ĐẶT VẤN ĐỀ Đất nƣớc đang trong thời kỳ đổi mới và phát triển theo hƣớng công nghiệp hóa – hiện đại hóa, quá trình đô thị hóa hiện nay cũng phát triển không ngừng cả về tốc độ lẫn quy mô, về số lƣợng lẫn chất lƣợng, bộ mặt xã hội đã có nhiều chuyển biến tích cực. Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những mặt tiêu cực đó là tình trạng môi trƣờng ngày càng bị ô nhiễm cụ thể là ô nhiễm đất, nƣớc, không khí và thực trạng tài nguyên bị cạn kiệt cũng nhƣ hàng loạt các vấn đề môi trƣờng khác cần đƣợc giải quyết, không chỉ đối với các thành phố trọng điểm, mà vấn đề này cũng trở nên trầm trọng ở các huyện, thị trấn, đòi hỏi cần đƣợc sự quan tâm sâu sắc, kịp thời giải quyết một cách nghiêm túc, triệt để. Những năm gần đây, Huyện Chƣơng Mỹ đã có những bƣớc phát triển đáng kể về kinh tế xã hội, đời sống nhân đân đƣợc cải thiện. Xuân Mai là một thị trấn có khả năng phát triển nhiều ngành tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và ngành nghề khác ngoài ngành nông nghiệp trên địa bàn.
Trong những năm vừa qua cùng với những chính sách của Đảng và Nhà nƣớc đồng thời với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của chính quyền địa phƣơng các cấp đối với các lĩnh vực nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thƣơng mại dịch vụ thông qua kế hoạch, chƣơng trình cụ thể, lại là trung tâm kinh tế của huyện, thị trấn Xuân Mai cũng góp phần không nhỏ trong việc tăng trƣởng kinh tế và thúc đẩy phát triển văn hoá xã hội, kết quả đều đạt và vƣợt kế hoạch đề ra. Tại đây là nơi nối liền trục đƣờng quốc lộ 6, quốc lộ 21, giao thông thuận lợi, lại tiếp giáp với thành phố Hà Nội nên các cơ sở sản xuất, các khu công nghiệp, nhà máy ngày càng đƣợc mở rộng thu hút một lƣợng lớn lao động ở các tỉnh, huyện khác. Dân cƣ đông đúc hơn, nhu cầu tiêu dùng của ngƣời dân cũng tăng, các chợ, quán sá, dịch vụ phục vụ ngƣời dân cũng ngày càng phong phú, đa dạng… kéo theo các vấn đề an ninh, chính trị, môi trƣờng. Trong số đó thƣờng gặp nhất vẫn là vấn đề chất thải rắn sinh hoạt hay còn đƣợc gọi là rác thải sinh hoạt.
Rác thải sinh hoạt phát sinh trong quá trình ăn, ở, tiêu dùng của con ngƣời đƣợc thải vào môi trƣờng ngày càng nhiều bao gồm tất cả các loại chất thải từ: sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, y tế… Lƣợng rác thải ra mỗi ngày trong khu vực là tƣơng đối lớn khoảng chục tấn. Ngƣời dân vứt rác bừa bãi, không đúng nơi quy 1 định dẫn đến tình trạng rác hiện hữu ở khắp mọi nơi: đƣờng sá, bãi đất trống, ruộng vƣờn… tạo thành các bãi rác. Cho đến nay chƣa có một giải pháp cụ thể nào về việc xử lý các nguồn rác thải phát sinh này. Việc xử lý chất thải rắn chƣa có quy hoạch tổng thể, công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn chƣa đúng quy định về quy trình kỹ thuật.
Lƣợng rác tồn đọng lớn vƣợt quá khả năng đồng hóa của môi trƣờng dẫn đến môi trƣờng bị ô nhiễm. Ô nhiễm môi trƣờng không chỉ làm mất mỹ quan, ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời, ảnh hƣởng đến an toàn vệ sinh thực phẩm mà còn là nguyên nhân làm cho tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp gây thiệt hại về kinh tế, sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế - xã hội. Công tác quản lý chất thải rắn trên địa bàn thị trấn bao gồm quy hoạch, thu gom, xử lý trong thời gian qua chƣa đƣợc quan tâm đúng mức, bộc lộ nhiều yếu kém trong quản lý, tổ chức thực hiện. Bảo vệ môi trƣờng, quản lý chất thải rắn đã trở nên cấp thiết, cần có chủ trƣơng, giải pháp đồng bộ.
Nhận thấy thực tế trên và từ kiến thức đƣợc học tập trong trƣờng Đại học, đề tài khóa luận tốt nghiệp: “Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý chất thải rắn sinh hoạt khu vực Thị trấn Xuân Mai, Chương Mỹ, Hà Nội” đƣợc thực hiện hy vọng là cơ sở khoa học đề xuất biện pháp bảo vệ môi trƣờng, quản lý, xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại Thị trấn Xuân Mai đạt hiệu quả hơn. 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan chung về chất thải rắn sinh hoạt 1. Khái niệm chất thải rắn - Chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất đƣợc con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng).
Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt. - Chất thải rắn sinh hoạt: Là các loại chất thải liên quan đến các hoạt động sống của con ngƣời. Nguồn gốc chủ yếu là từ các khu dân cƣ, trung tâm thƣơng mại, công sở, trƣờng học, công trình công cộng, các dịch vụ đô thị, sân bay… Chất thải rắn sinh hoạt gồm các loại nhƣ sau: chất thải thực phẩm (thức ăn thừa, rau, quả…) có đặc tính là dễ phân hủy sinh học; phân ngƣời, động vật, bùn hố ga, cống rãnh…; tro của các vật liệu sau khi đốt cháy (xỉ than…); các chất thải rắn đƣờng phố (lá cây, túi nilon, vỏ, lon…). - Quản lý chất thải rắn là hoạt động kiểm soát sự phát sinh, giảm thiểu, thu gom, phân loại, lƣu trữ, trung chuyển, vận chuyển, xử lý, tái chế, tiêu hủy và cuối cùng là thải bỏ chất thải rắn.
Phân loại chất thải rắn 1. Phân loại theo vị trí hình thành: trong nhà, ngoài nhà, trên đƣờng phố, ngoài chợ… 1. Phân loại theo thành phần hóa học và tính chất hóa lý: rác thải hữu cơ, vô cơ, cháy đƣợc, không cháy đƣợc, kim loại, phi kim, chất dẻo, cao su, da, vải vụn… 1. Phân loại theo nguồn gốc hình thành: chất thải rắn được phân loại như sau: - Chất thải rắn sinh hoạt: Là các loại chất thải liên quan đến các hoạt động sống của con ngƣời.
Nguồn gốc chủ yếu là từ các khu dân cƣ, trung tâm thƣơng 3 mại, công sở, trƣờng học, công trình công cộng, các dịch vụ đô thị, sân bay… Chất thải rắn sinh hoạt gồm các loại nhƣ sau: chất thải thực phẩm (thức ăn thừa, rau, quả…) có đặc tính là dễ phân hủy sinh học; phân ngƣời, động vật, bùn hố ga, cống rãnh…; tro của các vật liệu sau khi đốt cháy (xỉ than…); các chất thải rắn đƣờng phố (lá cây, túi nilon, vỏ, lon…). - Chất thải rắn công nghiệp: là các loại chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, gồm các loại nhƣ: các phế thải nguyên vật liệu từ dây chuyền sản xuất (tro, xỉ trong nhà máy nhiệt điện, vật liệu dƣ thừa hoặc không đủ yêu cầu về chất lƣợng…), bao bì đóng gói sản xuất. - Chất thải rắn xây dựng gồm các loại nhƣ: đất, đá, gạch, ngói, bê tông…, phát sinh từ các hoạt động nhƣ: dỡ bỏ công trình xây dựng, đào móng công trình, vôi vữa từ quá trình xây dựng… - Chất thải rắn nông nghiệp: là các loại chất thải rắn phát sinh từ hoạt động nông nghiệp nhƣ: rơm rạ (sau khi thu hoạch), bao bì, chai, lọ đựng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, phân gia súc, gia cầm… 1. Phân loại theo mức độ nguy hại: - Chất thải rắn nguy hại: là chất thải rắn có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong những đặc tính sau đây: dễ cháy, dễ ăn mòn, dễ nổ, dễ bị oxi hóa, gây độc cho con ngƣời và sinh vật, độc hại cho hệ sinh thái, và dễ lây nhiễm.
Chất thải nguy hại chủ yếu đƣợc phát sinh từ các cơ sở công nghiệp, làng nghề, y tế… - Chất thải rắn thông thƣờng: bao gồm chất thải rắn không có một trong số các đặc tính nêu trên. Chất thải thông thƣờng chủ yếu là rác thải sinh hoạt. Chất thải rắn sinh hoạt Chất thải rắn sinh hoạt hay còn đƣợc gọi là rác thải sinh hoạt là những chất thải liên quan đến hoạt động sống của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ, thƣơng mại. Chất thải rắn sinh hoạt có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dƣ thừa hoặc quá hạn sử dụng, xƣơng động vật, tre, gỗ, lông gà, vịt, vải, giấy, rơm, rạ, xác động vật, vỏ rau quả,… 4 1.
Phân loại chất thải rắn sinh hoạt Theo phƣơng diện khoa học, có thể phân biệt các loại chất thải rắn sau: - Chất thải thực phẩm bao gồm các phần thừa thãi, không ăn đƣợc sinh ra trong khâu chuẩn bị, dự trữ, nấu ăn… Đặc điểm quan trọng của loại chất thải này là phân hủy nhanh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Quá trình phân hủy thƣờng gây ra các mùi hôi thối khó chịu. - Tro và các chất dƣ thừa thải bỏ khác bao gồm: vật chất còn lại trong quá trình đốt củi, than, rơm rạ, lá… Ở các gia đình, công sở, nhà hàng, nhà máy, xí nghiệp. - Các chất thải rắn từ đƣờng phố có thành phần chủ yếu là lá cây, que, củi, nilon, vỏ bao gói.
- Chất thải trực tiếp của động vật chủ yếu là phân, bao gồm của ngƣời và phân của các động vật khác. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt * Theo Nghị định 38/2015/NĐ – CP ngày 9/4/2007 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu: - Phân định chất thải là quá trình phân biệt một vật chất là chất thải hay không phải là chất thải, chất thải nguy hại hay chất thải thông thƣờng và xác định chất thải đó thuộc một loại hoặc một nhóm chất thải nhất định với mục đích để phân loại và quản lý trên thực tế. - Phân loại chất thải là hoạt động phân tách chất thải (đã đƣợc phân định) trên thực tế nhằm chia thành các loại hoặc nhóm chất thải để có các quy trình quản lý khác nhau. - Vận chuyển chất thải là quá trình chuyên chở chất thải từ nơi phát sinh đến nơi xử lý, có thể kèm theo hoạt động thu gom, lƣu giữ (hay tập kết) tạm thời, trung chuyển chất thải và sơ chế chất thải tại điểm tập kết hoặc trạm trung chuyển.
- Tái sử dụng chất thải là việc sử dụng lại chất thải một cách trực tiếp hoặc sau khi sơ chế mà không làm thay đổi tính chất của chất thải.
