CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH NHẬP KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hoạt động nhập khẩu. Khái niệm về hoạt động nhập khẩu.
Dưới góc độ pháp lý, nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật (khoản 2 điều 28 Luật Thương mại 2005). Khu vực hải quan riêng là khu vực địa lý xác định trên lãnh thổ Việt Nam được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; có quan hệ mua bán, trao đổi hàng hóa với phần lãnh thổ còn lại và nước ngoài là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu (khoản 4 điều 3 Luật quản lý ngoại thương 2017). Dưới góc độ kinh tế, nhập khẩu là hoạt động đa dạng các hàng hóa, dịch vụ vào một nước do chính phủ, các tổ chức hoặc cá nhân đặt mua từ các nước khác nhau. Các chủ thể tham gia các hoạt động kinh doanh nhập khẩu gồm các tổ chức xã hội, các tập thể, các doanh nghiệp, các cá nhân.
Tuy nhiên, phạm vi, mức độ tham gia không giống nhau và không phải bất cứ doanh nghiệp nào cũng được tham gia mà phải đáp ứng được yêu cầu theo luật đề ra. Mục tiêu hoạt động kinh doanh nhập khẩu là sử dụng có hiệu quả nguồn ngoại tệ để nhập khẩu vật tư, thiết bị kỹ thuật và dịch vụ phục vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng, nâng cao năng suất lao động và giải quyết sự khan hiếm hàng hóa, vật tư trên thị trường ngoại địa. Vai trò của hoạt động nhập khẩu. Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng trong thương mại quốc tế, nó tác động trực tiếp đến tình hình sản xuất và đời sống nhân dân thông qua tiêu dùng hàng nhập khẩu.
Thông qua nhập khẩu sẽ thúc đẩy, tăng cường được cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại cho quá trình sản xuất và người dân được tiêu dùng các sản phẩm trong nước không sản xuất được hoặc sản xuất không đáp ứng được nhu cầu. Hoạt động nhập khẩu có những vai trò chủ yếu sau đây: - Đối với nền kinh tế Việt Nam, nhờ có hoạt động nhập khẩu đã giúp cho nước ta có điều kiện mở rộng khả năng cung ứng đầu vào cho sản xuất, nâng 4 Luan van cao năng lực trong nước, làm đa dạng hóa mặt hàng, chủng loại, quy cách, mẫu mã từ đó dẫn đến việc góp phần cải thiện, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế và nâng cao mức sống của nhân dân. Thông qua đó tạo điều kiện thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng từng bước công nghiệp hóa đất nước. - Đối với các doanh nghiệp, nhập khẩu tạo sự cạnh tranh giữa hàng hóa nội và hàng hóa ngoại dẫn tới việc các nhà sản xuất trong nước phải phát huy cao độ sự năng động, sáng tạo, phải đổi mới cải tiến công nghệ, chất lượng, dịch vụ sản phẩm để tăng sức cạnh tranh của sản phẩm nội địa.
Đồng thời thay đổi cách quản lý để nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa sản xuất ra. Tạo điều kiện cho việc chiếm lĩnh thị trường và dần dần tiến tới xuất khẩu. Vì vậy để phát huy phải vai trò của nhập khẩu cần: + Mở rộng sự tham gia của các thành phần kinh tế vào hoạt động kinh doanh quốc tế. Muốn vậy thì nhà nước cần phải có các biện pháp quản lý chặt chẽ, đề ra các chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước cũng như các doanh nghiệp nước ngoài.
+ Coi trọng hiệu quả kinh tế xã hội trong các hoạt động nhập khẩu. Đây là một trong những vấn đề được nhà nước quan tâm hàng đầu trong các hoạt động nhập khẩu nói riêng và trong các hoạt động kinh doanh quốc tế nói chung. Thông thường các doanh nghiệp khi tham gia trao đổi buôn bán, tham gia kinh doanh trên thương trường thì mục tiêu hàng đầu của họ là lợi nhuận. Chính vì thế, có rất nhiều doanh nghiệp đã bỏ qua vấn đề lợi ích xã hội, do vậy nhà nước cần có các biện pháp hành chính, biện pháp kinh tế để quản lý.
+ Đảm bảo nguyên tắc ngoại thương và quan hệ kinh tế với nước ngoài trên cơ sở tôn trọng, bình đẳng và đôi bên cùng có lợi. Các hình thức nhập khẩu hàng hóa. Nhập khẩu trực tiếp. Hoạt động nhập khẩu trực tiếp là hình thức nhập khẩu độc lập của doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên cơ sở nghiên cứu kỹ thị trường trong và ngoài nước, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh có lãi, đúng phương hướng, chính sách luật pháp của Nhà nước cũng như quốc tế.
Đối với hình thức này thì người mua và người bán hàng hóa trực tiếp giao dịch với nhau, quá trình mua và bán hàng hóa ràng buộc lẫn nhau. 5 Luan van Trong hoạt động nhập khẩu này thì doanh nghiệp hoàn toàn nắm quyền chủ động và phải tự tiến hành các nghiệp vụ của hoạt động nhập khẩu từ nghiên cứu thị trường, lựa chọn bạn hàng, lựa chọn phương thức giao dịch, đến việc ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để chi trả các chi phí phát sinh trong hoạt động kinh doanh và được hưởng toàn bộ phần lãi thu được cũng như phải tự chịu trách nhiệm nếu hoạt động đó thua lỗ. Nhập khẩu ủy thác.
Theo quy định của Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương, ủy thác mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận ủy thác thực hiện việc mua bán hàng hóa với danh nghĩa của mình theo những điều kiện đã thỏa thuận với bên ủy thác và được nhận thù lao ủy thác. Thương nhân được ủy thác nhập khẩu hành hóa không buộc Danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu hoặc không phải là hàng hóa tạm ngừng nhập khẩu. Hoạt động nhập khẩu ủy thác là hoạt động nhập khẩu hình thành giữa một doanh nghiệp hoạt động trong nước có ngành hàng kinh doanh một số mặt hàng nhập khẩu nhưng không đủ điện kiện về khả năng tài chính, về đối tác kinh doanh…nên đã ủy thác cho doanh nghiệp có chức năng trực tiếp giao dịch ngoại thương tiến hành nhập khẩu hàng hóa theo yêu cầu của mình. Bên nhận ủy thác phải tiến hành đàm phán với nước ngoài để làm thủ tục nhập khẩu theo yêu cầu của bên ủy thác và được hưởng một hoa hồng gọi là phí ủy thác.
Quan hệ giữa doanh nghiệp ủy thác và doanh nghiệp nhận ủy thác được quy định đầy đủ trong hợp đồng ủy thác. Trong hoạt động nhập khẩu ủy thác, doanh nghiệp xuất nhập khẩu (nhận ủy thác) không phải bỏ vốn, không phải xin hạn ngạch (nếu có), không phải nghiên cứu thị trường tiêu thụ vì không phải tiêu thụ hàng nhập mà chỉ đứng ra đại diện cho bên ủy thác để giao dịch với bạn hàng nước ngoài, ký hợp đồng và làm thủ tục nhập hàng cũng như thay mặt cho bên ủy thác khiếu nại đòi bồi thường với nước ngoài khi có tổn thất. Khi tiến hành nhập khẩu ủy thác thì đại diện của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu chỉ được tính kim ngạch xuất nhập khẩu chứ không được tính doanh số, không chịu thuế doanh thu. Khi nhận ủy thác, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu này (nhận ủy thác) phải lập hai hợp đồng, một hợp đồng mua bán hàng hóa với nước ngoài, một hợp đồng nhận ủy thác với bên ủy thác.
Tạm nhập tái xuất. Khoản 1 điều 29 Luật Thương mại 2005 quy định: Tạm nhập, tái xuất hàng hóa là việc hàng hóa được đưa từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam. Tạm nhập tái xuất là hình thức mà thương nhân Việt Nam nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào Việt Nam, nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam sang một nước khác. Hình thức này là tiến hành nhập khẩu hàng hóa nhưng không để tiêu thụ trong nước mà để xuất khẩu sang một nước thứ ba nhằm thu lợi nhuận.
Giao dịch này bao gồm cả nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu lại lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn ban đầu đã bỏ ra. Khi tiến hành tạm nhập tái xuất, doanh nghiệp cần tiến hành đồng thời hai hợp đồng riêng biệt. Gồm hợp đồng mua hàng ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng ký với thương nhân nước nhập khẩu. Nhập khẩu gia công.
Gia công trong thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận gia công sử dụng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hoặc nhiều công đoạn trong quá trình sản xuất theo yêu cầu của bên đặt gia công để hưởng thù lao (điều 178 Luật Thương mại). Nhập khẩu gia công là hình thức nhập khẩu theo đó bên nhập khẩu (là bên nhận gia công) tiến hành nhập khẩu nguyên vật liệu từ phía người xuất khẩu (bên đặt gia công) về để tiến hành gia công theo những quy định trong hợp đồng ký kết giữa hai bên.2 Tổng quan về hiệu quả kinh doanh nhập khẩu. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh nhập khẩu Kinh doanh nhập khẩu hàng hóa là hoạt động đầu tư tiền của, công sức của một cá nhân hay tổ chức kinh tế vào việc nhập khẩu hàng hóa tiêu thụ trong nước, xuất khẩu sang nước khác, đầu tư kinh doanh. với mục tiêu lợi nhuận.
Chủng loại hàng hóa trong kinh doanh nhập khẩu chịu sự tác động của các chính sách nhà nước đối với nhập khẩu. Trong đó có một số loại hàng hóa được khuyến khích nhập khẩu và một số hàng hóa bị cấm nhập khẩu hoặc bị quản 7 Luan van lý bằng các chính sách thuế, hạn ngạch, giấy phép, các chính sách quản lý tỷ giá. Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế gắn liền với nền sản xuất hàng hóa, nó cho biết chất lượng của các hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp, cho thấy khả năng của doanh nghiệp trong việc sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu kinh tế-xã hội đã đề ra.