CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hóa. Sự phát triển hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa, ngược lại kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được. Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều định nghĩa về NHTM: - Ngân hàng thương mại là loại ngân hàng giao dịch trực tiếp với các công ty, xí nghiệp, tổ chức kinh tế và cá nhân, bằng cách nhận tiền gửi, tiền tiết kiệm, rồi sử dụng số vốn đó để cho vay, chiết khấu, cung cấp các phương tiện thanh toán và cung ứng dịch vụ ngân hàng cho các đối tượng nói trên. - Đạo luật Ngân hàng của Pháp năm 1941 đã định nghĩa: Ngân hàng thương mại là những cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác, và sử dụng nguồn lực đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính.
- Theo Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990 của Việt Nam: Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà nghiệp vụ thường xuyên và chủ yếu là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. - Nghị định 59/2009/NĐ-CP ngày 16 tháng 7 năm 2009: Ngân hàng thương mại là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 - Theo luật các Tổ chức tín dụng năm 2011: Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định nhằm mục tiêu lợi nhuận. Qua các khái niệm trên có thể rút ra một số nhận xét sau: - NHTM là một hình loại hình doanh nghiệp vì nó có cơ cấu, tổ chức bộ máy, cấu trúc tài chính giống như một doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, hoạt động của NHTM là hoạt động kinh doanh vì mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận. - NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt, điều đó thể hiện ở các nội dung sau: + Lĩnh vực kinh doanh của ngân hàng là tiền tệ, tín dụng và dịch vụ ngân hàng. Đây là một lĩnh vực rất nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến tất cả các ngành, liên quan đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Chất liệu kinh doanh của ngân hàng là tiền tệ - một công cụ được Nhà nước sử dụng để quản lý vĩ mô nền kinh tế và quyết định đến sự phát triển hay suy thoái của nền kinh tế nên được nhà nước kiểm soát rất chặt chẽ.
+ Nguồn vốn chủ yếu ngân hàng sử dụng là nguồn vốn huy động từ bên ngoài. Tỷ trọng vốn riêng trong tổng nguồn vốn kinh doanh là rất thấp. + Hoạt động kinh doanh của ngân hàng chịu sự chi phối rất lớn bởi chính sách tiền tệ của NHTW. - NHTM là một trung gian tài chính, đóng vai trò một tổ chức trung gian huy động các nguồn tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế, biến những nguồn vốn đó thành nguồn vốn tín dụng đủ lớn để cho vay đáp ứng các nhu cầu vốn cho kinh doanh, đầu tư và tiêu dùng của nền kinh tế.2 Chức năng của ngân hàng thương mại 1.1 Chức năng trung gian tín dụng Đây là chức năng quan trọng và cơ bản nhất của NHTM.
Trong chức năng “trung gian tín dụng” NHTM đóng vai trò là trung gian đứng ra tập trung huy động tối đa các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế để hình thành nguồn vốn tín dụng, đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chức năng trung gian tín dụng của NHTM có vai trò và tác dụng rất to lớn đối với nền kinh tế xã hội. Thực hiện chức năng này mà hệ thống NHTM huy động và tập trung hầu hết các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi của xã hội, biến tiền nhàn rỗi từ chỗ là phương tiện tích lũy trở thành nguồn vốn lớn của nền kinh tế. Nhờ đó, hệ thống NHTM cung ứng một khối lượng vốn tín dụng rất lớn cho nền kinh tế.
Đây là nguồn vốn rất quan trọng vì nó không những lớn về số tiền tuyệt đối mà vì tính chất “luân chuyển” không ngừng của nó.2 Chức năng trung gian thanh toán Nội dung của chức năng này là NHTM đứng ra làm trung gian để thực hiện các khoản giao dịch thanh toán giữa các khách hàng, giữa người mua, người bán… để hoàn tất các quan hệ kinh tế thương mại giữa họ với nhau. Ngân hàng có thể thực hiện các dịch vụ thanh toán theo yêu cầu của khách hàng thông qua tài khoản của họ tại ngân hàng bằng các phương tiện thanh toán như: séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ thanh toán… Thực hiện chức năng trung gian thanh toán, NHTM trở thành người thủ quỹ và là trung tâm thanh toán của xã hội. Nhờ thực hiện chức năng này, cho phép làm giảm bớt khối lượng tiền mặt lưu thông, tăng khối lượng thanh toán bằng chuyển khoản, làm giảm bớt chi phí cho xã hội về in tiền, vận chuyển, bảo quản tiền….Ngoài ra chức năng này còn góp phần đẩy nhanh tốc độ luân chuyển Tiền – Hàng. Phạm vi các giao dịch thanh toán qua ngân hàng không chỉ bó hẹp trong từng khu vực, địa phương mà còn lan rộng trong phạm vi cả nước và phát triển ra trên thế giới.
Chính điều này không những sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội trong nước mà còn thúc đẩy các quan hệ kinh tế thương mại và tài chính tín dụng quốc tế.3 Chức năng cung ứng dịch vụ ngân hàng Thực hiện chức năng này, NHTM đáp ứng tất cả các nhu cầu của khách hàng có liên quan đến hoạt động ngân hàng như: dịch vụ ngân quỹ, dịch vụ kiều hối, dịch vụ ủy thác, dịch vụ tư vấn đầu tư, dịch vụ ngân hàng điện tử… Các dịch vụ này không những thỏa mãn nhu cầu của khàch hàng khi sử dụng dịch vụ mà còn tạo ra nguồn thu nhập làm tăng doanh thu cho ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Vai trò của ngân hàng thương mại 1.1 Ngân hàng thương mại là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế Nền kinh tế có những chủ thể dư tiền, bên cạnh đó tồn tại những chủ thể cần vốn để thực hiện hoạt động kinh doanh. NHTM ra đời là chìa khóa giúp cho người cần vốn có được vốn và người có vốn tạm thời nhàn rỗi có thể kiếm được lãi từ vốn. Các ngân hàng đứng ra huy động vốn tạm thời nhàn rỗi từ các doanh nghiệp, cá nhân sau đó sẽ cung ứng lại cho nơi cần vốn để tiến hành tái sản xuất với trang thiết bị hiện đại hơn, tạo ra sản phẩm tốt hơn.
Xã hội càng phát triển nhu cầu vốn cho nền kinh tế càng tăng, không một tổ chức nào có thể đáp ứng được, chỉ có ngân hàng- một tổ chức trung gian tài chính mới có thể đứng ra điều hòa, phân phối vốn giúp cho tất cả các thành phần kinh tế cùng nhau phát triển nhịp nhàng, cân đối.2 Ngân hàng thương mại là cầu nối giữa các doanh nghiệp và thị trường Các doanh nghiệp muốn tồn tại và đứng vững trên thị trường thì phải sản xuất ra các sản phẩm với giá cả hợp lý, chất lượng tốt, mẫu mã đẹp phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Để có thể đáp ứng tốt nhất các yêu cầu của thị trường, doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng lao động, củng cố và hoàn thiện cơ chế quản lý, không ngừng cải tiến máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ, mở rộng quy mô sản suất một cách thích hợp. Những hoạt động này đòi hỏi doanh nghiệp phải có một lượng vốn đầu tư lớn và để đáp ứng được thì chỉ có các ngân hàng. NHTM sẽ giúp các doanh nghiệp thực hiện được các cải tiến của mình, có được các sản phẩm có chất lượng, giá thành rẻ, nâng cao năng lực cạnh tranh.3 Ngân hàng thương mại là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế Thông qua hoạt động tín dụng và thanh toán giữa các ngân hàng trong hệ thống, NHTM đã trực tiếp góp phần mở rộng khối lượng tiền cung ứng trong lưu thông.
Với việc cho các thành phần trong nền kinh tế vay vốn, NHTM đã thực hiện việc dẫn dắt các luồng tiền, tập hợp và phân chia vốn của thị trường, điều khiển chúng một cách có hiệu quả, đảm bảo cung cấp đầy đủ kịp thời nhu cầu vốn cho quá trình tái sản xuất cũng như thực thi vai trò điều tiết gián tiếp vĩ mô nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Ngân hàng thương mại là cầu nối nền kinh tế quốc gia với nền tài chính thế giới Trong xu thế hội nhập nền kinh tế quốc tế thì nhu cầu giao lưu kinh tế - xã hội giữa các nước trên thế giới ngày càng trở nên cần thiết và cấp bách. Nền tài chính của một quốc gia cần phải hòa nhập với nền tài chính thế giới. Các ngân hàng thương mại là trung gian, cầu nối để tiến hành hội nhập.
Với các nghiệp vụ kimh doanh như nhận tiền gửi, cho vay, bảo lãnh, nghiệp vụ thanh toán quốc tế, nghiệp vụ hối đoái và các nghiệp vụ ngân hàng khác, NHTM đã tạo điều kiện thúc đẩy ngoại thương không ngừng được mở rộng và phát triển.4 Các hoạt động kinh doanh chủ yếu của ngân hàng thương mại 1.1 Hoạt động huy động vốn Khác với các doanh nghiệp phi tài chính, nguồn vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại chiếm rất nhỏ trong tổng nguồn vốn, bởi vậy để đảm bảo cho hoạt động của mình công tác quan trọng đầu tiên của các ngân hàng thương mại đó chính là hoạt động huy động vốn. Vốn huy động Đây là nguồn vốn chủ yếu sử dụng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nó chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn vốn kinh doanh của ngân hàng.
