CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Hiệu quả sản xuất kinh doanh và sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Khái niệm hiệu quả sản xuất kinh doanh. Kinh doanh là việc thực hiện một số hoặc thực hiện tất cả các công đoạn của quá trình từ đầu tiên sản xuất đến tiêu thụ hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lời.
Khi đề cập đến hiệu quả kinh doanh các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ xem xét để đưa ra các định nghĩa khác nhau. Mặc dù còn nhiều quan điểm khác nhau song có thể khẳng định trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay mọi doanh nghiệp kinh doanh đều quan tâm nhất chính là vấn đề hiệu quả sản xuất. Sản xuất kinh doanh có hiệu quả giúp cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Hiểu theo mục đích cuối cùng thì hiệu quả kinh doanh đồng nghĩa với phạm trù lợi nhuận, là hiệu số với kết quả thu về với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
“Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện sự tập trung của sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực trong quá trình tái sản xuất, nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh”. Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ tổ chức sản xuất và quản lý của mỗi doanh nghiệp. Để đạt được mục tiêu này doanh nghiệp phải xác định chiến lược kinh doanh trong mọi giai đoạn phát triển phù hợp với những thay đổi của môi trường kinh doanh; phải phân bổ và quản trị có hiệu quả các nguồn lực và luôn kiểm tra quá trình đang diễn ra là có hiệu quả hay không. Muốn kiểm tra tính hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh phải đánh giá được hiệu quả kinh doanh ở phạm vi doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận của nó.
Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh như: Lao động, vốn, máy móc, nguyên vật liệu… nên doanh nghiệp chỉ có thể đạt hiệu quả cao khi việc sử dùng 4 các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả. Đối vớ các doanh nghiệp để đạt được mục tiêu sản xuất kinh doanh cần phải chú trọng đến điều kiện nội tại, phát huy năng lực hiệu quả các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí. Yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là phải sử dụng các yếu tố đầu vào hợp lý nhằm đạt được các kết quả tối đa và chi phí tối thiểu. Công thức xác định hiệu quả sản xuất kinh doanh: - Đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh bằng chỉ tiêu tuyệt đối: E=K–C Trong đó: E: Hiệu quả sản xuất kinh doanh K: Kết quả đầu ra C: Kết quả đầu vào - Đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh bằng chỉ tiêu tương đối: K E = C Công thức này thể hiện hiệu quả của việc bỏ ra một đồng vốn để thu được kết quả cao hơn, tức là có một sự xuất hiện của giá trị gia tăng với điều kiện E lớn hơn 1, E càng lớn chứng tỏ quá trình đạt hiệu quả càng cao.
Phân loại hiệu quả kinh doanh. Trong công tác quản lý, phạm trù hiệu quả kinh doanh được biểu hiện dưới các dạng khác nhau. Mỗi dạng có những đặc trưng và ý nghĩa cụ thể có hiệu quả theo hướng nào đó. Việc phân chia hiệu quả kinh doanh theo các tiêu thức khác nhau có tác dụng thiết thực cho công tác quản lý kinh doanh.
Nó là cơ sở để xác định các chỉ tiêu và định mức hiệu quả kinh doanh để từ đó có biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tuỳ theo cách tiếp cận có thể nghiên cứu hiệu quả sản xuất kinh doanh theo các cách phân loại khác nhau. Hiệu quả tổng hợp: là hiệu quả chung phản ánh kết quả thực hiện mọi mục tiêu mà chủ thể đặt ra trong một giai đoạn nhất định. Hiệu quả tổng hợp gồm: + Hiệu quả về mặt kinh tế: Phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu kinh tế ở thời kỳ nào đó.
Nếu đứng trên phạm vi từng yếu tố 5 riêng lẻ thì chúng ta có phạm trù kinh tế, và xem xét vấn đề hiệu quả trong phạm vi các doanh nghiệp thì hiệu quả kinh tế chính là hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Hiệu quả có thể hiểu là hệ số giữa kết quả thu về với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó, và nó phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực tham gia vào quá trình kinh doanh. Chính vì thế hiệu quả kinh tế phản ánh đồng thời các mặt của quá trình sản xuất kinh doanh như: kết quả kinh doanh, trình độ sản xuất, tổ chức sản xuất và quản lý, trình độ sử dụng các yếu tố đầu vào. đồng thời nó yêu cầu doanh nghiệp phải phát triển theo chiều sâu.
Sự phát triển tất yếu đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả kinh doanh, đây là mục tiêu cơ bản của mỗi doanh nghiệp. + Hiệu quả xã hội: Phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất nhằm đạt được những mục tiêu xã hội nhất định. Nếu đứng trên phạm vi toàn xã hội và nền kinh tế quốc dân thì hiệu quả xã hội là chỉ tiêu phản ánh ảnh hưởng của hoạt động kinh doanh đối với việc giải quyết những yêu cầu và mục tiêu chung của toàn bộ nền kinh tế - xã hội. Bởi vậy hai loại hiệu quả này đều có vị trí quan trọng trong việc phát triển của nền kinh tế - xã hội ở các mặt: trình độ tổ chức sản xuất, trình độ quản lý, trình độ lao động, mức sống bình quân.
Hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả tương đối Là hai hình thức biểu hiện mối quan hệ giữa kết quả và chi phí. Trong đó hiệu quả tuyệt đối được đo bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí. Hiệu quả tương đối được đo bằng tỷ số giữa kết quả và chi phí. Người ta xác định hiệu quả tuyệt đối khi phải bỏ chi phí ra để thực hiện một phương án, một quyết định nào đó.
Để biết rõ chi phí bỏ ra sẽ thu được bao nhiêu lợi ích cụ thể và mục tiêu cụ thể là gì, từ đó quyết định bỏ tiền ra thực hiện phương án hay có quyết định kinh doanh phương án đó hay không. Vì vậy trong công tác quản lý kinh doanh, bất cứ việc gì đòi hỏi chi phí, dù một phương án lớn hay phương án nhỏ đều cần phải tính hiệu quả tuyệt đối. Hiệu quả trước mắt và hiệu quả lâu dài 6 Căn cứ vào lợi ích nhận được trong các khoảng thời gian dài hay ngắn mà người ta đưa ra xem xét đánh giá hiệu quả trước mắt và hiệu quả lâu dài. Hiệu quả trước mắt là hiệu quả được xem xét trong giai đoạn ngắn, lợi ích trước mắt mang tính tạm thời.
Hiệu quả lâu dài là hiệu quả mang tính chiến lược lâu dài. Doanh nghiệp cần phải xem xét thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh sao cho nó mang lại lợi ích trước mắt cũng như lâu dài cho doanh nghiệp. Phải kết hợp hài hoà lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài, không được chỉ vì lợi ích trước mắt mà làm thiệt hại đến lợi ích lâu dài của doanh nghiệp. Nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Nhóm nhân tố bên trong doanh nghiệp 1. Lực lượng lao động Trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, lực lượng lao động có tác động trực tiếp tới hiệu quả sản xuất kinh doanh như trình độ lao động phù hợp với công nghệ máy móc thiết bị của doanh nghiệp thì sẽ góp phần vận hành có hiệu quả máy móc thiết bị đó. Cơ cấu lao động phù hợp sẽ góp phần sử dụng có hiệu quả nguồn lao động đồng thời góp phần tạo lập, điều chỉnh mối quan hệ tỷ lệ giữa các yếu tố trong quá trình kinh doanh. Ngày nay, sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức.
Đặc trưng cơ bản của nền kinh tế tri thức là hàm lượng khoa học công nghệ kết tinh trong sản phẩm (dịch vụ) rất cao. Đòi hỏi lực lượng lao động phải là lực lượng có trình độ khoa học kỹ thuật cao, điều này khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của lực lượng lao động đối với việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trình độ phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất Cơ sở vật chất tác động mạnh mẽ đến năng suất và chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp. Nó đem lại sức mạnh kinh doanh cho doanh nghiệp trên cơ sở sức sinh lời của tài sản và góp phần đáng kể vào việc thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh.
7 Kỹ thuật và công nghệ sẽ tác động tới tiết kiệm chi phí vật chất trong quá trình sản xuất kinh doanh, từ đó chúng ta sẽ có các giải pháp nhằm tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp. Hệ thống trao đổi và xử lý thông tin Bất kỳ doanh nghiệp nào muốn thành công trong quá trình sản xuất kinh doanh thì cũng cần phải có thông tin chính xác về thị trường, về công nghệ, kỹ thuật, về khách hàng, đối thủ cạnh tranh, về các chính sách của nhà nước.những thông tin kịp thời chính xác sẽ giúp doanh nghiệp xác định được phương hướng kinh doanh và hoạch định các chương trình sản xuất kinh doanh trong ngắn hạn, đồng thời xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn. Từ đó doanh nghiệp xác định phương án sản xuất tối ưu nhằm đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh cao. Nhân tố về quản trị Trong kinh doanh nhân tố quản trị có vai trò vô cùng quan trọng.
Quản trị doanh nghiệp có vai trò xác định cho doanh nghiệp có một hướng đi đúng trong hoạt động sản xuất kinh doanh, xác định chiến lược kinh doanh và phát triển doanh nghiệp. Quản trị doanh nghiệp thể hiện sự kết hợp giữa kiến thức khoa học với nghệ thuật kinh doanh của các nhà quản trị doanh nghiệp. Đặc biệt là cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp bằng phẩm chất và tài năng của mình đã có vai trò quan trọng và ý nghĩa quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.