CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ I. CƠ SỞ KHOA HỌC NHẬN THỨC VỀ DỰ ÁN ĐẦU TƯ VÀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ 1.1 Khái niệm Dự án đầu tư chính là tiền đề, là cơ sở vững chắc cho việc đầu tư đạt hiệu quả kinh tế - xã hội mong muốn. Vì vậy cần hiểu dự án đầu tư trên nhiều góc độ. Xét về mặt hình thức : Dự án đầu tư là một bản kế hoạch chi tiết trong đó trình bày một hệ thống các hoạt động và các nguồn lực nhằm đạt được những kết quả và thực hiện được mục tiêu nhất định trong tương lai.
Xét về mặt nội dung : “Dự án đầu tư là tổng thể các hoạt động và chi phí cần thiết, được bố trí theo một kế hoạch chặt chẽ với lịch thời gian và địa điểm xác định để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định trong tương lai” (1). Xét trên góc độ quản lý : “Dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế xã hội trong một thời gian dài” (2). ( 1);(2) Bộ môn kinh tế đầu tư. Giáo trình : Lập và quản lý dự án đầu tư.
Nguyễn Bạch Nguyệt. NXB Thống kê. ( 3 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Sơ đồ 1 : Logic các thành phần của một dự án Nguồn lực Vật Tài Nhân chất chính lực Kết Mục quả tiêu Hoạt động Trực Gián Trực Phát ( Giải pháp ) tiếp tiếp tiếp triển Tổ Kinh Kinh Kĩ chức tế tế thuật Như vậy một dự án đầu tư bao gồm 4 thành phần chính Mục tiêu : Mục tiêu trực tiếp của chủ đầu tư đó là các lợi ích tài chính mà dự án đem lại. Mục tiêu phát triển là những lợi ích kinh tế - xã hội do thực hiện dự án đem lại.
Các nguồn lực : Để tiến hành các hoạt động của một dự án cần sử dụng các nguồn lực vật chất, tài chính và nhân lực. Giá trị của các nguồn lực này chính là vốn đầu tư của dự án. Các hoạt động : Là tập hợp những nhiệm vụ và hành động được sắp xếp theo trình tự logic nhất định gắn với trách nhiệm cụ thể của các bộ phận thực hiện tạo thành kế hoạch làm việc của dự án. Các kết quả : Đó là những kết quả cụ thể có thể định lượng hoặc định tính đựơc tạo ra từ các hoạt động khác nhau của dự án thông qua sử dụng các nguồn lực.
4 Chuyên đề thực tập chuyên ngành 1.2 Phân loại dự án đầu tư (3) Trong quản lý dự án, phân loại các dự án có một ý nghĩa quan trọng, nó giúp cho việc theo dõi, quản lý và đề ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động đầu tư. Ta xem xét 3 cách phân loại chủ yếu Căn cứ vào thời gian thực hiện dự án Dự án đầu tư ngắn hạn : Là loại dự án đầu tư có thời gian thực hiện đầu tư và hoạt động của dự án đầu tư để thu hồi vốn đầu tư ngắn (<5 năm), tính chất bất định không cao, dễ dự đoán. Dự án đầu tư dài hạn : Là loại dự án đầu tư có thời gian hoạt động dài (>= 5 năm), vốn đầu tư lớn, thu hồi chậm, độ rủi ro cao, chịu tác động của nhiều yếu tố bất định trong tương lai và khó dự đoán chính xác. Căn cứ vào nguồn vốn hình thành dự án.
Dự án đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước. Dự án đầu tư bằng nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước. Dự án đầu tư bằng nguồn vốn hoạt động của doanh nghiệp và các nguồn vốn khác. Dự án đầu tư bằng nguồn vốn hỗn hợp.
Căn cứ theo mức độ chi tiết của nội dung dự án. Dự án tiền khả thi : Là dự án được lập với các dự án có quy mô lớn, giải pháp đầu tư phức tạp và thời gian đầu tư dài, cần phải trải (3) Nội dung ngày được tổng hợp từ các tài liệu sau : - Khoa Khoa học quản lý. Giáo trình : Hiệu quả và quản lý dự án Nhà nước. NXB Khoa học kĩ thuật.Trang 48,49 - Bộ môn kinh tế đầu tư.
Giáo trình : Lập và quản lý dự án đầu tư. Nguyễn Bạch Nguyệt. NXB Thống kê. 5 Chuyên đề thực tập chuyên ngành qua giai đoạn nghiên cứu sơ bộ và lập dự án sơ bộ với mục đích xem xét có nên tiếp tục lập dự án chi tiết hay không và là cơ sở để các nhà đầu tư khác có nên tham gia không.
Dự án khả thi : Là dự án chi tiết với một hệ thống các giải pháp có căn cứ khoa học và mang tính hợp lý đảm bảo mang lại những kết quả như dự tính và đạt được mục tiêu đề ra. Ngoài các căn cứ phân loại trên, dự án đầu tư còn được phân loại theo quy mô, theo sự phân cấp quản lý theo ngành kinh tế xã hội, và nhiều tiêu thức khác. Quản lý dự án đầu tư 2.1 Khái niệm “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra các nguồn lực và hoạt động của tổ chức nhằm đạt đựơc mục đích của tổ chức với kết quả và hiệu quả cao trong điều kiện môi trường biến động” (4) Một cách chung nhất : “ Quản lý dự án là tổng thể những tác động có hướng đích của chủ thể quản lý tới quá trình hình thành, thực hiện và hoạt động của dự án nhằm đạt tới mục tiêu dự án trong những điều kiện về môi trường biến động” (5) Một cách cụ thể hơn : Quản lý dự án là quá trình chủ thể quản lý thực hiện các chức năng lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra dự án nhằm đảm bảo cho dự án hoàn thành đúng thời hạn, trong phạm vi ngân sách được duyệt và đạt được các yêu cầu nhất định về kĩ thuật và chất (4) Khoa Khoa học quản lý. Giáo trình : Khoa học quản lý, tập I.
Đoàn Thu Hà - Nguyễn Thị Ngọc Huyền. NXB Khoa học và kĩ thuật. Trang 25 (5) Khoa Khoa học quản lý. Giáo trình : Hiệu quả và quản lý dự án Nhà nước.
NXB Khoa học kĩ thuật.Trang 209 6 Chuyên đề thực tập chuyên ngành lượng sản phẩm, dịch vụ bằng những phương pháp và điều kiện tốt nhất cho phép. Sơ đồ 2 : Chu trình quản lý dự án Lập kế hoạch. Thiết lập mục tiêu. Dự tính nguồn lực.
Xây dựng kế hoạch Giám sát, kiểm tra Tổ chức. Đo lường kết quả. Thiết lập cơ cấu tổ chức. So sánh với mục tiêu.
Đảm bảo nguồn nhân lực .Giải quyết các vấn đề. Xác định nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm Lãnh đạo. Bố trí thời gian. Phân bổ nguồn lực.
Phối hợp các hoạt động Quản lý dự án bao gồm 4 chức năng chính Chức năng lập kế hoạch : Là việc lập tiến độ tổ chức dự án theo một trình tự logic, xác định mục tiêu và các phương pháp để đạt mục tiêu của dự án, dự tính những công việc cần làm, nguồn lực thực hiện, thời gian làm những công việc đó nhằm hoàn thành tốt mục tiêu đã đặt ra của dự án. Chức năng tổ chức : Là quá trình thiết lập cơ cấu tổ chức quản lý dự án phù hợp với từng loại dự án, xây dựng các văn bản hướng dẫn, thiết lập 7 Chuyên đề thực tập chuyên ngành các chuẩn mực về quyền lực và trách nhiệm của từng thành viên trong ban quản lý dự án. Chức năng lãnh đạo : Cần thiết lập giới hạn quyền lực đối với việc ra quyết định về phân bổ nguồn lực, bao gồm vốn, lao động, thiết bị, đặc biệt quan trọng là điều phối và quản lý tiến độ thời gian. Chức năng kiểm tra, giám sát : Là quá trình kiểm tra, theo dõi dự án về tiến độ thời gian, chi phí, chất lượng nhằm đánh giá thường xuyên mức độ hoàn thành và đề xuất những biện pháp hành động cần thiết để thực hiện quản lý dự án thành công.2 Đặc điểm của quản lý dự án Thứ nhất, công việc của dự án đòi hỏi sự tham gia của nhiều phòng ban chức năng.
Nguời đứng đầu dự án có trách nhiệm phối hợp các nguồn lực, đặc biệt là nguồn nhân lực từ các phòng chuyên môn nhằm thực hiện được mục tiêu của dự án. Thứ hai, trong quá trình quản lý dự án đòi hỏi phải có sự phân bổ và phối hợp các nguồn lực về nhân sự, chi phí, thời gian và mức độ thoả mãn các yêu cầu về kĩ thuật, do vậy cần có sự thống nhất cao, tránh xảy ra mâu thuẫn giữa những người tham gia quản lý dự án. Thứ ba, với mỗi dự án cụ thể, tổ chức (ban) quản lý dự án được hình thành để phục vụ dự án trong một thời gian hữu hạn, vì vậy sau khi kết thúc dự án cần phải phân công lại lao động, bố trí lại máy móc thiết bị.3 Vai trò của quản lý dự án (6) (6) Nội dung này được rút ra từ các tài liệu sau : - Bộ môn kinh tế đầu tư. Giáo trình : Quản lý dự án đầu tư.
Từ Quang Phương. NXB lao động – Xã hội. Trang 15 - Khoa Khoa học quản lý. Giáo trình : Hiệu quả và quản lý dự án Nhà nước.
NXB Khoa học kĩ thuật. Từ trang 210 đến trang 212 8 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Quản lý dự án đòi hỏi sự nỗ lực, tính tập thể và yêu cầu hợp tác. Phương pháp quản lý dự án có những vai trò chủ yếu sau : Bảo đảm sự liên kết trong tất cả các hoạt động của dự án : Dự án là tổng thể các hoạt động, các công việc hướng tới mục tiêu. Quản lý dự án chính là tạo ra sự liên kết giữa các hoạt động, các công việc đó theo những trật tự logic nhất định Bảo đảm thời gian xây dựng và thực hiện dự án : Để có được dự án đáp ứng tốt các yêu cầu, để triển khai dự án một cách nhanh nhất sau khi đã được quyết định đầu tư, điều đó phụ thuộc vào chủ thể quản lý dự án thực hiện vai trò quản lý của mình.