Đặt vấn đề Nền kinh tế Việt Nam đang có những bƣớc chuyển mình mạnh mẽ. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra hết sức khẩn trƣơng, bộ mặt xã hội đã có nhiều chuyển biến tích cực. Cho đến nay, nó không chỉ phát triển ở các thành phố, khu đô thị lớn của nƣớc ta mà đang mở rộng ra các quận, huyện, và các thị trấn, phạm vi nhỏ hẹp hơn là các làng, xã. Đi cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội, tình trạng ô nhiễm môi trƣờng do rác thải sinh hoạt càng trở nên phổ biến hơn, ô nhiễm không chỉ ở các khu đô thị, thành phố mà còn ở cả những vùng nông thôn.
Thôn Vinh Ba, xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên có làng nghề đan lát nổi tiếng đƣợc hình thành từ nhiều năm trƣớc. Sự tồn tại và phát triển của làng nghề truyền thống này không chỉ giữ đƣợc những nét văn hóa đặc trƣng, mà còn góp phần giải quyết việc làm, ổn định đời sống cho ngƣời dân địa phƣơng. Chính điều này đã giúp Vinh Ba giữ gìn và phát triển đƣợc thƣơng hiệu chứ không mai một nhƣ nhiều làng nghề khác. Bên cạnh những lợi ích mà làng nghề đan lát mang lại trong quá trình sản xuất, làng nghề đã tạo ra một lƣợng lớn các chất thải đặc biệt là chất thải rắn.
Chất thải rắn do đan lát để lại không ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe con ngƣời nhƣng gây ra sự ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trƣờng nếu không đƣợc thu gom và xử lí. Các bãi rác ở đây đều là tự phát, không chỉ rác thải từ làng nghề, thậm chí rác sinh hoạt từ hộ dân, các chợ trong khu vực cũng đƣợc đem ra đây đổ. Do đó đề tài “Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải rắn thôn Vinh Ba, xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên”, là hết sức cần thiết. Từ đó giúp cho ngƣời dân ở đây thấy đƣợc sự ô nhiễm môi trƣờng do chất thải rắn gây ra, góp phần nâng cao nhận thức trong việc bảo vệ môi trƣờng cũng nhƣ bảo vệ môi trƣờng sống của mình.
Mục tiêu của đề tài 2. Mục tiêu tổng quát 2 Đề tài đánh giá hiện trạng quản lý chất thải rắn tại thôn Vinh Ba, từ đó góp phần làm cơ sở căn cứ cho việc đề xuất các giải pháp cải thiện tình hình quản lý chất thải rắn tại thôn Vinh Ba, xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc hiện trạng quản lý chất thải rắn tại thôn Vinh Ba, xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. - Đề xuất đƣợc giải pháp cải thiện tình hình quản lý chất thải rắn tại thôn Vinh Ba, xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên.
3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Khái niệm chất thải rắn, chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn làng nghề Chất thải rắn đƣợc hiểu là tất cả các chất thải phát sinh do các hoạt động của con ngƣời và động vật tồn tại ở dạng rắn, đƣợc thải bỏ khi không còn hữu dụng hay khi không muốn dùng nữa 19. Chất thải rắn sinh hoạt là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thƣờng ngày của con ngƣời.
Ví dụ nhƣ: bao nilon, vỏ trái cây, rau củ thừa… 8. Chất thải rắn làng nghề là tất cả các loại chất thải rắn phát sinh trong quá trình sản xuất phi nông nghiệp ở các làng nghề Việt Nam nhƣ từ quá trình chế biến nông sản thực phẩm, sản xuất đồ thủ công mĩ nghệ 21. Nguồn gốc phát sinh 1. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn sinh hoạt Có nhiều cách phân loại nguồn gốc phát sinh CTR khác nhau nhƣng phân loại theo cách thông thƣờng nhất là: khu dân cƣ, khu thƣơng mại, cơ quan, công sở, khu xây dựng và phá hủy các công trình xây dựng, khu công cộng, nhà máy xử lí chất thải, công nghiệp, nông nghiệp.
Nguồn gốc các loại chất thải [ ] STT Nguồn phát sinh Nơi phát sinh Các dạng chất thải rắn Thực phẩm dƣ thừa, giấy, Hộ gia đình, biệt thự, 1 Khu dân cƣ nhựa, thủy tinh, thiếc, chung cƣ nhôm,… Nhà kho, nhà hàng, chợ, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, khách sạn, nhà trọ, các 2 Khu thƣơng mại thủy tinh, kim loại, chất thải trạm sửa chữa và dịch nguy hại,… vụ 3 Cơ quan, công sở Trƣờng học, bệnh viện, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, 4 văn phòng, công sở nhà thủy tinh, kim loại, chất thải nƣớc nguy hại,… Khu nhà máy xây dựng mới, sửa chữa nâng cấp Công trình xây Gạch, bê tông, thép, gỗ, thạch 4 mở rộng đƣờng phố, dựng và phá hủy cao, bụi,… cao ốc, san nền xây dựng Đƣờng phố, công viên, Rác vƣờn, cành cây cắt tỉa, 5 Khu công cộng khu vui chơi giải trí, bãi chất thải chung tại các khu vui tắm chơi, giải trí Nhà máy xử lí nƣớc Nhà máy xử lí cấp, nƣớc thải và các 6 Bùn, tro chất thải đô thị quá trình xử lí chất thải công nghiệp khác Công nghiệp xây dựng, Chất thải do quá trình chế chế tạo, công nghiệp 7 Công nghiệp biến công nghiệp, phế liệu, và nặng, nhẹ, lọc dầu, hóa các rác thải sinh hoạt chất, nhiệt điện Đồng cỏ, đồng ruộng, Thực phẩm bị thối rửa, sản 8 Nông nghiệp vƣờn cây ăn quả, nông phẩm nông nghiệp thừa, rác, trại chất độc hại 1. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn làng nghề Chất thải rắn làng nghề phát sinh từ các làng nghề, cơ sở sản xuất. Thành phần rác thải này tuỳ thuộc vào các làng nghề sản xuất khác nhau nhƣ nhựa, kim loại, gỗ… 5 Làng nghề nón Làng nghề gỗ Làng nghề gốm lá Làng nghề đan Chất thải rắn Làng nghề dệt lát làng nghề thổ cẩm Làng nghề sơn Làng nghề dệt Làng nghề khác mài thủ công Hình 1. Các nguồn phát sinh chất thải rắn làng nghề [ ] 1.
Thành phần chất thải rắn sinh hoạt và chất thải rắn làng nghề 1. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt Thành phần của CTR biểu hiện sự đóng góp và phân phối của các thành phần riêng biệt mà từ đó tạo nên dòng chất thải, thông thƣờng đƣợc tính bằng phần trăm khối lƣợng. Thông tin về thành phần CTR đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn những thiết bị thích hợp để xử lí, các quá trình xử lí cũng nhƣ việc hoạch định các hệ thống, chƣơng trình và kế hoạch QLCTR. Chất thải rắn từ các nguồn phát thải khác nhau cũng khác nhau về thành phần vật lí, tỷ lệ và thành phần hóa học.
Hơn nữa, thành phần của chất thải rắn ở từng nguồn thải cũng có thể khác nhau tùy thuộc vào từng địa phƣơng, vào các mùa khí hậu, vào điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác. Nhìn chung, các CTR có một số thành phần cơ bản nhƣ đƣợc trình bày ở bảng 1. Thành phần của chất thải rắn [ ] Thành phần Nguồn gốc Ví dụ 1. Các chất cháy được Các vật liệu đƣợc là từ giấy bột Các túi giấy, mảnh bìa, a.
Giấy và giấy giấy vệ sinh… b. Hàng dệt Có nguồn gốc từ các sợi Vải, len, ni lông… Các chất thải từ đồ ăn thực Cọng rau, vỏ quả, thân c. Thực phẩm phẩm cây, lõi ngô… Đồ dùng bằng gỗ nhƣ d. Cỏ, gỗ cùi, rơm Các vật liệu và sản phẩm đƣợc bàn, ghế, đồ chơi, vỏ rạ chế tạo từ gỗ, tre, rơm… dừa… Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Phim cuộn, túi chất e.
Chất dẻo chế tạo từ chất dẻo dẻo, chai, lọ… Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Bóng, giày, ví và bao f. Da và cao su chế tạo từ da và cao su cao su… 2. Các chất không cháy Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Vỏ hộp, dây điện, hàng a. Các kim loại sắt chế tạo từ sắt mà dễ bị nam rào, dao… châm hút b.
Các kim loại phi Các vật liệu không bị nam châm Vỏ nhôm, giấy bao gói, sắt hút đồ đựng… Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Chai lọ, đồ đựng bằng c. Thủy tinh chế tạo từ thủy tinh thủy tinh, bóng đèn… Bất cứ các loại vật liệu không Vỏ chai, ốc, xƣơng, d. Đá và sành sứ cháy khác ngoài kim loại và gạch, đá… thủy tinh 3. Các thành phần khác Các chất hỗn hợp Tất cả các vật liệu khác không Đá cuội, cát, đất, tóc… 7 phân loại trong bảng này.
Loại này có thể chia thành hai phần: kích thƣớc lớn hơn 5mm và loại nhỏ hơn 5mm 1. Thành phần chất thải rắn làng nghề Chất thải rắn làng nghề gồm nhiều chủng loại khác nhau, phụ thuộc nhiều vào nguồn phát sinh và mang đặc tính của loại hình sản xuất. Cùng với sự gia tăng về lƣợng, CTRLN ngày càng đa dạng và phức tạp về thành phần, có thể thấy rằng CTRLN bao gồm những thành phần chính nhƣ: phế phụ phẩm từ chế biến thực phẩm, chai lọ thủy tinh, nhựa, ni lông, vỏ bao bì đựng nguyên vật liệu, gốm sứ, gỗ, kim loại. Do đặc điểm sản xuất của từng làng nghề, do công nghệ sản xuất tại các làng nghề chủ yếu theo phƣơng thức thủ công nên định mức tiêu hao nguyên nhiên liệu lớn và mức thải ra môi trƣờng cao.
Thành phần CTR ở một số làng nghề tiêu biểu đƣợc tóm lƣợc trong bảng 1. Thành phần chất thải rắn làng nghề tiêu biểu [ ] STT Làng nghề Thành phần chất thải rắn Mùn cƣa, gỗ thừa, giấy nhám, bình 1 Làng nghề gỗ sơn xịt, kim loại,… Lá cọ, kim chỉ, lá dừa, hũ dầu, 2 Làng nghề nón lá cọ,… 3 Làng nghề gốm Tro xỉ, phế phẩm nung hỏng,… Cây lanh, bông, các loại hạt tạo 4 Làng nghề dệt thổ cẩm màu,… 5 Làng nghề đan lát Mây, tre,… 6 Làng nghề sơn mài Mủ nhựa, nhựa sơn,… Bông, lông động vật, các loại cây 7 Làng nghề dệt thủ công trồng,… 8 1. Quản lý chất thải rắn 1. Khái niệm Quản lý chất thải rắn là hoạt động của các tổ chức và cá nhân nhằm giảm bớt ảnh hƣởng của chúng đến sức khỏe con ngƣời, môi trƣờng hay mỹ quan.
Các hoạt động đó liên quan đến việc thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế chất thải,… QLCTR cũng có thể góp phần phục hồi các nguồn tài nguyên lẫn trong chất thải 19. Hệ thống quản lý chất thải rắn a. Cơ cấu và sơ đồ tổ chức quản lý chất thải rắn đô thị Quản lý chất thải rắn là vấn đề then chốt của việc đảm bảo môi trƣờng sống của con ngƣời mà các đô thị phải có kế hoạch tổng thể QLCTR thích hợp mới có thể xử lý kịp thời và có hiệu quả.