Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH 1.1 KHÁI NIỆM VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ có thể đạt đuợc hiệu quả kinh doanh cao khi sử dụng các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả. Tùy theo các góc độ nghiên cứu mà các nhà kinh tế có thể đưa ra các định nghĩa khác nhau về hiệu quả kinh doanh. Sau đây là một số định nghĩa tiêu biểu: Thứ nhất, hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân lực, vật lực của doanh nghiệp để đạt đuợc kết quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với tổng chi phí thấp nhất (Nguyễn Tấn Bình, 2005).
Thứ hai, một khái niệm được nhiều nhà kinh tế trong và ngoài nước sử dụng phổ biến là : hiệu quả kinh tế của một quá trình kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã xác định. Đây là khái niệm tương đối đầy đủ phản ánh được tính hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh Từ hai định nghĩa trên về hiệu quả kinh doanh ta có thể rút ra khái niệm về hiệu quả kinh doanh như sau: "Hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quả trình sản xuất. Hiệu quả kinh doanh còn biểu hiện sự vận dụng khéo léo giữa lý luận và thực tiễn của nhà quản trị doanh nghiệp nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công để nâng cao lợi nhuận”. Hiệu quả kinh doanh là biểu hiện mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó hay là mối quan hệ tương quan giữa kết quả đưa ra và yếu tố đầu vào.
Hiệu quả này chỉ đạt được khi kết quả đầu ra lớn hơn yếu tố đầu vào hay chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. 123doc 5 Nâng cao hiệu quả kinh doanh là một trong những biện pháp để doanh nghiệp góp phần thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và bền vững. Hiệu quả kinh doanh càng cao, doanh nghiệp càng có điều kiện mở mang và phát triển sản xuất, đầu tư mua sắm tài sản cố định, nâng cao đời sống nguời lao động, thực hiện tốt nghĩa vụ với ngân sách Nhà nuớc. Phân tích hoạt động kinh doanh là đi sâu nghiên cứu quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh theo yêu cầu của quản lý kinh doanh, căn cứ vào các tài liệu hạch toán và các thông tin kinh tế khác, bằng những phương pháp nghiên cứu thích hợp, phân giải mối quan hệ giữa các hiện tượng kinh tế nhằm làm rõ bản chất của hoạt động kinh doanh, nguồn lực tiềm năng cần được khai thác, từ đó đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh cho doanh nghiệp (Phạm Văn Dược, 2013).
Hiệu quả kinh doanh phải đuợc xem xét một cách toàn diện cả về thời gian và không gian trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân và trách nhiệm bảo vệ môi trường và nguồn tài nguyên của đất nước. Về thời gian, hiệu quả kinh doanh đạt được trong từng giai đoạn, từng thời kỳ không được làm giảm sút hiệu quả các giai đoạn, các thời kỳ kinh doanh tiếp theo, không vì lợi ích truớc mắt mà quên đi lợi ích lâu dài. Về không gian, hiệu quả kinh doanh chỉ có thể coi là đạt đuợc một cách toàn diện khi toàn bộ hoạt động của các bộ phận, các đơn vị mang lại hiệu quả và không ảnh huởng đến hiệu quả chung (Bùi Xuân Phong, 2013). Hiệu quả kinh doanh được biểu hiện bằng chỉ tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp.
Ðây là mục tiêu số một, nó chi phối toàn bộ quá trình kinh doanh. Nhiệm vụ chủ yếu của phân tích, đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp là đánh giá chung về hiệu quả kinh doanh của từng bộ phận và chung cho toàn doanh nghiệp. Ðánh giá hiệu quả sử dụng các nguồn lực kinh doanh, đánh giá hiệu quả cuối cùng của kinh doanh thông qua chỉ tiêu lợi nhuận. Trên cơ sở đó có các biện pháp nhằm tăng hiệu quả kinh doanh (Bùi Xuân Phong, 2013).2 Ý NGHĨA CỦA VIỆC PHÂN TÍCH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH DOANH Phân tích hoạt động kinh doanh không những là công cụ để phát hiện những khả năng tiềm tàng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà còn là công cụ để cải tiến quản lý trong kinh doanh.
Bất kỳ hoạt động kinh doanh trong các điều kiện khác nhau như thế nào đi nữa cũng còn những khả năng tiềm tàng chưa được phát hiện và khai thác hết. Chỉ có thông qua phân tích, doanh nghiệp mới có thể phát hiện và khai thác được chúng để mang lại hiệu quả cao hơn. Thông qua phân tích mới thấy rõ nguyên nhân cùng nguồn gốc các vấn đề phát sinh và từ đó có những giải pháp thích hợp để cải tiến hoạt động quản lý có hiệu quả hơn (Phạm Văn Dược, 2013). Phân tích hoạt động kinh doanh là cơ sở quan trọng để đề ra các quyết định kinh doanh.
Thông qua tài liệu phân tích cho phép các nhà quản lý nhận thức đúng đắn về khả năng, những hạn chế cũng như thế mạnh của doanh nghiệp mình. Trên cơ sở này, nhà quản trị có thể ra các quyết định đúng đắn để đạt được những mục tiêu, chiến lược kinh doanh. Phân tích hoạt động kinh doanh là biện pháp quan trọng để phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh. Để hoạt động kinh doanh đạt được kết quả mong muốn, doanh nghiệp phải thường xuyên phân tích hoạt động kinh doanh.
Dựa trên các dữ liệu có được, thông qua phân tích, doanh nghiệp có thể dự đoán các điều kiện kinh doanh trong thời gian tới để đề ra các chiến lược kinh doanh phù hợp. Ngoài việc phân tích các điều kiện bên trong doanh nghiệp như tài chính, lao động, máy móc., doanh nghiệp cũng cần phải quan tâm phân tích các điều kiện tác động bên ngoài như khách hàng, thị trường, đối thủ cạnh tranh. Doanh nghiệp sẽ dự đoán các rủi ro trong kinh doanh có thể xảy ra và có phương án phòng ngừa trước khi chúng xảy ra. Với các ý nghĩa trên, phân tích hoạt động kinh doanh không chỉ cần thiết cho các cấp độ quản lý khác nhau trong nội bộ doanh nghiệp, mà còn cần thiết cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như nhà đầu tư, quản lý nhà nước, đối tác làm ăn.
123doc 7 Đối với nền kinh tế: việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của từng doanh nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả của nền kinh tế, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên của đất nước, tạo ra nhiều của cải hơn cho xã hội, nâng cao thu nhập và mức sống cho người dân. Đối với nhà đầu tư: thông qua phân tích hiệu quả kinh doanh, nhà đầu tư sẽ nhận thấy được tiềm năng của doanh nghiệp để có quyết định đầu tư phù hợp. Những doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh cao sẽ dễ dàng huy động nguồn vốn để phát triển doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh trên thương trường. Ngược lại những doanh nghiệp có hiệu quả thấp sẽ không thể huy động được vốn để mở rộng, sẽ phải thu hẹp sản xuất, nhường tài nguyên lại cho các doanh nghiệp hiệu quả hơn.
Đối với người lao động: khi doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả sẽ tạo ra nhiều việc làm cho xã hội, tạo ra thu nhập cao hơn cho người lao động, giúp họ có cuộc sống vật chất và tinh thần tốt hơn đồng thời cũng cải thiện môi trường làm việc tốt hơn. Ngược lại, khi người lao động yên tâm, gắn bó với doanh nghiệp thì họ sẽ có nhiều điều kiện và quyết tâm để nâng cao năng suất lao động, góp phần ngược trở lại làm tăng hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp.3 ĐỐI TƯỢNG CỦA PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH Đối tượng của phân tích hiệu quả kinh doanh là quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh cùng với các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình đó, được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu kinh tế. Ta có thể khái quát đối tượng phân tích qua sơ đồ trong hình 1. Các kết quả do quá trình hoạt động kinh doanh mang lại, có thể là kết quả quá khứ hoặc các kết quả dự kiến có thể đạt được trong tương lai và là kết quả tổng hợp từ nhiều quá trình hoạt động khác nhau.
Các kết quả này được biểu hiện dưới dạng các chỉ tiêu kinh tế. 123doc 8 Quá trình và kết quả Đối Chỉ tiêu hoạt động kinh tượng nghiên kinh tế doanh Các nhân tố tác cứu động Hình 1.1 Sơ đồ phân tích hiệu quả kinh doanh (Phạm Văn Dược, 2013) Phân tích hiệu quả kinh doanh không chỉ dừng lại ở đánh giá biến động kinh tế, mà còn phân tích đến các nhân tố ảnh hưởng tác động đến sự biến động của các chỉ tiêu. Nhân tố là các yếu tố cấu thành nên chỉ tiêu kinh tế. Vì vậy các nhân tố tác động đến các chỉ tiêu kinh tế cũng là đối tượng nghiên cứu của phân tích hiệu quả kinh doanh.4 TIÊU CHÍ TRONG PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH 1.1 Bảo đảm tính toàn diện và tính hệ thống Tính toàn diện và tính hệ thống thể hiện ở chỗ khi xem xét phân tích, đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp ta cần chú ý đến tất cả các yếu tố của cả quá trình sản xuất kinh doanh.
Không chỉ xem xét ở gốc độ thời gian mà phải bao gồm cả gốc độ không gian của doanh nghiệp. Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh phải phù hợp với sứ mệnh, tầm nhìn của doanh nghiệp.2 Bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích xã hội Ngày nay trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp rất được coi trọng, nhất là khi doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu thì đây là một tiêu chí bắt buộc để tham gia vào chuỗi. Doanh nghiệp phải đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích quốc gia và lợi ích cộng đồng. Bảo vệ môi trường, đóng góp cho cộng đồng là một trong những nội dung của tiêu chí này.