phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của Khóa luận gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng. Chƣơng 2: Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng (đoạn qua quận Dương Kinh, Hải Phòng). Chƣơng 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư Dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng (đoạn qua quận Dương Kinh Hải Phòng). 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ THU HỒI ĐẤT, BỒI THƢỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1.
Một số khái niệm cơ bản Đất nƣớc ta đang trong giai đoạn phát triển, để thực hiện chiến lƣợc đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa những năm qua đã có hàng nghìn dự án xây dựng nâng cấp các công trình, cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá trình phát triển. Công tác thu hồi, bồi thƣờng, hỗ trợ là điều kiện tiên quyết để triển khai các dự án, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ. Công tác này có ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nƣớc, chủ đầu tƣ và đời sống vật chất tinh thần của ngƣời bị thu hồi đất. Luật đất đai năm 2003 đã có những đổi mới quan trọng trong việc thu hồi đất trong đó có việc khi Nhà nƣớc thu hồi đất vào các mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì ngƣời bị thu hồi đất tuỳ từng trƣờng hợp cụ thể đƣợc bồi thƣờng hỗ trợ về đất theo giá đất trên thị trƣờng trong điều kiện bình thƣờng có thể bằng đất, bằng tiền, bằng nhà, ngoài ra còn đƣợc hƣởng chính sách hỗ trợ để ổn định cuộc sống và sản xuất.
Một số khái niệm liên quan tới công tác bồi thƣờng, hỗ trợ thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất: - Thu hồi đất là việc Nhà nƣớc ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này [6]. - Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất [6]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới [6]. - Tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất: đƣợc hiểu là một quá trình từ bồi thƣờng thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó.
Nhu cầu thu hồi đất để phát triển công nghiệp, dịch vụ đô thị hạ tầng kinh tế - xã hội. Sự cần thiết thu hồi đất để phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị, hạ tầng kinh tế - xã hội. - Trong lịch sử phát triển của mọi quốc gia, việc GPMB để xây dựng công trình là không thể tránh khỏi. Nhịp độ phát triển càng lớn thì nhu cầu GPMB càng cao và trở thành một thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với sự thành công không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà trong cả ở trong các lĩnh vực xã hội, chính trị trên phạm vi quốc gia.
- Vấn đề bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ trong công tác GPMB trở thành một trong những điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nếu không đƣợc xử lý tốt nó sẽ trở thành dào cản đầu tiên mà các nhà phát triển phải vƣợt qua. Để tạo cơ sở vật chất kỹ thuật cho đất nƣớc phát triển theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, vốn đầu tƣ cho các lĩnh vực này luôn chiếm trên 90% trong tổng vốn đầu tƣ toàn xã hội và do vậy đặt ra nhu cầu cần thiết phải tăng diện tích đất phi nông nghiệp để hấp thụ nguồn vốn đó. Việc đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng đã tạo điều kiện cho việc hình thành các khu công nghiệp, dịch vụ, đô thị. Qua tổng hợp, so sánh các chỉ tiêu kinh tế với chỉ tiêu sử dụng đất theo diện tích các nhóm đất với giá trị tuyệt đối của GDP thì trong giai đoạn 1995 - 2000, GDP phi nông nghiệp tăng thêm 167.692 tỷ đồng, diện tích đất phi nông nghiệp tăng 166.049 ha; trong giai đoạn 2000 - 2005, GDP phi nông nghiệp tăng thêm 310.339 tỷ đồng, diện tích đất phi nông nghiệp tăng thêm 375.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com So sánh diện tích các nhóm đất với cơ cấu kinh tế trong giai đoạn 1996 - 2000, tỷ trọng GDP phi nông nghiệp cả nƣớc tăng 2,9%, cơ cấu đất phi nông nghiệp tăng 0,5%, tƣơng đƣơng tăng 166.049 ha; trong giai đoạn 2001 - 2005, tỷ trọng GDP phi nông nghiệp tăng 3,4%, cơ cấu đất phi nông nghiệp tăng 1%, tƣơng đƣơng tăng 375. So sánh tốc độ tăng diện tích các nhóm đất với tốc độ tăng trƣởng kinh tế trong giai đoạn 1996 - 2000, tăng 1% GDP phi nông nghiệp thì đất phi nông nghiệp tăng 0,15%. Trong giai đoạn 2001 - 2005, tăng 1% GDP phi nông nghiệp thì đất phi nông nghiệp tăng 0,29%. Nhƣ vậy, từ các phân tích so sánh cho thấy khi cơ cấu kinh tế thay đổi do tăng trƣởng kinh tế thì diện tích các nhóm đất cũng nhƣ cơ cấu sử dụng đất cũng thay đổi theo vì đất đai là phục vụ cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ là tƣ liệu sản xuất, là một thành phần trong hàm sản xuất, do vậy khi mục tiêu kinh tế thay đổi (do tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế) thì diện tích đất cũng thay đổi và đƣợc chuyển đổi mục đích sử dụng.
Trong 8 năm qua, từ 2001-2008 đã có khoảng 540 nghìn ha đất nông nghiệp (dự kiến từ 2001-2010 là 618 nghìn ha) chuyển sang các mục đích phi nông nghiệp nhƣ xây dựng đƣờng giao thông, thủy lợi, khu đô thị, khu công nghiệp., dự báo trong 10 năm tới (2011-2020), diện tích đất chuyển từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp sẽ là 750 nghìn ha. Nhu cầu đất đai và vấn đề thu hồi đất Quá trình biến động sử dụng đất đai giai đoạn 1990 - 2010 Theo kết quả kiể m kê đấ t đai năm 2010 (tính đến thời điểm 01/01/2010) và thố ng kê tiǹ h hiǹ h sƣ̉ du ̣ng đấ t trong năm 2010 (tính đến thời điểm 31/12/2010). Tổng diện tích đất tự nhiên là 33.095 nghìn ha, trong đó: - Đất nông nghiệp: 26.226 nghìn ha, chiếm 79,24% diện tích tự nhiên. - Đất phi nông nghiệp: 3.705 nghìn ha, chiếm 11,20% diện tích tự nhiên.
- Đất chƣa sử dụng: 3.164 nghìn ha, chiếm 9,56% diện tích tự nhiên. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bảng 1: Biến động sử dụng đất giai đoạn 1990 - 2010 Số TT Chỉ tiêu Năm 1990(*) Năm 2000 Năm 2010 (1) (2) (3) (4) (5) 1 Đất nông nghiệp 16.226,4 2 Đất phi nông nghiệp 2.705,1 3 Đất chƣa sử dụng 14.163,9 Diện tích tự nhiên 33.095,4 ( Nguồ n http://www.vn) Mục tiêu sử dụng đất trong giai đoạn 2011-2020: Trên cơ sở hiện trạng sử dụng đất, tiềm năng đất đai, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh đến năm 2020 của cả nƣớc; quy hoạch, chiến lƣợc phát triển của các ngành, lĩnh vực; nhu cầu sử dụng đất của các Bộ, ngành và địa phƣơng, cân đối và xác định các chỉ tiêu sử dụng đất đến năm 2020 nhƣ sau: - Đất nông nghiệp 26.732 nghìn ha, chiếm 80,77% diện tích tự nhiên tăng 506 nghìn ha so với năm 2010; - Đất phi nông nghiệp 4.880 nghìn ha, chiếm 14,75% diện tích tự nhiên, tăng 1.175 nghìn ha so với năm 2010; - Đất chƣa sử dụng 1.483 nghìn ha, chiếm 4,48% diện tích tự nhiên. Trong thời kỳ quy hoạch sẽ khai thác khoảng 1.681 nghìn ha đƣa vào sử dụng vào các mục đích nông nghiệp, phi nông nghiệp (trong đó 1.300 nghìn ha cho khoanh nuôi, trồng mới rừng, 150 nghìn ha cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, còn lại cho các mục đích phi nông nghiệp). Vấn đề bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ trong công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam hiện nay còn rất nhiều bất cập 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chƣa đảm bảo đƣợc sự cân bằng giữa lợi ích chung (Nhà nƣớc, xã hội, cộng đồng) và lợi ích riêng (cá nhân, hộ gia đình , tổ chức bị ảnh hƣởng).
- Kinh phí dùng để đền bù GPMB từ ngân sách Nhà nƣớc trong khi lợi ích cho phát triển mang lại chƣa trở thành nguồn thu đầy đủ, ổn định và hợp pháp của nhà đầu tƣ. - Việc dựa vào chứng cứ pháp lý để giải quyết đền bù chƣa thỏa đáng bởi vì hệ thống pháp luật chƣa đồng bộ, đang trong quá trình hoàn thiện. Đất nƣớc chúng ta đang bƣớc vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tốc độ đo thị hóa rất nhanh. Số lƣợng dân số tăng kéo theo đó là phƣơng tiện giao thông cũng tăng nhanh dẫn đến việc quá tải, tắc nghẽn giao thông vì vậy để giải quyết vấn đề này Nhà nƣớc ta đã không ngừng cải tạo quy hoạch hệ thống giao thông phục vụ cho quá trình phát triển đất nƣớc.
Để có mặt bằng xây dựng các công trình, dự án.kèm theo đó là chỗ ở của các ngƣời dân có đất bị thu hồi không thể không có chỗ ở hoặc chỗ ở kém hơn nơi ở cũ dù đó là một gia đình. Xuất phát từ yêu cầu đó chúng ta cần hiểu rõ bản chất của việc bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất. Đó là việc Nhà nƣớc bảo đảm cho lợi ích của những ngƣời dân phải di chuyển: phải đƣợc có chỗ ở ổn định, có điều kiện sống và tiện nghi bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ tạo điều kiện cho ngƣời dân sống ổn định và phát triển. Nội dung chủ yếu về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất từ khi có Luật đất đai 2003 cho đến nay.