả kinh tế. Đánh giá hiệu quả xã hội.
Đánh giá hiệu quả môi trƣờng.38 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý.
Tài nguyên thiên nhiên. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội. Đánh giá thuận lợi và hạn chế của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động tới sản xuất nông nghiệp. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện Văn Quan.
Hiện trạng sử dụng tài nguyên đất huyện Văn Quan. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện Văn Quan năm 2016. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện Văn Quan. Cơ cấu mùa vụ.
Diện tích, năng suất, sản lƣợng. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính của huyện Văn Quan. Hiệu quả kinh tế.
Hiệu quả xã hội. Hiệu quả môi trƣờng. Định hƣớng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Quan điểm chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
Đề xuất các loại hình sử dụng đất có triển vọng của huyện. Nguyên tắc lựa chọn. Tiêu chuẩn lựa chọn. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất.
Đề xuất một số giải pháp thực hiện. Giải pháp về chính sách và quản lý. Giải pháp khoa học kỹ thuật (ngƣời dân, cá nhân thực hiện) .76 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .78 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tiếng Việt.
Tài liệu tiếng Anh .81 PHỤ LỤC vii DANH MỤC VIẾT TẮT BVTV Bảo vệ thực vật CNH Công nghệ hóa HĐH Hiện đại hóa GTSP Giá trị sản phẩm UBND Ủy ban nhân dân TB Trung bình SD Sử dụng LĐ Lao đông LUT Loại hình sử dụng đất NĐ Nghị định NNP Đất nông nghiệp SXN Đất sản xuất nông nghiệp GTSX Giá trị sản xuất GTNC Giá trị ngày công TTCN Tiểu thủ công nghiệp HTX Hợp tác xã ATTP An toàn thực phẩm KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế .2: Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội .3: Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trƣờng .1: Tình hình biến động dân số qua một số năm phân theo giới tính và phân theo thành thị, nông thôn .2: Phân theo khu vực và vùng miền của các đơn vị hành chính huyện Văn Quan năm 2015 .3: Thực trạng sử dụng đất đai của huyện Văn Quan năm 2015 .4: Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện Văn Quan năm 2015 .5: Diện tích, năng suất, sản lƣợng của một số cây trồng chính của huyện Văn Quan .6: Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu huyện Văn Quan .7: Tổng hợp số liệu điều tra các giống cây trồng trong 1 năm .8: Năng suất trung bình, giá sản phẩm trên thị trƣờng .9: Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất chủ yếu huyện Văn Quan (Tính cho 1ha trong năm 2015) .10: Bảng phân cấp chỉ tiêu hiệu quả kinh tế cho 6 LUT nghiên cứu .11: Một số yếu tố ảnh hƣởng tới hiệu quả kinh tế sử dụng đất .12: Tình hình lao động và thu nhập trong nông nghiệp qua các năm .13: Bảng phân cấp chỉ tiêu hiệu quả kinh tế cho 6 LUT nghiên cứu .14: Mức độ ảnh hƣởng của cây trồng cho các kiểu sử dụng đất .15: Bảng phân cấp chỉ tiêu môi trƣờng cho các LUT nghiên cứu .73 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.1: Vị trí tƣơng đối của huyện Văn Quang, tỉnh Lạng Sơn .2: Diện tích một số loại đất huyện Văn Quan năm 2015 .3: Diện tích các loại đất nông nghiệp huyện Văn Quan năm 2015.4: Giá trị sản xuất (GO) của 6 LUT chính trên địa bàn nghiên cứu .5: Chi phí trung gian sản xuất của 6 LUT nghiên cứu chính .6: Biểu đồ tỷ suất giá trị sản xuất theo chi phí trung gian .7: Tỷ suất thu nhập hỗn hợp theo chi phí trung gian (MI/IC) .8: Giá trị ngày công lao động trên một ngày của 6 LUT. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt. Với sản xuất nông nghiệp, đất đai là tƣ liệu sản xuất không thể thay thế đƣợc, không có đất thì không có sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, Sử dụng đất nông nghiệp nhƣ thế nào để đảm bảo an ninh lƣơng thực và phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu cùng với sức ép của sự gia tăng dân số, của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang trở thành một vấn đề vấn đề bức thiết của các nƣớc đang phát triển.
Nông nghiệp là hoạt động sản xuất cổ nhất và cơ bản nhất của loài ngƣời. Hầu hết các nƣớc trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác các tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp phát triển các ngành khác. Việt Nam cũng vậy, đến nay vẫn cơ bản là một nƣớc nông nghiệp. Nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam đã, đang và sẽ có một vị trí quan trọng trong nền kinh tế của đất nƣớc.
Từ một nền kinh tế nông nghiệp tập trung mang nặng tính bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng, nƣớc ta đang phải đối mặt với hàng loạt các vấn đề về kinh tế, xã hội cũng nhƣ môi trƣờng. Để đạt đƣợc mục tiêu phát triển bền vững, Việt Nam cần phải nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, trên cơ sở đó nâng cao thu nhập cho ngƣời dân, cải thiện cảnh quan, bảo vệ môi trƣờng và hệ sinh thái. Vì vậy việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả theo quan điểm sinh thái bền vững đang trở thành vấn đề toàn cầu Trong những năm gần đây, hòa cùng với xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới, kinh tế của Việt Nam ngày càng phát triển. Cùng với sự vận động và phát triển này, con ngƣời ngày càng “vắt kiệt” nguồn tài nguyên đất để phục vụ cho lợi ích của mình, dẫn đến sự thoái hoá đất, giảm tính bền vững trong phát triển kinh tế nói chung và trong nông nghiệp nói riêng.
Huyện Văn Quan nằm ở phía Tây Bắc của thành phố Lạng Sơn, Tổng diện tích tự nhiên của huyện Văn Quan là 55.028,23 ha, dân số 54. Là huyện 2 thuần nông, sản xuất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của huyện với diện tích đất nông nghiệp là 45.972,05 ha, chiếm 83,54% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện [1], [2]. Với đặc thù là huyện miền núi nên lao động của huyện chủ yếu là sản xuất nông nghiệp tuy vậy đang đối mặt với hàng loạt các vấn đề nhƣ: sản xuất nông nghiệp nhỏ, manh mún, công nghệ lạc hậu, năng suất và chất lƣợng nông sản hàng hóa thấp, khả năng hợp tác liên kết cạnh tranh yếu, sự chuyển dịch cơ cấu chậm, trình độ lao động không cao. Chính vì vậy thu nhập của ngƣời dân huyện Văn Quan không cao.
Trong điều kiện diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do sức ép của quá trình đô thị hóa, và sự gia tăng dân số gây áp lực lớn tới hiệu quả sử dụng đất. Xuất phát từ thực tiễn trên, đƣợc sự hƣớng dẫn của PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn”. Nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, tạo ra giá trị lớn về kinh tế đồng thời tạo đà cho phát triển nông nghiệp. Mục tiêu của đề tài 2.
Mục tiêu tổng quát - Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp từ đó đƣa ra giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan - Nghiên cứu thực trạng và các loại hình sử dụng đất nông nghiệp Văn Quan - Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp huyện Văn Quan - Đề xuất hƣớng sử dụng đất nông nghiệp huyện Văn Quan 2.