CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH 1. Phân tích hoạt động kinh doanh 1.1 Khái niệm về phân tích hoạt động kinh doanh Phân tích hoạt động kinh doanh là một công cụ quan trọng trong hệ thống quản lý doanh nghiệp. Sau những năm đổi mới, hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường, khoa học PTHĐKD cũng có nhiều thay đổi, bổ sung theo hướng phù hợp với nền kinh tế theo cơ chế thị trường. Rất nhiều tài liệu về phân tích họat động kinh doanh đã được ra đời.
Các tài liệu này thường bao hàm nhiều nội dung chưa thật thống nhất với nhau, do các tác giả đứng ở những góc độ khác nhau, có quan điểm khác nhau. “Phân tích, hiểu theo nghĩa chung nhất là sự chia nhỏ sự vật và hiện tượng trong mối quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận cấu thành sự vật, hiện tượng đó” (PGS. 2004) “Phân tích hoạt động kinh doanh là quá trình nghiên cứu để đánh giá toàn bộ quá trình và kết quả của hoạt động kinh doanh; các nguồn tiềm năng cần khai thác ở doanh nghiệp, trên cơ sở đó đề ra các phương án và giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh” (TS. 2005) Phân tích hoạt động kinh doanh gắn liền với mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của con người.
Ban đầu, trong điều kiện sản xuất kinh doanh chưa phát triển, yêu cầu thông tin cho quản lý doanh nghiệp chưa nhiều, chưa phức tạp, công việc phân tích cũng được tiến hành chỉ là những phép tính cộng trừ đơn giản. Khi nền kinh tế càng phát triển, những đòi hỏi về quản lý kinh tế không ngừng tăng lên. Để đáp ứng nhu cầu quản lý kinh doanh ngày càng cao và phức tạp, PTHĐKD được hình thành và ngày càng được hồn thiện với hệ thống lý luận độc lập. Phân tích như là một hoạt động thực tiễn, vì nó luôn đi trước quyết định và là cơ sở cho việc ra quyết định.
Phân tích kinh doanh như là một ngành khoa học, nó nghiên SVTH: Nguyễn Công Khoa 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Đức Trí cứu một cách có hệ thống tồn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh để từ đó đề xuất những giải pháp hữu hiệu cho mỗi doanh nghiệp. Tóm lại, PTHĐKD là việc đem số liệu thu thập được trong quá trình kinh doanh để phân tích nhằm tìm những ưu, khuyết điểm, khả năng tiềm tàng và lợi thế, rủi ro, giúp cho doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan nhất, từ đó đưa ra các phương án điều chỉnh cho phù hợp với từng điều kiện cụ thể của mỗi doanh nghiệp và phù hợp với yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan nhằm mang lại hiệu quả kinh doanh cao. Vai trò của việc phân tích hoạt động kinh doanh Phân tích hoạt động kinh doanh là công cụ quan trọng để phát hiện khả năng tiềm tàng trong HĐKD và còn là công cụ để cải tiến cơ chế quản lý trong kinh doanh.
Bất kì HĐKD trong điều kiện khác nhau đều chứa đựng những tiềm ẩn, mà chỉ thông qua việc PTHĐKD mới phát hiện được. Từ đó, doanh nghiệp mới thấy rõ được các nguyên nhân, nhân tố cũng như nguồn gốc phát sinh của các nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng đó, để đưa các giải pháp cụ thể và kịp thời trong công tác tổ chức và quản lý sản xuất. Phân tích hoạt động kinh doanh là cơ sở quan trọng để có thể đưa ra các quyết định kinh doanh. Thông qua các tài liệu phân tích cho phép các doanh nghiệp có đánh giá đúng đắ nhất về khả năng, sức mạnh cũng như những hạn chế của mình.
Dựa trên cơ sở này cá doanh nghiệp, công ty sẽ xác định đúng đắn mục tiêu và chiến lược kinh doanh có hiệu quả. Phân tích hoạt động kinh doanh còn là công cụ giúp nhà quản trị dễ dàng hơn trong việ quản lý doanh nghiệp. Việc phân tích hiệu quả kinh doanh dựa trên các bảng báo cáo tài chình cung cấp rất nhiều thông tin cho nhà quản trị doanh nghiệp để có cái nhìn tổng quan đưa ra các điều chỉnh, quyết định đúng đắn trong khâu kiểm tra và điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Phân tích hoạt động kinh doanh là biện pháp quan trọng để phòng ngừa và ngăn chặn những rủi ro có thể xảy ra.
Nó hữu dụng cho cả những đối tượng bên trong và đối tượng bên ngoài của doanh nghiệp SVTH: Nguyễn Công Khoa 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Đức Trí 1. Mục đích của việc phân tích hoạt động kinh doanh Phân tích hoạt động kinh doanh nhằm nghiên cứu, phân tích, đánh giá tình hình kinh tế – tình hình tài chính và nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả của tình hình đó. Kết quả phân tích là cơ sở dự báo, hoạch định chính sách và ra quyết định hoạt động kinh doanh của tất cả các loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế.
Phân tích hoạt động kinh doanh nhằm đánh giá kết quả và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Hiệu quả trên góc độ nền kinh tế mà người ta nhận thấy được là năng lực sản xuất, tiềm lực kinh tế, khả năng phát triển kinh tế nhanh hay chậm, khả năng nâng cao mức sống của nhân dân của đất nước trên cơ sở khai thác hết các nguồn nhân tài và vật lực cũng như nguồn lực phát triển kinh tế của đất nước. Phân tích hoạt động kinh doanh là môn học nghiên cứu, phân tích, đánh giá tình hình kinh tế – tình hình tài chính và nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả của tình hình đó. Kết quả phân tích là cơ sở dự báo, hoạch định chính sách và ra quyết định hoạt động kinh doanh của tất cả các loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế.
Sau khi phân tích kết quả của hoạt động kinh doanh, việc gắn liền hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp với tồn xã hội giúp điều chỉnh mối quan hệ cung ứng – nhu cầu để có nhận biết cải tạo chất lượng sản phẩm, dịch vụ và quy mô hoạt động tốt nhất. Đối tượng của phân tích hoạt động kinh doanh Đối tượng nghiên cứu của PTHĐKD là kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và diễn biến của quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh đó trong sự tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả và quá trình đó, được biểu hiện qua các chỉ tiêu kinh tế Trong đó, kết quả HĐKD được hiểu là kết quả của từng giai đoạn riêng biệt như kết quả mua hàng, kết quả bán hàng, kết quả tài chính hay quá trình kinh doanh. Kết quả kinh doanh thường được biểu hiện dưới dạng các chỉ tiêu kinh tế. Chỉ tiêu là xác định về nội dung và phạm vi của kết quả HĐKD, các chỉ tiêu phải được lượng hóa bằng thước đo giá trị.
Trong HĐKD, người ta thường sử dụng chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật. Căn cứ vào đó để phân tích, đánh giá HĐKD. Các chỉ tiêu khác nhau có nội dung cấu thành riêng biệt, thường ít thay đổi hơn so với các giá trị của nó, giá trị của các chỉ SVTH: Nguyễn Công Khoa 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Đức Trí tiêu thường thay đổi qua các kỳ kinh doanh.
Nội dung chỉ tiêu phản ánh có thể là chỉ tiêu số lượng hoặc chỉ tiêu chất lượng. Có nhiều kỹ thuật để tính toán các chỉ tiêu bằng số tương đối, số tuyệt đối, số bình quân hoặc phương pháp tính sẽ cho ta ý nghĩa trong phân tích khác nhau. Phân tích kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả kinh doanh thông qua các chỉ tiêu kinh tế mà còn đi sâu nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh biểu hiện trên các chỉ tiêu đó. Một cách chung nhất, nhân tố là những yếu tố bên trong của mỗi hiện tượng, quá trình…và mỗi biến động của nó tác động trực tiếp hoặc gián tiếp ở một mức độ và xu hướng xác định đến các kết quả biểu hiện các chỉ tiêu.
Theo mức độ tác động của các nhân tố, chúng ta có thể phân loại các nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng thành nhiều loại khác nhau, trên các góc độ khác nhau. Trước hết theo tính tất yếu của các nhân tố: có thể phân thành 2 loại: Nhân tố khách quan và nhân tố chủ quan. - Nhân tố khách quan là loại nhân tố thường phát sinh và tác động như một yêu cầu tất yếu nó không phụ thuộc vào chủ thể tiến hành HĐKD. Kết quả hoạt động của mỗi doanh có thể chịu tác động bởi các nguyên nhân và nhân tố khách quan như sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội, luật pháp, các chế độ chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước, môi trường, vị trí kinh tế xã hội, về tiến bộ khoa học kỹ thuật và ứng dụng.
Các nhân tố này làm cho giá cả hàng hoá, giá cả chi phí, giá cả dịch vụ thay đổi, thuế suất, lãi suất, tỷ suất tiền lương…cũng thay đổi theo. - Nhân tố chủ quan là nhân tố tác động đến đối tượng nghiên cứu phụ thuộc vào nỗ lực chủ quan của chủ thể tiến hành kinh doanh. Những nhân tố như: trình độ sử dụng lao động, vật tư, tiền vốn, trình độ khai thác các nhân tố khách quan của DN làm ảnh hưởng đến giá thành, mức chi phí thời gian lao động, lượng hàng hoá, cơ cấu hàng hoá…vv. Ý nghĩa của phân tích hoạt động kinh doanh Phân tích hoạt động kinh doanh là công cụ quan trọng để phát hiện khả năng tiềm tàng trong hoạt động kinh doanh.
SVTH: Nguyễn Công Khoa 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Đức Trí Thông qua phân tích hoạt động doanh nghiệp chúng ta mới thấy rõ được các nguyên nhân, nhân tố cũng như nguồn gốc phát sinh của các nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng, từ đó để có các giải pháp cụ thể và kịp thời trong công tác tổ chức và quản lý sản xuất. Do đó nó là công cụ cải tiến cơ chế quản lý trong kinh doanh. Phân tích kinh doanh giúp doanh nghiệp nhìn nhận đúng đắn về khả năng, sức mạnh cũng như những hạn chế trong doanh nghiệp của mình.
Chính trên cơ sở này các doanh nghiệp sẽ xác định đúng đắn mục tiêu và chiến lược kinh doanh có hiệu quả. Phân tích kinh doanh là công cụ quan trọng trong chức năng quản trị, là cơ sở để đề ra các quyết định đúng đắn trong chức năng quản lý, nhất là trong các chức năng kiểm tra, đánh giá và điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. Phân tích hoạt động kinh doanh là biện pháp quan trọng để phòng ngừa và ngăn chặn những rủi ro có thể xảy ra.