CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Chương này sẽ đưa ra những khái niệm, những đặc điểm cơ bản và lợi ích của hoạt động cho vay tiêu dùng, giới thiệu sơ lược về các hình thức cho vay tiêu dùng trong NH hiện nay và những nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động cho vay tiêu dùng của NH. Bên cạnh đó, cũng đưa ra các chi tiêu đánh giá hiệu quả cho vay tiêu dùng và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này. Cơ sở lý thuyết này dựa trên tài liệu tham khảo sau: “Nghiệp vụ ngân hàng thương mại”, Nguyễn Minh Kiều và “Quản trị ngân hàng thương mại”, Trần Huy Hoàng 1.1 KHÁI QUÁT VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NHTM 1.1 Đặc điểm của cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là một hình thức tài trợ cho nhu cầu tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình. Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hoá và dịch vụ mà họ mong muốn trước khi họ có khả năng chi trả, tạo điều kiện cho họ có thể hưởng một cuộc sống tốt hơn.
Các khoản cho vay như thế được sử dụng vào nhiều mục đích như: mua nhà, sửa nhà, mua sắm vật dụng cần thiết trong gia đình, mua xe hơi, du học, chi phí cho du lịch. Để hiểu rõ đặc điểm cho vay tiêu dùng chúng ta phân tích những đặc trưng cơ bản sau: 1.1 Lãi suất cho vay kém linh hoạt. Lãi suất của các khoản cho tiêu dùng vay Cá nhân thường được áp dụng “cứng nhắc” so với các khoản cho vay thông thường. Do hầu hết các khoản cho vay Doanh nghiệp hiện nay được áp dụng lãi suất thay đổi theo điều kiện thị trường dựa trên nguyên tắc bù đắp chi phí và mức độ rủi ro.
Trong trường hợp chi phí huy động vốn tăng lên ngân hàng sẽ phải chịu rủi ro về lãi suất khi thực hiện các khoản cho vay tiêu dùng Cá nhân. Do vậy, ngân hàng phải xác định lãi suất cho vay tiêu dùng Cá nhân ở mức cao (so với cho vay Doanh nghiệp) để đảm bảo bù đắp được rủi ro LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 khi lãi suất huy động vốn tăng lên. Điều đó đồng nghĩa với việc ngân hàng sẽ thu được lợi nhuận cao hơn tương ứng với mức độ rủi ro của từng khoản cho vay tiêu dùng Cá nhân.2 Nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế Cho vay tiêu dùng cá nhân có tính nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế. Nó tăng lên trong thời kỳ kinh tế mở rộng, khi mọi người dân cảm thấy lạc quan về tương lai.
Ngược lại, khi nền kinh tế rơi vào tình trạng suy thoái, rất nhiều Khách hàng cảm thấy không lạc quan, tin tưởng nhất là họ cảm thấy tình trạng thất nghiệp tăng lên, thu nhập có xu hướng giảm thì họ sẽ hạn chế vay ngân hàng.3 Độ rủi ro cao Trong cho vay tiêu dùng Cá nhân đối với cho vay tín chấp cán bộ công nhân viên, nguồn trả nợ thường là thu nhập thường xuyên của người vay có thể từ lương hay từ một nguồn thu nhập tương đối ổn định khác. Tuy vây, nguồn thu nhập này lại có thể thay đổi nhanh chóng tùy thuộc vào tình trạng công việc, sức khỏe của khách hàng vay vốn. Ngân hàng sẽ phải đối mặt với một loại rủi ro khi người vay thất nghiệp, bị tai nạn…khiến cho họ không có khả năng trả nợ. Ngoài ra, cho vay tiêu dùng Cá nhân có độ rủi ro cao bởi các thông tin về thu nhập của các cá nhân nhiều khi bị giấu kín.
Vì vậy, các khoản vay này thường được quản lý chặt chẽ hơn. Chi phí thẩm định lớn Hầu hết các khoản vay Cá nhân thông thường có quy mô nhỏ, trong khi số lượng các món vay lớn. Ngoài ra, việc thu thập thông tin khách hàng Cá nhân là rất khó khăn, thường không đầy đẻ và thiếu chính xác. Chính điều này khiến hoc việc thẩm định một món cho vay tiêu dùng Cá nhân tốn nhiều chi phí hơn so với cho vay Doanh nghiệp.
Hơn nữa, thông tin về một khách hàng cá nhân có liên quan đến rủi ro của một khoản vay là rất khó thu thập. Ngoài ra, khi một cá nhân rơi vào một khủng hoảng tài chính họ rất khó vượt qua. Bên cạnh đó, các khoản vay Cá nhân không diễn ra thường xuyên, do đó các thông tin về khách hàng có thể bị thay đổi liên tục và rất khó quản lý các thông tin này, mặc dù có sự quản lý thông tin từ phía ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 hàng Nhà nước thì các thông tin naỳ cũng không được cập nhật. Chính vì các lý do trên mà các khoản vay Cá nhân phải được quản lý một cách chặt chẽ và linh hoạt trước các vấn đề đặc biệt có liên quan.
Số lượng món vay nhiều nhưng giá trị mỗi món vay nhỏ Nếu so với các món vay Doanh nghiệp thì các món vay Cá nhân có giá trị nhỏ hơn rất nhiều, do các món vay này thường chỉ dùng để chi trả cho việc mua sắm phương tiện đi lại, đồ gia dụng, kinh doanh nhỏ lẻ…Số lượng các món vay Cá nhân phát sinh thường xuyên, với khối lượng giao dịch trong này lớn, do đó chi phí quản lý các món vay cao. Đối tượng vay đa dạng. Đối tượng khách hàng của loại hình chovay này thường là những người có thu nhập tương đối ổn định, tuy nhiên cũng có rất nhiều đối tượng khác nhau : - Các đối tượng có thu nhập thấp: những người này thường có nhu cầu cho vay không cao, việc đi vay chủ yếu là chi trả cho những nhu cầu tiêu dùng thiết yếu, hoặc mang tính cấp bách như trả tiền học phí, trả tiền viện phí, cưới hỏi, ma chay… - Các đối tượng có thu nhập trung bình: nhu cầu cho vay có xu hướng tăng đối tượng này chiếm một tỷ trọng lớn trong cho vay tiêu dùng Cá nhân của các ngân hàng, các đối tượng này thông thường muốn chi tiêu dùng nhằm cải thiện đời sống trước khi họ tích lũy đủ tài chính. - Các đối tượng có thu nhập cao: nhu cầu vay tiêu dùng của đối tượng này tuy không cao so với những người có thu nhập trung bình nhưng họ coi việc vay tiêu dùng như một khoản sinh hoạt để chi tiêu trước khi có các khoản tích lũy hay lợi nhuận từ đầu tư mang lại.2 Phân loại cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng có thể được phân chia thành nhiều hình thức như: căn cứ vào mục đích vay, cách thức hoàn trả, hình thức bảo đảm tiền vay, nguồn gốc của khoản cho vay tiêu dùng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Căn cứ vào loại hình cư trú Cho vay tiêu dùng có 2 loại là cho vay tiêu dùng cư trú và cho vay tiêu dùng phi cư trú: • Cho vay tiêu dùng cư trú là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hay cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hộ gia đình. Đây là khoản cho vay có giá trị lớn, thời gian cho vay dài và tài sản hình thành từ vốn vay thường là tài sản đảm bảo. • Cho vay tiêu dùng phi cư trú là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu trang trải các khoản chi phí như mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, du học, du lịch, y tế… Đây là khoản tín dụng nhỏ và thời hạn ngắn.2 Căn cứ vào phương thức hoàn trả Căn cứ vào phương thức hoàn trả thì cho vay tiêu dùng có 2 loại là cho vay tiêu dùng trả góp và cho vay tiêu dùng trả một lần. Trong đó cho vay tiêu dùng trả góp chiếm tỷ lệ lớn do người ta nhận thấy định kì trả một khoản gốc và lãi sẽ có lợi hơn là trả một lần.
Cho vay tiêu dùng trả góp: Đây là hình thức cho vay tiêu dùng mà người đi vay trả nợ cho Ngân hàng gồm số tiền gốc và lãi làm hai hoặc nhiều lần theo những kì hạn nhất định trong thời hạn cho vay. Phương thức này áp dụng cho những khoản vay có giá trị lớn và thu nhập định kì của người vay không đủ trả hết một lần số nợ vay. Thông thường, Ngân hàng yêu cầu người đi vay phải thanh toán trước một phần giá trị cần mua sắm, số tiền này được gọi là số tiền trả trước, phần còn lại Ngân hàng sẽ cho vay. Số tiền trả trước (khoảng 20-30% giá trị tài sản cần mua sắm) để một mặt làm cho người đi vay nghĩ rằng họ chính là chủ sở hữu của tài sản, mặt khác lại có tác dụng hạn chế rủi ro cho Ngân hàng.
Khi không cảm nhận được rằng mình là chủ sở hữu của tài sản hình thành từ tiền vay thì người đi vay có thể sẽ có thái độ miễn cưỡng trong việc trảnợ. Ngoài ra, khi khách hàng không trả nợ, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 trong nhiều trường hợp, Ngân hàng đành phải tiếp nhận và phát mại tài sản để thu hồi nợ. Hầu hết các tài sản đã qua sử dụng đều bị giảm giá trị, tức là giá trị thị trường nhỏ hơn giá trị hạch toán của tài sản, cho nên số tiền trả trước có một vai trò rất quan trọng giúp cho Ngân hàng hạn chế rủi ro. Cho vay tiêu dùng trả một lần: Đây là các khoản tài trợ ngắn hạn cho cá nhân và hộ gia đình để đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời và được thanh toán một lần khi khoản vay đáo hạn.
Qui mô của những khoản vay này tương đối là nhỏ, bao gồm cả phí tài khoản với yêu cầu thanh toán trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Phần lớn các khoản vay loại này được dùng để chi trả cho các chuyến đi nghỉ, tiền nằm viện, mua các vật dụng gia đình hoặc sửa chữa ôtô, nhà ở. Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: Đây là các khoản cho vay tiêu dùng trong đó Ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng hoặc phát hành séc được phép thấu chi dựa trên tài khoản vãng lai. Theo phương thức này, trong thời hạn cho vay được thoả thuận trước, căn cứ vào nhu cầu chi tiêu và thu nhập kiếm được từng thời kỳ, khách hàng được Ngân hàng cho phép thực hiện việc vay và trả nợ nhiều kỳ một cách tuần hoàn, theo một hạn mức tín dụng.
Lãi phải trả mỗi kỳ có thể tính dựa trên một trong ba cách sau: Một là: Lãi được tính dựa trên số dư nợ đã được điều chỉnh.