CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NHTM 1. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM 1. Khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM “Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã đặt ra, nó biểu hiện mối tương quan giữa kết quả thu được và những chi phí bỏ ra để có được kết quả đó, độ chênh lệch giữa hai đại lượng này càng lớn thì hiệu quả càng cao” (Ngô Đình Giao, 1997, trang 408). Trên góc độ này thì hiệu quả đồng nhất với lợi nhuận của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng về mặt chất lượng của sản phẩm đối với nhu cầu thị trường.
Xét về bản chất, ngân hàng cũng giống như các doanh nghiệp kinh doanh khác trên thị trường, hoạt động ngân hàng cũng cần phải có vốn, có mua- bán, có lợi nhuận, … nhưng hoạt động chủ yếu của ngân hàng là kinh doanh tiền tệ và cung cấp các dịch vụ ngân hàng. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM được xem xét dựa trên nhiều khía cạnh: Lợi nhuận, chất lượng tài sản, các yếu tố đảm bảo an toàn trong hoạt động của ngân hàng. Hiện nay, các NHTM luôn tìm mọi cách để thu được lợi nhuận cao nhất bằng cách cung cấp các sản phẩm, dịch vụ có chất lượng cao, đa dạng với mức giá và chi phí tốt nhất để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng nhằm tạo ra lợi thế kinh doanh, tăng uy tín, tạo ra vị thế và thương hiệu trên thị trường, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM 1.
Các nhân tố bên ngoài Yếu tố vĩ mô Tình hình kinh tế trong và ngoài nước Ngân hàng là một doanh nghiệp đặc biệt lấy tiền làm phương tiện, vừa là mục đích kinh doanh nhưng đồng thời cũng là đối tương kinh doanh; có mối quan hệ mật thiết với các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, liên quan đến tất cả các lĩnh vực, ngành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nghề kinh tế; là cầu nối giữa các tổ chức kinh tế trong và ngoài nước. Vì vậy tình hình kinh tế trong và ngoài nước tác động rất lớn đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Trong đó các yếu tố quan trọng như: tốc độ phát triển kinh tế, yếu tố lạm phát, tỷ giá hối đoái, lãi suất, tiền lương và thu nhập, dân số, văn hóa. Bên cạnh các yếu tố nói trên, cần phải kể đến các yếu tố về hệ thống chính trị, pháp luật, về các chính sách của nhà nước cũng ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM.
Lạm phát Lạm phát gây ra sự sụt giảm giá trị đồng nội tệ, giá cả hàng hóa tăng lên từ đó gây khó khăn cho hoạt động huy động vốn của ngân hàng, đặc biệt là các khoản huy động vốn trung, dài hạn. Các khoản cho vay, đầu tư trung, dài hạn sẽ gặp nhiều rủi ro hơn, lợi nhuận kỳ vọng cũng sẽ thấp hơn. Tỷ giá hối đoái Tỷ giá hối đoái biến động theo chiều hướng bất lợi cho ngân hàng sẽ gây ra rủi ro tỷ giá. Các khoản cho vay ngoại tệ và kinh doanh ngoại tệ của NHTM sẽ gặp nhiều rủi ro từ đó ảnh hướng xấu đến hoạt động kinh doanh của NHTM.
Lãi suất: Lãi suất chi phối rất lớn đến tình hình hoạt động kinh doanh của NHTM. Lãi suất ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn, khả năng cho vay của ngân hàng. Nếu lãi suất cao, lượng tiền gửi sẽ tăng lên, nhưng lãi suất cho vay sẽ tăng làm cho khách hàng e ngại khi vay tiền ngân hàng, khả năng trả nợ của khách hàng cũng sẽ giảm xuống, ảnh hưởng đến lợi nhuận và gia tăng rủi ro nợ xấu cho NHTM. Tiền lương và thu nhập Thu nhập của người dân tăng lên giúp nhu cầu sử dụng dịch vụ NHTM cao hơn, sử dụng nhiều hơn dịch vụ từ NHTM góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Yếu tố văn hóa xã hội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Những vấn đề mang tính lâu dài và ít thay đổi ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của các NHTM như: văn hóa tiêu dùng, thói quen sử dụng các dịch vụ ngân hàng trong đời sống, tập quán tiết kiệm, đầu tư, sự hiểu biết về các dịch vụ ngân hàng, thói quen không sử dụng tiền mặt của người dân (Trần Huy Hoàng, 2010). Yếu tố hệ thống chính trị, pháp luật và chính sách của nhà nước Ngân hàng là hoạt động được kiểm soát chặt chẽ về phương diện pháp luật hơn so với các ngành khác. Các chính sách tác động đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng như chính sách cạnh tranh, phá sản, sát nhập, cơ cấu và tổ chức ngân hàng, các quy định về cho vay, bảo hiểm tiền gửi, dự phòng rủi ro tín dụng… Ngoài ra, các chính sách tiền tệ, chính sách tài chính, thuế, tỷ giá, quản lý nợ của Nhà nước và các cơ quan quản lý hữu quan như NHTW, Bộ tài chính… cũng thường xuyên tác động vào hoạt động của ngân hàng (Trần Huy Hoàng, 2010). Yếu tố khoa học công nghệ Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ thông tin trở thành bứt phá trong cạnh tranh của các NHTM.
Một ngân hàng với trình độ công nghệ cao, thông tin nhanh chóng sẽ có lợi thế cực lớn trong việc thu hút khách hàng sử dụng dịch vụ tại ngân hàng, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại ngân hàng (Trần Huy Hoàng, 2010). Yếu tố vi mô Đây là các yếu tố kinh doanh bên trong ngành của ngân hàng và liên quan đến các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nó quyết định đến tính chất và mức độ kinh doanh trong ngành đối với các ngân hàng. Các yếu tố môi trường vi mô bao gồm: Đối thủ cạnh tranh Các đối thủ ngân hàng này đang tranh đua nhau và sử dụng các chiêu bài để tăng lợi thế cạnh tranh, xâm chiếm thị phần của nhau. Những đối thủ đó là các NHTM, công ty tài chính…Mức độ cạnh tranh phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động và quy mô tương đồng giữa các định chế tham gia thị trường.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Các đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn Các định chế tài chính và phi tài chính có thể xâm nhập lẫn nhau về các dịch vụ cung ứng cho khách hàng. Ngoài các đối thủ cạnh tranh hiện tại cần phải lưu ý các đối thủ tiềm ẩn trong tương lai như các công ty bảo hiểm, các tổ chức tài chính khác (Trần Huy Hoàng, 2010). Khách hàng Nhân tố quyết định sự sống còn của các ngân hàng trong môi trường cạnh tranh. Khách hàng của ngân hàng rất đa dạng, họ vừa là ngưởi gửi tiền- cung cấp vốn cho ngân hàng và cũng là người vay vốn- sử dụng vốn của ngân hàng, sử dụng các dịch vụ tài chính khác của ngân hàng.
Các nhân tố bên trong ngân hàng: Năng lực tài chính Khả năng huy động vốn tiền gửi và vay mượn trên các thị trương tài chính, nguồn vốn tự có, khả năng thanh toán, cơ cấu tài sản sinh lời, quy mô tài chính, và khả năng tạo lợi nhuận của ngân hàng,… phản ánh lợi thế của ngân hàng so với các ngân hàng khác. Trình độ quản lý NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt, kinh doanh tiền tệ, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận và chịu sự giám sát chặt chẽ của Nhà nước. Vì vậy đòi hỏi khả năng quản lý tốt của bộ máy quản lý. Đội ngũ quản lý phải có trình độ chuyên môn cao cũng như khả năng chịu đựng áp lực tốt, bình tĩnh, quyết đoán trong công việc còn phải có tầm nhìn xa, có tư chất đạo đức tốt thì mới có thể dẫn dắt ngân hàng hoạt động hiệu quả.
Nguồn nhân lực Nhân viên là tài sản vô hình của mỗi NHTM, trình độ và số lượng nhân viên có ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của NHTM.Số lượng nhân viên phải hợp lý để vừa đáp ứng nhu cầu thực tế của công việc trong ngân hàng đồng thời vừa để giảm thiểu chi phí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 cho ngân hàng. Trình độ và hiệu suất lao động của nhân viên là yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Chiến lược hoạt động Chiến lược hoạt động kinh doanh của NHTM phải rõ ràng và phù hợp để đạt được hiệu quả. NHTM cần xác định cho mình lĩnh vực sản phẩm tập trung, thị trường mục tiêu và định hướng phát triển lâu dài, từ đó hoạch định chiến lược phát triển phù hợp với năng lực và tiềm năng của bản thân.
Các yếu tố khác Ngoài các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM trên, còn có những yếu tố ảnh hưởng khác như: môi trường làm việc của NHTM, cơ sở hạ tầng, trình độ công nghệ… cũng là những yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM. Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM 1. Tầm quan trọng của việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM nhằm: Phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng, những nhân tố tác động đến kết quả đó, so sánh với những NHTM khác nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Góp nhặt những bài học hữu ích từ việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM, từ đó đưa ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM.
Kết quả từ việc đánh giá các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh sẽ là nguồn thông tin quan trọng giúp cho các nhà quản trị ngân hàng quyết định các phương hướng hoạt động cụ thể trong quản trị hoạt động ngân hàng; thông tin giúp cho các nhà đầu tư đưa ra các quyết định đầu tư vào NHTM; thông tin giúp cho khách hàng tham gia sử dụng các dịch vụ tại NHTM. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các tiêu chí phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM theo mô hình CAMELS NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ và kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận. Vì vậy hiệu quả hoạt động của NHTM cần đánh giá ở khía cạnh lợi nhuận nhưng đồng thời phải đảm bảo về các chỉ tiêu an toàn trong hoạt động ngân hàng.