Đặt vấn đề - Phần II: Nội dung - Phần III: Kết luận 2 skkn PHẦN II. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận về công tác chủ nhiệm lớp Công tác chủ nhiệm là một công việc thường xuyên, khá gắn bó với người GV và hầu như GV dạy bộ môn nào cũng từng kinh qua công tác này. Vì vậy, đối với mỗi nhà giáo trong quá trình đảm nhiệm trọng trách là chủ nhiệm lớp đều tích luỹ cho mình một số kinh nghiệm riêng.
Hơn nữa trong thời đại ngày nay, cùng với sự tiến bộ của xã hội, sự giao lưu văn hoá, kinh tế, … rộng rãi như đã nói ở trên thì vấn đề làm sao để đáp ứng tốt vai trò một GVCN là vấn đề không hề cũ. GVCN lớp là linh hồn của lớp học, là người góp phần không nhỏ hình thành và nuôi dưỡng nhân cách HS, những chủ nhân tương lai của đất nước.TS Đặng Quốc Bảo - Học viện quản lý giáo dục - thì GVCN lớp là nhà quản lý không có dấu đỏ. Ngày nay, với sự nhận thức ngày càng đúng đắn và sâu sắc về giáo dục, có thể coi GVCN như một nhà quản lý với các vai trò: Người lãnh đạo lớp học; người điều khiển lớp học; người làm công tác phát triển lớp học; người làm công tác tổ chức lớp học; người giúp hiệu trưởng bao quát lớp học; người giúp hiệu trưởng thực hiện việc kiểm tra sự tu dưỡng và rèn luyện của HS; người có trách nhiệm phản hồi tình hình lớp. Một người GVCN giỏi sẽ góp phần xây dựng nên một tập thể lớp giỏi, nhiều tập thể lớp giỏi sẽ xây dựng nên một nhà trường vững mạnh.
Thay mặt hiệu trưởng quản lí một lớp học GVCN lớp do hiệu trưởng phân công và thay mặt hiệu trưởng để quản lí và tổ chức các hoạt động giáo dục HS ở một lớp học. Vai trò quản lí của GVCN lớp thể hiện trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch giáo dục, đôn đốc, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập và tu dưỡng của HS trong lớp. GVCN phải trả lời các câu hỏi về chất lượng học tập và hạnh kiểm của HS trong lớp trước hiệu trưởng, trước Hội đồng sư phạm của nhà trường và trước phụ huynh HS của lớp khi tổng kết năm học. Người xây dựng tập thể HS thành một khối đoàn kết GVCN lớp là linh hồn của lớp, bằng các biện pháp tổ chức, giáo dục, bằng sự gương mẫu và quan hệ tình cảm, GVCN xây dựng khối đoàn kết trong tập thể, dìu dắt các em nhỏ như con em mình trưởng thành theo từng năm tháng.
HS kính yêu GVCN như cha mẹ mình, đoàn kết thân ái với bạn bè như anh em ruột thịt, lớp học sẽ trở thành một tập thể vững mạnh. Tình cảm của lớp càng bền chặt, tinh thần trách nhiệm và uy tín của GVCN càng cao thì chất lượng giáo dục càng tốt. 3 skkn Rất nhiều GV cùng giảng dạy trong một lớp, nhưng GVCN bao giờ cũng để lại những ấn tượng sâu sắc đối với từng HS trong suốt cuộc đời họ. Người tổ chức các hoạt động giáo dục HS trong lớp Vai trò tổ chức của GVCN thể hiện trong việc thành lập bộ máy tự quản của lớp, phân công trách nhiệm cho từng cá nhân, các tổ, nhóm, đồng thời tổ chức thực hiện các mặt hoạt động theo kế hoạch giáo dục được xây dựng hàng năm.
Các hoạt động của lớp được tổ chức đa dạng và toàn diện, GVCN lớp quán xuyến tất cả các hoạt động một cách cụ thể, chặt chẽ. Các phong trào thi đua học tập đi vào thực chất, các cuộc sinh hoạt các đoàn thể có nội dung hấp dẫn thanh, thiếu niên, phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao được tiến hành thường xuyên… Chất lượng học tập và tu dưỡng đạo đức của HS phụ thuộc rất nhiều vào trật tự, kỉ luật, vào tinh thần đoàn kết và truyền thống của tập thể lớp cũng như các hoạt động đa dạng của lớp. Cố vấn đắc lực cho các đoàn thể của HS trong lớp GVCN lớp dù có là đoàn viên, đảng viên hay không cũng cần phải nắm vững điều lệ, tôn chỉ mục đích, nghi thức và nội dung hoạt động của các đoàn thể. Với tinh thần trách nhiệm, với kinh nghiệm công tác của mình làm tham mưu cho chi đoàn lập kế hoạch công tác, bầu ra ban lãnh đạo chi đoàn, tổ chức các nội dung hoạt động và phối hợp với ban cán sự lớp để xây dựng tập thể, đem lại hiệu quả giáo dục tốt nhất.
Giữ vai trò chủ đạo trong việc phối hợp với các lực lượng giáo dục Gia đình, nhà trường và xã hội là ba lực lượng giáo dục, trong đó nhà trường là cơ quan giáo dục chuyên nghiệp, hoạt động có mục tiêu, nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục dựa trên cơ sở khoa học, do vậy GVCN phải là người chủ đạo trong điều phối các hoạt động giáo dục cùng với các lực lượng giáo dục đó một cách có hiệu quả nhất. Năng lực, uy tín chuyên môn, kinh nghiệm công tác của GVCN lớp là điều kiện quan trọng để tập hợp lực lượng, phối hợp thành công các hoạt động giáo dục cho HS trong lớp. Kéo theo, những kinh nghiệm mà GVCN tích luỹ được cần được quan tâm, chia sẻ, bồi dưỡng thêm nhằm mục đích làm tốt công tác chủ nhiệm, làm tốt nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân đã tin tưởng giao phó.là giáo dục, rèn luyện các em ngày càng tốt hơn, giúp các em trở thành những con người lao động có ích trong tương lai. Cơ sở thực tiễn Trong xã hội hiện nay, nền kinh tế thị trường làm cho đời sống, ý thức của người dân được cải thiện hơn, ai ai cũng từ chỗ “no cơm ấm áo” dần dần tiến tới “ăn ngon mặc đẹp”, chăm lo cho tương lai con cái nhiều hơn; chính sách mở cửa, giao lưu kinh tế, văn hóa giữa các nước cũng rất đa dạng.
Điều đó đã tác động ít nhiều đến sự nhận thức, hiểu biết của các HS chúng ta. Cho nên ta dễ dàng nhận thấy rằng HS ngày nay thông minh, nhanh nhẹn, sáng tạo và hiểu biết hơn. Đúng như ông cha 4 skkn ta đã từng nói: “Hậu sinh khả uý”. Đây là một điều rất đáng mừng vì: “Con hơn cha là nhà có phúc”.
Tuy nhiên ta không thể không bàn tới mặt trái của nền kinh tế thị trường. Những cái xấu đã và đang len lỏi vào thế hệ trẻ chúng ta. Nó làm lu mờ lí trí, bôi đen nhân cách khiến những người làm công tác giáo dục, các bậc phụ huynh phải băn khoăn, lo lắng. Qua thực tế, ta nhận thấy đạo đức HS đang trên đà đi xuống, đạo hiếu, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” dường như bị xem nhẹ, quan hệ giữa người với người dần theo kiểu: “Tiền, tiền và tiền”.
Rồi các tệ nạn xã hội, tiếp xúc văn hóa phẩm đồi trụy, cờ bạc, ma túy …có thể nói là đầy rẫy trước mắt. Đau lòng hơn nữa là có những HS xem thường, vô lễ, thậm chí chống đối lại thầy cô giáo đang dạy mình. Thực trạng này luôn là rào cản, gây khó khăn cho những người làm công tác chủ nhiệm lớp. Bởi vì người GVCN đâu chỉ là quản lí các em mà còn phải dạy dỗ, phải chịu trách nhiệm về mặt học tập, đạo đức của các em.
Tôi thường nói với các em rằng: Các em là những cái cây còn non, còn người GVCN – thay mặt nhà trường (cùng với cha mẹ các em) là người uốn nắn, định hướng cái cây ấy để cây được lớn lên thẳng thắn, đủ độ cứng cáp, vững chãi, bản lĩnh để chống chọi lại vô vàn thử thách, bão táp của cuộc đời. Do đó, chủ nhiệm lớp là một công việc khó khăn nhưng vô cùng nghiêm túc. Để có kết luận xác đáng, tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu thực trạng về công tác chủ nhiệm của GVCN lớp của các lớp ở trường THPT Đặng Thúc Hứa. Nội dung khảo sát như sau: Phiếu khảo sát thực trạng công tác chủ nhiệm và nhu cầu của học sinh Họ và tên học sinh.
Em hãy chọn phương án trả lời cho những yêu cầu dưới đây bằng cách đánh dấu (x) vào ô trống trong bảng Nội dung Có Không GVCN lớp em có lập phiếu điều tra thông tin cá nhân từ đầu năm học lớp 10 không? GVCN có đến nhà em thăm hỏi và tìm hiểu về hoàn cảnh gia đình mình không? GVCN lớp em có liên lạc qua điện thoại hoặc nhắn tin trên vnedu.vn với bố mẹ của em để trao đổi tình hình học tập cũng như rèn luyện trên lớp của em không? GVCN lớp em có gần gũi, tâm sự và chia sẻ với các em trong các tiết học chính khóa, các buổi sinh hoạt ngoài giờ cũng như trong các thời gian rảnh rỗi khác không? 5 skkn GVCN lớp em có trao đổi với các em về vấn đề định hướng nghề nghiệp không? Các tiết sinh hoạt của lớp em có tiến hành theo các chủ đề hay không? Em có mong muốn mỗi tháng sẽ có một chủ đề sinh hoạt lớp có ý nghĩa không? Tôi đã tiến hành phát ra 450 phiếu điều tra cho học sinh các khối lớp: 10A, 10C, 10E, 10K, 11B, 11C, 11D, 11H, 11M, 12A, 12B, 12D, 12H, 12I, 12K, mỗi lớp 30 phiếu. Sau đó nhờ các lớp trưởng các lớp thu và nộp lại. Kết quả điều tra thu được như sau: Nội dung Có Không GVCN lớp em có lập phiếu điều tra thông tin cá nhân từ đầu 145 301 năm học lớp 10 không? GVCN có đến nhà em thăm hỏi và tìm hiểu về hoàn cảnh gia 23 425 đình mình không? GVCN lớp em có liên lạc qua điện thoại hoặc nhắn tin trên 215 232 vnedu.vn với bố mẹ của em để trao đổi tình hình học tập cũng như rèn luyện trên lớp của em không? GVCN lớp em có gần gũi, tâm sự và chia sẻ với các em trong 152 298 các tiết học chính khóa, các buổi sinh hoạt ngoài giờ cũng như trong các thời gian rảnh rỗi khác không? GVCN lớp em có trao đổi với các em về vấn đề định hướng 73 365 nghề nghiệp không? Các tiết sinh hoạt của lớp em có tiến hành theo các chủ đề 55 387 hay không? Em có mong muốn mỗi tháng sẽ có một chủ đề sinh hoạt lớp 372 70 có ý nghĩa không? Qua kết quả trên nhận thấy: - Đa số GVCN đang làm công tác chủ nhiệm một cách chiếu lệ, còn ít GV quan tâm, thay đổi cách làm để đạt hiệu quả cao hơn trong việc giáo dục HS. - Vấn đề phối hợp giáo dục với gia đình cũng có tuy nhiên chưa thường xuyên và hiệu quả.