CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH BẢO HIỂM THIỆT HẠI VẬT CHẤT XE Ô TÔ 1. Sự cần thiết khách quan và vai trò của bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô 1. Đặc điểm hoạt động của xe ô tô Xe ô tô là loại xe hoạt động bằng chính động cơ của mình và được phép lưu hành trên lãnh thổ mỗi quốc gia. Xe ô tô không chỉ là phương tiện vận chuyển mà còn là một tài sản có giá trị lớn của các cá nhân và tổ chức.
Trong thời đại ngày nay ô tô là một phương thức vận tải phát triển nhanh nhất và năng động nhất bởi một số ưu thế sau: Năng động và linh hoạt, tiếp cận nhanh với mọi nhu cầu của xã hội, là phương tiện vận tải rất có hiệu quả đối với đường ngắn và thích hợp với cơ chế thị trường và quy luật cung cầu. Trong quá trình vận chuyển, xe ô tô có một số đặc điểm sau: - Xe ô tô có tính cơ động cao, tính việt giã tốt và nó tham gia triệt để quá trình vận chuyển nên xác suất rủi ro đã lớn lại càng lớn hơn so với các phương tiện khác. - Số lượng ô tô tham gia giao thông ngày càng tăng lên đặc biệt là các nước có nền kinh tế đang phát triển. Lượng ô tô ở Việt Nam từ hàng trăm chiếc vào đầu thế kỷ 20 nay đã tăng lên hàng triệu chiếc.
Vì vậy, số vụ tai nạn giao thông xảy ra ngày càng tăng và mức độ thiệt hại ngày càng lớn. - Xe ô tô tham gia giao thông phụ thuộc rất nhiều khí hậu, địa hình, vào cơ sở hạ tầng giao thông mỗi nước, vào ý thức chấp hành luật lệ của mỗi người dân. Nếu họ càng chấp hành tốt luật lệ an toàn giao thông thì mức độ thiệt hại cho phương tiện càng thấp. SV:Tạ Việt Hưng 3 Lớp:CQ48/03.01 Luan van Chuyên đề thực tập GVHD: PGS; TS.
Hoàng Mạnh Cừ - Xe ô tô tham gia bảo hiểm liên quan đến nhiều bộ luật của mỗi quốc gia như: luật dân sự, luật hình sự nên nếu hệ thống luật pháp không đồng bộ thì việc giải quyết khiếu nại bồ thường đôi khi rất phức tạp. Sự cần thiết khách quan của bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô Hiện nay ô tô ngày càng được sử dụng nhiều bởi những ưu thế so với các phương tiện vận tải khác, tuy nhiên bên cạnh những ưu điểm đó cũng vẫn còn tồn tại những nhược điểm trong quá trình vận chuyển bằng ô tô. Đó là những thiệt hại do ô tô gây ra trong quá trình vận chuyển không phải là nhỏ. Phần lớn những vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng xảy ra đều có sự góp mặt của ô tô.
Tai nạn giao thông đường bộ xuất hiện ở khắp mọi nơi không trừ một quốc gia nào kể cả những nước có hệ tầng giao thông phát triển như Anh, Pháp, Mỹ. Ở nước ta, cùng với đà tăng lên về số lượng xe ô tô cũng là sự tăng lên của số vụ tai nạn giao thông đường bộ và mức độ thiệt hại. Các chủ xe luôn phải đối mặt với không ít những nguy cơ rủi ro khác nhau trong quá trình vận chuyển như: - Nguy cơ rủi ro về tài sản - Nguy cơ rủi ro về trách nhiệm pháp lý - Nguy cơ rủi ro về nguồn nhân lực Những rủi ro trên đã gây ra rất nhiều khó khăn cho các chủ xe, làm cho họ mất mát về tài sản, làm ngưng trệ quá trình sản xuất kinh doanh và đặc biệt là ảnh hưởng đến nguồn tài chính của họ. Để đối phó với những tổn thất do các rủi ro trên gây ra, chủ xe có thể thực hiện các biện pháp như: lập một quỹ dự phòng dùng vào việc khắc phục tổn thất xảy ra cho xe ô tô, đi vay hoặc rút tiền gửi ngân hàng, mua bảo hiểm vật chất xe ô tô.
Trong số những biện pháp đó thì biện pháp mua bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô có hiệu quả hơn hẳn bởi tính chắc chắn SV:Tạ Việt Hưng 4 Lớp:CQ48/03.01 Luan van Chuyên đề thực tập GVHD: PGS; TS. Hoàng Mạnh Cừ và ổn định của nó. Việc mua bảo hiểm chính là việc chủ xe chuyển quyền rủi ro của họ cho doanh nghiệp bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm sẽ có trách nhiệm bồi thường cho họ những tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm. Xe ô tô là loại tài sản có giá trị lớn trong các phương tiện giao thông đường bộ bởi vậy thiệt hại đối với xe ô tô gây ra gánh nặng vô cùng lớn cho các chủ xe đặc biệt với những xe dùng vào kinh doanh.
Rủi ro tai nạn là rủi ro bất ngờ không thể biết trước lúc nào sẽ xảy ra, do đó việc nộp phí bảo hiểm sẽ tạo ra thói quen đề phòng cho các chủ xe trước những rủi ro đó. Chính vì vậy, việc mua bảo hiểm đối thiệt hại vật chất xe ô tô trở nên hết sức cần thiết đối với các chủ xe hiện nay. Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới việc mua bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô rất được người dân quan tâm bởi phương tiện đi lại của họ chủ yếu là ô tô và các phương tiện công cộng. Sự cần thiết của bảo hiểm vật chất xe ô tô càng được khẳng định hơn khi mỗi chủ xe hiểu rõ về vai trò của nghiệp vụ này.
Vai trò của nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô Việc mua bảo hiểm thiệt hai vật chất xe ô tô có một số vai trò tích cực sau: a, Đối với các chủ xe: Giúp các chủ xe nhanh chóng khắc phục được những khó khăn về mặt tài chính, đặc biệt với những khoản chi phí vượt quá khả năng tài chính của họ, giúp các chủ xe là các doanh nghiệp hạn chế được ngắn nhất thời gian gián đoạn kinh doanh có thể xảy ra do gặp rủi ro và khôi phục sản xuất kinh doanh sau khi tổn thất xảy ra đối với xe. Nâng cao tinh thần trách nhiệm của chủ xe, thúc đẩy họ phải thực hiện các biện pháp an toàn khi lái xe đề phòng thiệt hại và luôn chăm lo giữ gìn xe. SV:Tạ Việt Hưng 5 Lớp:CQ48/03.01 Luan van Chuyên đề thực tập GVHD: PGS; TS. Hoàng Mạnh Cừ Tạo tâm lý an toàn cho người điều khiển xe góp phần tích cực ngăn ngừa và đề phòng các nghiệp vụ tai nạn giao thông b, Đối với các doanh nghiệp bảo hiểm: Thứ nhất, việc triển khai nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô đã góp phần tăng thu cho Ngân sách Nhà nước thông qua khoản thuế thu nhập doanh nghiệp để từ đó có điều kiện đầu tư trở lại nâng cấp xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động Thứ hai, với số phí thu được từ các chủ xe, doanh nghiệp bảo hiểm có điều kiện tạo ra nguồn quỹ lớn để thực hiện các biện pháp đề phòng hạn chế tổn thất như: đặt các biển cảnh cáo trên những đoạn đường nguy hiểm, tham gia làm đường lánh nạn, đặt gương cầu lồi ở những đoạn đường đèo dốc… do đó góp phần làm giảm các vụ tai nạn giao thông.
Điều này mang lại một ý nghĩa xã hội rất lớn cho đất nước. Thứ ba, số phí bảo hiểm còn giúp các doanh nghiệp xây dựng được quỹ tài chính tương đối lớn một mặt phục vụ công tác bồi thường, chi quản lý… một mặt có thể dùng để đầu tư ngắn hạn đóng ghóp cho sự phát triển kinh tế của đất nước như: mua trái phiếu, cho vay, kinh doanh bất động sản, đầu tư vào thi trường chứng khoán,… Như vậy với những vai trò tích cực như vậy, việc triển khai nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô là cần thiết khách quan nhất là trong tình hình kinh tế thế giới không ngừng phát triển như hiện nay. Nội dung cơ bản của nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại vật chất xe ô tô. Đối tượng bảo hiểm Bảo hiểm vật chất xe ô tô là loại hình bảo hiểm tài sản, có đối tượng bảo hiểm là bản thân chiếc xe tham gia bảo hiểm.
SV:Tạ Việt Hưng 6 Lớp:CQ48/03.01 Luan van Chuyên đề thực tập GVHD: PGS; TS. Hoàng Mạnh Cừ Xe ô tô cũng là một loại xe cơ giới nên nó cũng mang đầy đủ những đặc điểm của xe cơ giới: chạy trên đường bộ, bằng động cơ của chính nó và có ít nhất một chỗ ngồi cho người lái xe. Xe ô tô cũng có nhiều loại: Xe ô tô chở hàng hóa, xe chở người và các loại xe ô tô chuyên dụng khác. Điều kiện để một chiếc xe ô tô có thể là đối tượng bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm vật chất xe ô tô là chiếc xe này phải đảm bảo những điều kiện về kỹ thuật và pháp lý cho sự lưu hành: chủ xe phải được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy đăng ký xe, biển kiểm soát, giấy chứng nhận về kiểm định an toàn kỹ thuật và môi trường.
Xét về mặt phương diện kỹ thuật, thông thường một chiếc xe ô tô được chia ra làm 7 tổng thành khác nhau: 1. Tổng thành động cơ: bao gồm phần máy, chế hòa khí hoặc bơm cao áp, bơm xăng, dầu lọc khí, lọc dầu, máy phát điện, máy nén khí, két nước, các dụng cụ làm mát,… 2. Tổng thành hộp số: bao gồm hộp số chính, hộp số phụ, hệ thống dẫn động cơ. Tổng thành trục nước: bao gồm dầm cầu, trục lắp, hệ thống treo nhíp, may ơ trước, cơ cấu phanh, nếu là cầu chủ động thì có thêm một cầu, vi sai, vỏ cầu.
Tổng thành cầu sau: bao gồm vỏ cầu toàn bộ, ruột cầu, vi sai, cụm may ơ sau, cơ cấu phanh, xi lanh phanh, nếu là cầu chủ động thì có thêm một cầu, trục lắp ngang, hệ thống treo cầu sau, nhíp,… 5. Tổng thành hệ thống lái: bao gồm vô lăng lái, trục tay lái, các đăng dẫn động lái, hộp tay lái, bổ trợ tai lái( nếu có), thanh kéo ngang, thanh kéo dọc. Tổng thành thân vỏ: được chia làm 3 nhóm: SV:Tạ Việt Hưng 7 Lớp:CQ48/03.01 Luan van Chuyên đề thực tập GVHD: PGS; TS.