CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Hiệu quả là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, kỹ thuật, xã hội…Trong lĩnh vực kinh tế, thì hiệu quả được định nghĩa là mối tương quan giữa đầu vào các yếu tố khan hiếm với đầu ra hàng hóa và dịch vụ và khái niệm hiệu quả được dùng để xem xét các tài nguyên được các thị trường phân phối tốt như thế nào. Vì các nhân tố đầu vào hay các nguồn lực là khan hiếm nên việc phân bổ nguồn lực như thế nào là một vấn đề sống còn của bất kỳ một quốc gia, tổ chức.
Vì vậy, có thể hiểu hiệu quả kinh doanh là mức độ thành công mà các tổ chức đạt được trong việc phân bổ các yếu tố đầu vào có thể sử dụng để sản xuất ra các đầu ra nhằm đạt được một mục tiêu nào đó. Nguồn lực đầu vào của một doanh nghiệp là các yếu tố đầu vào sản xuất như vốn, lao động, kỹ thuật. Đầu ra là kết quả kinh tế như sản phẩm, doanh thu, lợi nhuận… Trong hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại, hiệu quả được coi là khái niệm dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu và chi phí bỏ ra để có kết quả đó trong những điều kiện nhất định. Như vậy, hiệu quả phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu xác định.
Nói cách khác, đó là khả năng biến các yếu tố đầu vào thành các đầu ra trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Nó cho biết những lợi ích đạt được từ các hoạt động kinh doanh của Ngân hàng trên cơ sở so sánh kết quả kinh tế và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Khái niệm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là việc nâng cao khả năng sử dụng các yếu tố đầu vào, các nguồn lực có hạn trong quá trình kinh doanh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 nhằm đạt đầu ra tối ưu, đáp ứng các mục tiêu đã định trước. Nâng cao hiệu quả hoạt động là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tiến bộ trong hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại.
Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các Ngân hàng trong nước và Ngân hàng ngoài nước như hiện nay thì việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM là vô cùng quan trọng, nó là điều kiện và cơ sở để các NHTM tồn tại và phát triển. Thông qua việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, ngân hàng có khả năng tạo ra kết quả cao hơn với cùng một nguồn lực đầu vào hoặc tăng tốc độ của kết quả - đầu ra nhiều hơn tốc độ của việc sử dụng nguồn lực đầu vào. Đây chính là điều kiện cần thiết để ngân hàng đạt mục tiêu lợi nhuận tối đa. Chính việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là con đường nâng cao sức cạnh tranh và khả năng tồn tại, phát triển của mỗi NHTM.
Các hoạt động kinh doanh cơ bản tại Ngân hàng thương mại NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc điều hoà, cung cấp vốn cho nền kinh tế. Với sự phát triển kinh tế và công nghệ hiện nay, hoạt động ngân hàng đã có những bước tiến rất nhanh, đa dạng và phong phú hơn song NHTM vẫn duy trì các hoạt động cơ bản sau : (1) Hoạt động huy động vốn: Đây là hoạt động cơ bản, quan trọng nhất, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Vốn được ngân hàng huy động dưới nhiều hình thức khác nhau như huy động dưới hình thức tiền gửi, đi vay, phát hành giấy tờ có giá. Mặt khác trên cơ sở nguồn vốn huy động được, ngân hàng tiến hành cho vay phục vụ cho nhu cầu phát triển sản xuất, cho các mục tiêu phát triển kinh tế của địa phương và cả nước.
Nghiệp vụ huy động vốn của ngân hàng ngày càng mở rộng, tạo uy tín của ngân hàng ngày càng cao, các ngân hàng chủ động trong hoạt động kinh doanh, mở rộng quan hệ tín dụng với các thành phần kinh tế và các tổ chức dân cư, mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. Do đó các ngân hàng thương mại phải căn cứ vào chiến lược, mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước, của địa phương. Từ đó đưa ra các loại hình huy động TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 vốn phù hợp nhất là các nguồn vốn trung, dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. (2) Hoạt động sử dụng vốn: Đây là hoạt động trực tiếp mang lại lợi nhuận cho NHTM, hoạt động sử dụng vốn của ngân hàng có hiệu quả sẽ nâng cao uy tín của ngân hàng, quyết định năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường.
Do vậy NHTM cần phải nghiên cứu và đưa ra chiến lược sử dụng vốn của mình sao cho hợp lý nhất. Một là, ngân hàng tiến hành cho vay: cho vay là hoạt động quan trọng nhất của các NHTM. Thành công hay thất bại của một ngân hàng tuỳ thuộc chủ yếu vào việc thực hiện kế hoạch tín dụng và thành công của tín dụng xuất phát từ chính sách cho vay của ngân hàng. Các loại cho vay có thể phân loại bằng nhiều cách, bao gồm: mục đích, hình thức bảo đảm, kỳ hạn, nguồn gốc và phương pháp hoàn trả.
Hai là tiến hành đầu tư. Có 2 hình thức chủ yếu mà các NHTM có thể tiến hành là: đầu tư vào mua bán kinh doanh các chứng khoán hoặc đầu tư góp vốn vào các doanh nghiệp, các công ty khác và đầu tư vào trang thiết bị tài sản cố định phục vụ cho hoạt động kinhdoanh của ngân hàng. (3) Hoạt động khác : Là trung gian tài chính, ngân hàng có rất nhiều lợi thế. Một trong những lợi thế đó là ngân hàng thay mặt khách hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hoá và dịch vụ.
Để thanh toán nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm chi phí, NHTM đưa ra cho khách hàng nhiều hình thức thanh toán như thanh toán bằng séc , uỷ nhiệm chi, nhờ thu, các loại thẻ …cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử, kết nối các quỹ và cung cấp tiền giấy khi khách hàng cần. Mặt khác, các ngân hàng thương mại còn tiến hành môi giới, mua, bán chứng khoán cho khách hàng và làm đại lý phát hành chứng khoán cho các công ty. Ngoài ra ngân hàng còn thực hiện các dịch vụ uỷ thác như uỷ thác cho vay, uỷ thác đầu tư, uỷ thác cấp phát, uỷ thác giải ngân và thu hộ… Như vậy, các hoạt động kinh doanh trên nếu thực hiện tốt sẽ đảm bảo cho NHTM tồn tại và phát triển vững mạnh trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 gắt như hiện nay. Vì các hoạt động trên có mối liên hệ chặt chẽ thường xuyên tác động qua lại với nhau.
Nguồn vốn huy động ảnh hưởng tới quyết định sử dụng vốn, ngược lại nhu cầu sử dụng vốn ảnh hưởng tới quy mô, cơ cấu của nguồn vốn huy động. Các nghiệp vụ trung gian tạo thêm thu nhập cho ngân hàng nhưng mục đích chính là thu hút khách hàng, qua đó tạo điều kiện cho việc huy động và sử dụng vốn có hiệu quả. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng đòi hỏi phải xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại. Chính điều này tạo cơ sở cho các Ngân hàng thương mại hạn chế được các hoạt động mang tính chất rủi ro, bảo toàn vốn, nâng cao thu nhập và lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh của mình.
Các nhân tố này có thể được chia làm hai nhóm: nhóm nhân tố khách quan và nhóm nhân tố chủ quan. Các nhân tố khách quan là các nhân tố bên ngoài mà Ngân hàng khó kiểm soát nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng, bao gồm: môi trường kinh tế, chính trị, xã hội trong và ngoài nước, môi trường pháp lý. Các nhân tố chủ quan là các nhân tố mà Ngân hàng có thể kiểm soát và điều chỉnh được. Nhóm nhân tố chủ quan bao gồm: năng lực tài chính, năng lực quản trị, điều hành nguồn nhân lực và năng lực công nghệ.
Tùy theo điều kiện cụ thể của từng ngân hàng, tùy vào mỗi thời kỳ mà các nhân tố trong hai nhóm này có những tác động khác nhau đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại. Nhóm nhân tố khách quan (1) Môi trường kinh tế, chính trị, xã hội trong và ngoài nước TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Với vai trò là một định chế tài chính trung gian quan trọng, NHTM là cầu nối gắn liền khu vực đầu tư và khu vực tiết kiệm của nền kinh tế. Khi hai khu vực này bị ảnh hưởng thì hoạt động của NHTM cũng bị ảnh hưởng. Trong một môi trường kinh tế, chính trị, xã hội ổn định, quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường, các tổ chức và cá nhân luôn có nhu cầu về vốn để phát triển sản xuất kinh doanh, đồng thời gia tăng khả năng trả nợ.
NHTM có điều kiện tăng khả năng huy động vốn, mở rộng tín dụng, nâng cao chất lượng tín dụng, làm giảm chi phí và gia tăng lợi nhuận, từ đó làm tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM. Ngược lại, khi tình hình kinh tế, chính trị, xã hội không ổn định gây ảnh hưởng không tốt đến hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ là những nhân tố bất lợi cho hoạt động của các NHTM vì lúc này các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả, nhu cầu vay vốn ngân hàng giảm, nguy cơ nợ quá hạn tăng, nợ xấu cao gây ra tình trạng dư thừa, ứ đọng vốn, hoạt động tín dụng của ngân hàng do đó cũng bị thu hẹp lại. Thu nhập thực tế của người lao động giảm, nhu cầu tiêu dùng bị thắt chặt, tiền nhàn rỗi để gửi ngân hàng không còn nữa, điều này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động cho vay tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến nghiệp vụ huy động vốn của ngân hàng.