Chương 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Tổng quan về công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm về công ty chứng khoán CTCK là một định chế tài chính trung gian chuyên kinh doanh chứng khoán là đơn vị có tư cách pháp nhân, có vốn riêng và hạch toán độc lập. Nguyên tắc trung gian là nguyên tắc hoạt động cơ bản nhất của TTCK, theo nguyên tắc này mọi hoạt động mua bán diễn ra trên TTCK đều phải thông qua tổ chức trung gian, đó là CTCK. CTCK là một trung gian tài chính thực hiện tất cả các nghiệp vụ trên TTCK.
CTCK là thành viên của SGDCK thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán và cung cấp các dịch vụ khác cho NĐT cũng như các doanh nghiệp tham gia TTCK. Theo nghĩa rộng, CTCK là một tổ chức trung gian trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp. Trên thị trường sơ cấp, các chứng khoán được mua bán lần đầu tiên, các CTCK thường đóng vai trò là tổ chức bảo lãnh phát hành để giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục phát hành, phân phối chứng khoán và bình ổn giá chứng khoán. Trên thị trường thứ cấp, các chứng khoán đã phát hành được giao dịch mua bán, trao đổi, CTCK đóng vai trò là trung gian môi giới thực hiện các giao dịch.
Tại Việt Nam, theo Quy chế về tổ chức và hoạt động của CTCK quy định “CTCK là CTCP hoặc công ty TNHH thành lập hợp pháp tại Việt Nam, được UBCKNN cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán”. Điều kiện cấp giấy phép kinh doanh chứng khoán tại Việt Nam: Quyền sử dụng trụ sở làm việc tối thiểu một năm, trong đó diện tích làm sàn giao dịch phục vụ nhà đầu tư tối thiểu 150 m2; Có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ hoạt động kinh doanh, bao gồm: sàn giao dịch phục vụ khách hàng; thiết bị văn phòng, hệ thống máy tính cùng các phần mềm thực hiện hoạt động giao dịch chứng khoán; trang thông tin điện tử, bảng tin 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com để công bố thông tin cho khách hàng; hệ thống kho, két bảo quản chứng khoán, tiền mặt, tài sản có giá trị khác và lưu giữ tài liệu, chứng từ giao dịch đối với công ty chứng khoán có nghiệp vụ môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán; Hệ thống phòng cháy chữa cháy theo quy định của pháp luật; Có hệ thống an ninh, bảo vệ an toàn trụ sở làm việc. Quy định về vốn đối với CTCK: vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK, CTCK có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh CTCK nước ngoài tại Việt Nam là: Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam 1.2 Các loại hình công ty chứng khoán Hiện nay trên thế giới có 2 loại hình hoạt động của CTCK: Công ty chuyên doanh chứng khoán: theo mô hình này hoạt động kinh doanh chứng khoán sẽ do các công ty độc lập chuyên môn hoá trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận, các ngân hàng không được trực tiếp tham gia kinh doanh chứng khoán. Mô hình có ưu điểm là hạn chế rủi ro cho hệ thống ngân hàng, tạo điều kiện cho TTCK phát triển do tính chuyên môn hoá cao hơn và được áp dụng ở nhiều nước như Mỹ, Nhật, Canada.
Công ty đa năng kinh doanh tiền tệ và chứng khoán: theo mô hình này, các NHTM hoạt động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh doanh tiền tệ. Mô hình này chia thành 2 loại: - Loại đa năng một phần: các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm phải lập công ty độc lập hoạt động tách rời. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Loại đa năng hoàn toàn: các ngân hàng được kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ. Ưu điểm: Mô hình này có ưu điểm là ngân hàng có thể đa dạng hoá kết hợp lĩnh vực kinh doanh nhờ đó giảm rủi ro kinh doanh, khả năng chịu đựng các biến động TTCK là cao.
Mặt khác, ngân hàng tận dụng được thế mạnh về vốn kinh doanh chứng khoán, khách hàng có thể sử dụng được nhiều dịch vụ đa dạng và lâu năm của ngân hàng. Hạn chế: Tuy nhiên mô hình này bộc lộ một số hạn chế như không phát triển thị trường cổ phiếu do các ngân hàng có xu hướng bảo thủ, thích hoạt động tín dụng truyền thống hơn là bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Mặt khác theo mô hình này nếu có biến động trên TTCK sẽ ảnh hưởng mạnh đến hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng dễ dẫn đến các khủng hoảng tài chính.3 Hình thức sở hữu của công ty chứng khoán Về hình thức pháp lý, trên thế giới hiện nay tồn tại ba loại hình tổ chức CTCK cơ bản như sau: Công ty hợp danh: là doanh nghiệp phải có ít nhất 2 thành viên hợp danh. Thành viên hợp danh phải có trình độ chuyên môn, phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghiệp vụ của CTCK.
Công ty hợp danh không được phát hành bất cứ loại chứng khoán nào. Ưu điểm là các thành viên có quyền quản lý công ty và tiến hành các hoạt động kinh doanh nhân danh công ty. Họ có thể phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong kinh doanh. Nhược điểm là loại hình doanh nghiệp này không có tư cách pháp nhân.
Công ty không thể phát hành chứng khoán vì vậy khả năng huy động vốn sẽ bị hạn chế rất nhiều. Công ty TNHH: là doanh nghiệp trong đó thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ, các nghiệp vụ khác của công ty bị khống chế bởi số vốn đã cam kết góp. Số lượng các thành viên không vượt quá 50. Công ty không được quyền phát hành cổ phiếu.
Ưu điểm là thành viên của công ty thường ít hơn cổ đông của công ty cổ phần, do đó cơ cấu quản lý công ty gọn nhẹ. Nhược điểm là rủi ro sẽ chuyển 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sang các chủ nợ. Vì công ty không được phát hành cổ phần nên khó khăn trong việc huy động vốn. Công ty cổ phần: là doanh nghiệp có vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần.
Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp. CTCP có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng theo quy định của pháp luật về chứng khoán. Mô hình CTCP được đánh giá là ưu việt nhất đối với các CTCK. Ưu điểm là có tư cách pháp nhân, được phép phát hành cổ phiếu và trái phiếu, nên dễ dàng huy động vốn từ các NĐT.
Nhược điểm là cơ cấu tổ chức và hoạt động quản lý của công ty tương đối phức tạp. Ở Việt nam, theo qui định của luật doanh nghiệp, CTCK được tổ chức dưới hình thức công ty TNHH và CTCP.4 Mô hình tổ chức của công ty chứng khoán Cơ cấu tổ chức của CTCK phụ thuộc vào loại hình nghiệp vụ và quy mô hoạt động kinh doanh của công ty. Tuy nhiên, phải đảm bảo tách biệt giữa hoạt động tự doanh với hoạt động môi giới và quản lý danh mục đầu tư. Nhìn chung, cơ cấu tổ chức của CTCK là hệ thống các phòng ban chức năng được chia làm 2 khối tương ứng với 2 khối công việc như sau: - Khối 1 (Front office): Do ít nhất một phó giám đốc trực tiếp phụ trách, thực hiện các giao dịch mua bán kinh doanh chứng khoán như: tự doanh, môi giới, bảo lãnh phát hành, tư vấn tài chính và đầu tư chứng khoán, quản lý danh mục đầu tư.
Đây là khối mang thu nhập chính cho CTCK. Nhìn chung, khối này có quan hệ trực tiếp với khách hàng bởi vì ngoài nghiệp vụ tự doanh, khối này mang lại thu nhập cho công ty bằng cách đáp ứng các nhu cầu của khách hàng và tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu đó. - Khối 2 (Back office): Thường cũng do một phó giám đốc phụ trách, thực hiện các công việc yểm trợ cho khối 1 như hành chính, tổ chức, kế toán… Đây là bộ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phận không trực tiếp kinh doanh nhưng là bộ phận hỗ trợ đắc lực cho bộ máy vận hành nội bộ CTCK.1: Mô hình tổ chức hoạt động CTCK Giám Đốc Phó. Giám Đốc Phó.
HC giới doanh phân lãnh Thông và tích & phát tin và tổng tư vấn hành PTCK hợp Khối Front office Khối Back office 1.5 Vai trò của công ty chứng khoán CTCK là tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của TTCK nói riêng. CTCK đã trở thành tác nhân quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển của TTCK. Vai trò của CTCK được thể hiện qua các nghiệp vụ của CTCK 1.1 Huy động vốn Các ngân hàng, các CTCK và các quỹ đầu tư đều là các trung gian tài chính với vai trò huy động vốn. Nói một cách đơn giản, các tổ chức này có vai trò làm chiếc cầu nối và đồng thời là các kênh dẫn vốn chảy từ một số bộ phận của nền kinh tế dư thừa vốn đến các bộ phận đang thiếu vốn.
CTCK thường đảm nhiệm hoạt động bảo lãnh phát hành và môi giới chứng khoán.2 Cung cấp cơ chế giá cả CTCK có chức năng cung cấp một cơ chế giá cả nhằm giúp NĐT đánh giá đúng thực tế chính xác về giá trị khoản đầu tư của mình. Các SGDCK niêm yết giá 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cổ phiếu của các công ty từng ngày trên các báo cáo tài chính. Ngoài ra chứng khoán của nhiều công ty lớn không được niêm yết tại SGDCK cũng có thể được công bố trên các tờ báo tài chính. CTCK còn có một chức năng quan trọng là can thiệp trên thị trường, góp phần điều tiết giá chứng khoán theo qui định của các nước.
CTCK bắt buộc phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để mua chứng khoán vào khi giá chứng khoán giảm và bán ra khi giá chứng khoán cao.3 Cung cấp cơ chế chuyển tiền mặt Các NĐT luôn muốn có được khả năng chuyển tiền mặt thành chứng khoán có giá và ngược lại trong một môi trường đầu tư ổn định. Các CTCK đảm nhận được chức năng chuyển đổi giúp NĐT ít thiệt hại nhất khi tiến hành đầu tư.