Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn huyện lạc dương tỉnh lâm đồng

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng.

• Tác giả: Trần Thị Mỹ Ánh
• Người hướng dẫn: Trần Quang Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản có liên quan
• 1.2.1. Dịch vụ môi trường
• 1.2.2. Chi trả dịch vụ môi trường
• 1.3. Kinh nghiệm thực hiện các dự án chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp luận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Khí hậu, thủy văn
• 3.1.3. Tài nguyên rừng
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Khái quát về điều kiện kinh tế
• 3.2.2. Dân số, dân tộc
• 3.2.3. Giáo dục, y tế, văn hóa
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng quản lý tài nguyên rừng và tình hình triển khai chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn huyện Lạc Dương
• 4.1.1. Hiện trạng tài nguyên rừng
• 4.1.2. Tình hình quản lý, bảo vệ và phát triển rừng
• 4.1.3. Tình hình triển khai thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 4.2. Tác động của chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn huyện Lạc Dương
• 4.2.1. Tác động về mặt môi trường của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 4.2.2. Tác động kinh tế-xã hội của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 4.3. So sánh hiệu quả của chính sách chi trả DVMTR với một số chương trình trước đó đã thực hiện trên địa bàn
• 4.4. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng
• 4.4.1. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong việc thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 4.4.2. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn huyện Lạc Dương
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Tồn tại và Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Lạc Dương

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) tại Lạc Dương, Lâm Đồng đã được triển khai từ năm 2010. Mục tiêu chính của chính sách này là bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời cải thiện sinh kế cho người dân địa phương. Chính sách này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Theo nghiên cứu, việc thực hiện chính sách này đã tạo ra những thay đổi tích cực trong nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng trong phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm dịch vụ môi trường rừng và vai trò của nó

Dịch vụ môi trường rừng bao gồm các lợi ích mà con người nhận được từ hệ sinh thái rừng. Những lợi ích này không chỉ bao gồm gỗ và lâm sản mà còn là các dịch vụ như điều tiết nước, bảo vệ đất và đa dạng sinh học. Việc hiểu rõ về dịch vụ môi trường rừng giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng.

1.2. Lịch sử và sự phát triển của chính sách DVMTR tại Lạc Dương

Chính sách DVMTR được triển khai tại Lạc Dương từ năm 2010, theo Nghị định số 99/2010/NĐ-CP. Chính sách này đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ thí điểm đến áp dụng rộng rãi. Sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ đã góp phần quan trọng vào sự thành công của chính sách này.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách chi trả DVMTR

Mặc dù chính sách DVMTR đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và nhận thức của người dân về chính sách này. Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc tham gia vào chính sách. Điều này dẫn đến việc không tham gia hoặc tham gia không hiệu quả.

2.1. Thiếu thông tin và nhận thức của cộng đồng

Nhiều người dân địa phương chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin về chính sách DVMTR. Việc thiếu thông tin này dẫn đến sự hoài nghi và không tin tưởng vào chính sách, ảnh hưởng đến sự tham gia của họ.

2.2. Khó khăn trong việc chia sẻ lợi ích từ chính sách

Việc chia sẻ lợi ích từ chính sách DVMTR giữa các bên liên quan còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều hộ dân không nhận được phần lợi ích tương xứng với công sức bảo vệ rừng của họ, dẫn đến sự bất bình và không hài lòng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả DVMTR

Để nâng cao hiệu quả của chính sách DVMTR, cần có những giải pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho cộng đồng về chính sách. Bên cạnh đó, cần cải thiện cơ chế chia sẻ lợi ích để đảm bảo công bằng cho tất cả các bên liên quan.

3.1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng

Cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để cung cấp thông tin về chính sách DVMTR cho người dân. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

3.2. Cải thiện cơ chế chia sẻ lợi ích

Cần xây dựng một cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng và công bằng hơn. Điều này sẽ giúp người dân cảm thấy được tôn trọng và khuyến khích họ tham gia tích cực vào việc bảo vệ rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách DVMTR

Nghiên cứu cho thấy chính sách DVMTR đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho cộng đồng địa phương. Nhiều hộ dân đã cải thiện được sinh kế nhờ vào việc tham gia vào chính sách này. Tuy nhiên, vẫn cần có những đánh giá định kỳ để điều chỉnh chính sách cho phù hợp với thực tiễn.

4.1. Kết quả đạt được từ chính sách DVMTR

Chính sách DVMTR đã giúp tăng cường bảo vệ rừng và cải thiện sinh kế cho nhiều hộ dân. Nhiều hộ đã có thêm thu nhập từ việc tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng.

4.2. Đánh giá và điều chỉnh chính sách

Cần thực hiện các cuộc khảo sát định kỳ để đánh giá hiệu quả của chính sách DVMTR. Dựa trên kết quả đánh giá, chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu và thực tiễn của cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách DVMTR

Chính sách DVMTR tại Lạc Dương đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong việc bảo vệ rừng và cải thiện sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, để chính sách này phát huy tối đa hiệu quả, cần có sự đồng lòng từ các cấp chính quyền và cộng đồng. Triển vọng tương lai của chính sách DVMTR phụ thuộc vào việc giải quyết các thách thức hiện tại.

5.1. Tầm quan trọng của sự đồng lòng trong thực hiện chính sách

Sự đồng lòng giữa chính quyền và cộng đồng là yếu tố quyết định đến thành công của chính sách DVMTR. Cần có sự hợp tác chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi cho tất cả các bên.

5.2. Hướng đi tương lai cho chính sách DVMTR

Chính sách DVMTR cần được điều chỉnh và phát triển để phù hợp với tình hình thực tế. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn cho việc bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đóng vai trò là một công cụ kinh tế mang tính đột phá, chuyển đổi căn bản phương thức bảo vệ rừng từ cơ chế quản lý mệnh lệnh hành chính sang cơ chế kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Huyện Lạc Dương thuộc tỉnh Lâm Đồng sở hữu vị trí địa lý xung yếu trên cao nguyên LangBiang, là lưu vực đầu nguồn của các công trình thủy điện trọng điểm như Đa Nhim và hồ Trị An. Toàn huyện có tổng diện tích tự nhiên đạt 131.136 ha, trong đó đất có rừng đạt 108.022 ha, xác lập tỷ lệ che phủ rừng ở mức rất cao là 82,4%.

Sau khi Dự án trồng mới 5 triệu hecta rừng khép lại, việc duy trì nguồn vốn đầu tư bền vững cho lâm nghiệp đối mặt với nhiều rào cản tài chính lớn. Áp lực từ hoạt động sản xuất nông nghiệp trên hơn 14.000 ha đất nương rẫy đan xen đã đe dọa trực tiếp đến tính toàn vẹn của hệ sinh thái bản địa. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng thực thi chính sách, phân tích tác động đa chiều và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn huyện Lạc Dương trong giai đoạn 2009-2018.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa kết quả xã hội hóa nguồn lực bảo vệ rừng. Trong 10 năm vận hành, toàn huyện đã giải ngân thành công 326,528 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng, mở rộng phạm vi chi trả lên 104.674 ha, bao phủ 94,4% diện tích rừng hiện có. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ công tác điều chỉnh chính sách lâm nghiệp tại vùng Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Khung đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ được công bố năm 2005, chia tách các giá trị của rừng thành bốn nhóm dịch vụ chức năng chính: dịch vụ cung cấp, dịch vụ điều tiết, dịch vụ văn hóa và dịch vụ hỗ trợ sinh thái. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa mô hình nguyên lý thị trường về chi trả dịch vụ hệ sinh thái của tác giả Sven Wunder xác lập năm 2005. Mô hình này dựa trên năm nguyên tắc cốt lõi: tính chất giao dịch tự nguyện, dịch vụ môi trường được xác định rõ ràng, có bên mua dịch vụ, có bên bán dịch vụ và tuân thủ tính điều kiện nghiêm ngặt khi bên cung ứng thực sự duy trì chất lượng bảo vệ rừng.

Các khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình bao gồm:

• Dịch vụ môi trường rừng: Các giá trị sử dụng gián tiếp do cấu trúc rừng duy trì để cung ứng cho xã hội như điều tiết dòng chảy, hạn chế bồi lắng lòng hồ thủy điện và bảo tồn cảnh quan đa dạng sinh học.
• Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng: Tổ chức tài chính công lập nhận ủy thác nguồn tiền từ các đơn vị sử dụng để thanh toán trực tiếp hoặc gián tiếp cho các chủ rừng.
• Hệ số K: Chỉ số hiệu chỉnh mức chi trả dịch vụ căn cứ vào trạng thái rừng, loại rừng, nguồn gốc hình thành và vị trí địa lý của từng lô rừng.
• Giao khoán quản lý bảo vệ rừng: Phương thức chuyển giao trách nhiệm tuần tra gắn với cơ chế hưởng lợi tài chính cho các hộ gia đình và cộng đồng sống gần rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các văn bản quy phạm pháp luật như Quyết định 380/QĐ-TTg, Nghị định 99/2010/NĐ-CP, Nghị định 147/2016/NĐ-CP cùng hệ thống báo cáo tài chính giai đoạn 2009-2018 của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng.

Về nguồn dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra xã hội học với cỡ mẫu 100 hộ gia đình nhận khoán rừng tại hai xã Đa Nhim (50 hộ) và Đa Chais (50 hộ). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm phản ánh chính xác tiếng nói của đồng bào dân tộc bản địa. Đồng thời, nghiên cứu phỏng vấn sâu 20 cán bộ chuyên trách thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm, Ban Quản lý Rừng phòng hộ đầu nguồn Đa Nhim, Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà và Ủy ban nhân dân huyện Lạc Dương.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh đa biến và kỹ thuật đánh giá nông thôn có sự tham gia kết hợp phân tích ma trận SWOT. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp kiểm chứng chéo số liệu giữa báo cáo tài chính với thực địa, làm rõ các mặt mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác quản trị dòng tiền lâm nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô nguồn thu và giá trị giải ngân dòng tài chính dịch vụ môi trường rừng tăng trưởng liên tục. Tổng số tiền chi trả trên địa bàn huyện Lạc Dương giai đoạn 2009-2018 đạt 326,528 tỷ đồng, đạt mức bình quân 32,653 tỷ đồng mỗi năm. Nguồn tài chính này chủ yếu được giải ngân thông qua Ban Quản lý Rừng phòng hộ đầu nguồn Đa Nhim và Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà, chiếm tỷ trọng 98,41% (tương đương 321,337 tỷ đồng). Diện tích rừng được bảo vệ bằng nguồn tiền này tăng mạnh từ khoảng 40.000 ha năm 2009 lên 104.674 ha vào năm 2018, bảo đảm diện tích che phủ cho 94,4% diện tích lâm nghiệp toàn huyện.

Thứ hai, chính sách tạo ra sự chuyển biến vượt bậc về thu nhập và cải thiện sinh kế cho cư dân vùng sâu. Đơn giá chi trả bình quân cho một hecta rừng tăng từ 250.000 đồng/ha/năm vào năm 2011 lên mức 605.000 đồng/ha/năm vào năm 2018, đạt mức tăng trưởng 142%. Với định mức khoán từ 20 đến 30 ha cho mỗi hộ, nguồn tiền chi trả đã mang lại khoản thu nhập ổn định từ 12 đến 18 triệu đồng mỗi năm cho 3.953 hộ nhận khoán, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số K'Ho chiếm tới 97,8%.

Thứ ba, hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng được nâng cao rõ nét thông qua việc kéo giảm vi phạm lâm luật. Tổng số vụ vi phạm lâm luật trên địa bàn giảm từ 231 vụ năm 2011 xuống còn 83 vụ vào năm 2017, tương đương tỷ lệ giảm 64%. Trong đó, số vụ phá rừng trái phép giảm 69,5% (từ 161 vụ xuống 49 vụ), diện tích rừng bị tàn phá suy giảm mạnh từ 31,4 ha năm 2011 xuống chỉ còn 4,2 ha vào năm 2017, giảm trên 86% mức độ thiệt hại.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm liên tục của các hành vi xâm hại tài nguyên rừng bắt nguồn trực tiếp từ việc tổ chức nhận khoán theo các tổ, nhóm hộ tự quản trong cùng thôn buôn. Khi quyền lợi vật chất gắn liền với diện tích rừng được giao, các hộ gia đình đã chủ động thiết lập mạng lưới tuần tra luân phiên và kiểm tra chéo giữa các nhóm. Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan nghịch rõ rệt, có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ kết hợp giữa đường tăng trưởng đơn giá chi trả theo thời gian và các cột suy giảm số vụ vi phạm lâm luật.

Kết quả tại Lạc Dương hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế khi khảo sát tại 13 quốc gia đang phát triển. Mô hình ủy thác qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng giúp tiết giảm tối đa chi phí quản lý vận hành khi chỉ trích lại 7,7% tổng thu, dành hơn 80% nguồn lực tài chính chi trả trực tiếp cho người dân giữ rừng. Đây là ưu thế vượt trội so với các chương trình trợ cấp ngân sách truyền thống trước đây.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, mở rộng danh mục nguồn thu và đa dạng hóa dịch vụ chi trả. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng cần tiến hành ký kết hợp đồng ủy thác bổ sung với các cơ sở công nghiệp sử dụng nguồn nước và các đơn vị nuôi trồng thủy sản hạ lưu, đồng thời hoàn thành đề án thí điểm giao dịch tín chỉ carbon rừng trước năm 2025 nhằm tăng tổng nguồn thu thêm 15% đến 20% mỗi năm.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế phân bổ và điều chỉnh hệ số K. Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng cần ban hành hướng dẫn phân loại hệ số K chi tiết theo trữ lượng rừng thực tế và độ dốc lưu vực trước quý 4 năm 2022, bảo đảm đơn giá chi trả đạt mức tối thiểu 700.000 đồng/ha/năm trên toàn bộ các tiểu khu xung yếu.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý trong quản lý tuần tra. Ban Quản lý Rừng phòng hộ đầu nguồn Đa Nhim cùng Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà cần trang bị thiết bị định vị GPS thông minh cho 100% các tổ nhận khoán trong giai đoạn 2022-2024, phấn đấu giám sát tự động biến động rừng và giảm số vụ vi phạm lâm luật xuống dưới 30 vụ mỗi năm.

Thứ tư, lồng ghép chính sách chi trả với các chương trình phát triển nông lâm kết hợp. Ủy ban nhân dân huyện Lạc Dương cần phối hợp với các tổ chức khuyến nông hướng dẫn 3.953 hộ dân nhận khoán chuyển đổi 14.000 ha đất nương rẫy kém hiệu quả sang trồng xen cây dược liệu và cây lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng trước năm 2025, giúp nâng cao thu nhập bình quân của hộ nhận khoán thêm 25%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các cán bộ hoạch định chính sách, cơ quan quản lý lâm nghiệp và cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng từ cấp trung ương đến địa phương. Công trình cung cấp bức tranh thực tế về vận hành cơ chế tài chính ủy thác, hỗ trợ quá trình sửa đổi các văn bản pháp luật và chuẩn hóa biểu giá dịch vụ môi trường rừng.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo các Vườn Quốc gia, Ban Quản lý Rừng phòng hộ và các công ty lâm nghiệp trên phạm vi toàn quốc. Luận văn cung cấp bài học thực tiễn về cấu trúc hợp đồng giao khoán theo tổ nhóm hộ, quy trình phân chia lợi ích minh bạch và phương pháp kiểm tra tuần tra bảo vệ cho hơn 100.000 ha rừng đầu nguồn.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm học, Kinh tế tài nguyên và Quản lý môi trường. Tài liệu mang đến nguồn dữ liệu thực chứng kéo dài 10 năm với các mô hình phân tích kinh tế - sinh thái chuyên sâu.

Nhóm thứ tư là các tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế và các cơ quan tài trợ dự án phát triển sinh kế. Các chuyên gia có thể khai thác các bài học quản trị cộng đồng tại Lạc Dương để xây dựng các dự án giảm phát thải nhà kính và chi trả sinh thái vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

Cơ cấu nguồn thu tiền dịch vụ môi trường rừng tại huyện Lạc Dương hình thành từ những lĩnh vực nào? Nguồn thu tiền dịch vụ môi trường rừng tại Lạc Dương bắt nguồn chủ yếu từ các nhà máy thủy điện với tỷ trọng áp đảo chiếm 93,79%, nguồn thu từ các cơ sở sản xuất nước sạch chiếm 5,71% và các tổ chức kinh doanh dịch vụ du lịch đóng góp 0,51% tổng nguồn thu được phân bổ qua các lưu vực sông.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã cải thiện thu nhập của người dân địa phương ra sao? Nhờ đơn giá chi trả nâng lên mức 605.000 đồng/ha/năm cùng diện tích giao khoán bình quân 20-30 ha mỗi hộ, chính sách đã đem lại nguồn thu nhập từ 12 đến 18 triệu đồng mỗi năm cho 3.953 hộ gia đình bản địa, chiếm tỷ trọng thu nhập ổn định giúp bà con đồng bào giảm nghèo bền vững.

Hiệu quả bảo vệ rừng tại huyện Lạc Dương được chứng minh qua những số liệu môi trường cụ thể nào? Trong giai đoạn 2011-2017, số vụ vi phạm lâm luật đã giảm mạnh từ 231 vụ xuống còn 83 vụ (giảm 64%), trong đó số vụ phá rừng trái phép giảm từ 161 vụ xuống 49 vụ và diện tích rừng bị thiệt hại giảm mạnh từ 31,4 ha xuống chỉ còn 4,2 ha.

Tại sao hai chủ rừng nhà nước lại chiếm hơn 98% tổng giá trị giải ngân tại huyện Lạc Dương? Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà và Ban Quản lý Rừng phòng hộ đầu nguồn Đa Nhim là hai đơn vị quản lý phần lớn đất lâm nghiệp toàn huyện với diện tích trên 100.000 ha, đóng vai trò chủ rừng đại diện nhận tiền ủy thác để giao khoán lại cho các nhóm hộ cộng đồng.

Những trở ngại lớn nhất khi triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại huyện Lạc Dương là gì? Những thách thức nổi cộm bao gồm áp lực xâm canh trên 14.000 ha đất sản xuất nông nghiệp trong vùng quy hoạch lâm nghiệp, nguy cơ cháy cao của 56.000 ha rừng thông vào mùa khô và sự chênh lệch mức chi trả giữa các lưu vực sông trên cùng địa bàn.

Kết luận

• Luận văn khẳng định chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng là hướng đi chiến lược giúp bảo vệ thành công 104.674 ha rừng trên địa bàn huyện Lạc Dương.
• Nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả huy động nguồn lực xã hội hóa đạt 326,528 tỷ đồng trong 10 năm, giảm hoàn toàn gánh nặng cho ngân sách nhà nước.
• Chính sách trực tiếp tạo sinh kế vững chắc cho 3.953 hộ nhận khoán với 97,8% là đồng bào dân tộc thiểu số K'Ho thông qua mức thu nhập 12-18 triệu đồng/hộ/năm.
• Công tác quản lý bảo vệ rừng đạt bước tiến đột phá khi kéo giảm 64% tổng số vụ vi phạm lâm luật và giảm 86% diện tích rừng bị tàn phá.
• Đề tài đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện về ứng dụng công nghệ viễn thám, điều chỉnh hệ số K và mở rộng thị trường tín chỉ carbon trong lộ trình 2021-2025.

Các nhà quản lý lâm nghiệp, cơ quan ban ngành và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay luận văn thạc sĩ này để tiếp cận bộ giải pháp quản trị rừng bền vững và ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ HST rừng có vai trò rất quan trọng đối với sự sống và tồn tại của con ngƣời. Xét về lợi ích kinh tế, rừng tạo ra giá trị sử dụng hiện vật và giá trị sử dụng trừu tƣợng. Giá trị sử dụng hiện vật của rừng, bao gồm: sản xuất, cung cấp cho xã hội gỗ và các loại lâm sản khác. Giá trị sử dụng trừu tƣợng của rừng: điều tiết, bảo vệ đất, nguồn nƣớc, hấp thụ các-bon, hạn chế lũ lụt, lũ quét, bảo tồn ĐDSH, cảnh quan vẻ đẹp thiên nhiên, … (Nguyễn Tuấn Phú, 2008).

Việc duy trì bảo vệ các HST rừng thƣờng đƣợc thực hiện bởi một nhóm nhỏ, trong khi ngƣời hƣởng lợi là số đông. Giữa hai bên hƣởng lợi và duy trì lợi ích cần có sự bù đắp công bằng thông qua một cơ chế kinh tế. Cơ chế này cũng tạo ra một nguồn ngân sách cho việc đầu tƣ phục hồi và duy trì bền vững các giá trị HST rừng. Đó chính là ý nghĩa ban đầu của sự ra đời của cơ chế chi trả DVMT.

Năm 2008, Quyết định số 380/QĐ-TTg ngày 10 tháng 4 năm 2008 của Thủ tƣớng Chính phủ đã cho phép thí điểm chính sách chi trả DVMTR tại 2 tỉnh Sơn La và Lâm Đồng. Thông qua việc thí điểm này một cơ chế tài chính giữa nguời cung ứng DVMTR và ngƣời sử dụng DVMTR ủy thác qua Quỹ BV&PTR mang lại hiệu quả và đƣợc các cấp, các ngành, các bên liên quan đánh giá cao. Trên cơ sở đó, ngày 24/9/2010, Nghị định số 99/2010/NĐ-CP đã đƣợc ban hành nhằm triển khai chính sách chi trả DVMTR trên phạm vi toàn quốc từ 01/01/2011 và tiếp theo đó là Nghị định 147/2016/NĐ-CP ngày 02/11/2016 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 99/2010/NĐ-CP. Qua 10 năm triển khai thực hiện, chính sách chi trả DVMTR đƣợc coi là bƣớc ngoặt về chính sách đối với nghề rừng ở Việt Nam, đây là một bƣớc tiến mới, thể hiện sự thay đổi đột phá, có tính chiến lƣợc không chỉ trong tƣ duy, nhận thức mà còn cả hành động trong suốt quá trình thiết kế, xây dựng, ban hành và thực thi chính sách kinh tế đối với ngành Lâm nghiệp ở Việt Nam; chuyển hƣớng tiếp cận hoàn toàn dựa vào nguồn ngân sách Nhà nƣớc theo truyền thống sang tăng cƣờng huy động các nguồn vốn đầu tƣ ngoài ngân sách Nhà nƣớc, nguồn vốn xã hội cho phát triển ngành.

Chính sách này đƣợc thiết lập, vận hành ở tầm quy mô quốc gia, đƣợc các cấp, các ngành và ngƣời dân địa phƣơng rất ủng hộ; có tác động lan tỏa, tạo ra hiệu ứng tích cực, phù hợp với quy luật của nền kinh tế thị trƣờng, mang lại động lực, lợi ích chung cho cộng đồng, tạo ra mối quan hệ chặt chẽ giữa các chủ rừng trong vai trò là bên cung ứng dịch vụ với các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hƣởng lợi từ môi trƣờng rừng (cơ sở thủy điện, nƣớc sạch và du lịch) trong 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vai trò là bên sử dụng DVMT. Lâm Đồng là một trong hai tỉnh thí điểm chính sách chi trả DVMTR sớm nhất cả nƣớc, sau 8 năm (2011-2018) thực hiện chính sách chi trả DVMTR theo Nghị định số 99/2010/NĐ-CP ngày 24/9/2010 của Chính phủ về chính sách chi trả DVMTR cũng nhƣ 02 năm (2009-2010) thực hiện thí điểm chính sách chi trả DVMTR theo Quyết định số 380/QĐ-TTgđã tạo ra sự chuyển biến tích cực trong việc huy động các nguồn lực xã hội cho BV&PTR, góp phần cải thiện sinh kế cho ngƣời làm nghề rừng,đặc biệt là các hộ ĐBDTTS ở khu vực vùng sâu, vùng xa, sống gần rừng trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện chính sách chi trả DVMTR tại tỉnh Lâm Đồng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, vƣớng mắc trong chia sẻ lợi ích từ chính sách chi trả DVMTR. Do đó, cần phải nghiên cứu một cách khách quan về thực trạng thực hiện chính sách chi trả DVMTR, những vấn đề liên quan về nhận thức, sinh kế, những khó khăn, thuận lợi sẽ là cơ sở thực tiễn cần phân tích, từ đó đƣa ra giải pháp để nâng cao hiệu quả của chính sách chi trả DVMTRtrong thời gian tới là việc làm cần thiết.

Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài“Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng”. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Một số khái niệm cơ bản có liên quan a) Dịch vụ môi trường Theo tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới, DVMT là “Các điều kiện và các mối quan hệ mà thông qua đó các HST tự nhiên và các loài phát triển tồn tại và phục vụ cho cuộc sống con ngƣời” (http://ipsard.

DVMT là những lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp mà con ngƣời hƣởng thụ từ các chức năng của HST. DVMT đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế, cải thiện sinh kế và sức khỏe cho cộng đồng trên thế giới. Theo báo cáo đánh giá HST thiên niên kỷ, HST đƣợc phân thành 4 nhóm chức năng, hay 4 loại dịch vụ của HST, với mục đích khác nhau về kinh tế-xã hội, bao gồm: - Dịch vụ sản xuất: thực phẩm, nƣớc sạch, nguyên liệu, chất đốt, nguồn gen, … - Dịch vụ điều tiết: phòng hộ đầu nguồn, hạn chế lũ lụt, điều hòa khí hậu, điều tiết nƣớc, lọc nƣớc, thụ phấn, phòng chống dịch bệnh, … - Dịch vụ văn hóa: giá trị thẩm mỹ, quan hệ xã hội, giải trí và du lịch sinh thái, lịch sử, khoa học và giáo dục,… - Dịch vụ hỗ trợ: cấu tạo đất, điều hòa dinh dƣỡng, … (http://www. b) Chi trả dịch vụ môi trường Chi trả DVMT là tạo ra lợi ích cho các cá nhân và cộng đồng để bảo vệ các DVMT bằng cách bồi hoàn cho họ khoản chi phí phát sinh từ việc quản lý và cung cấp những dịch vụ này (Mayrand và Paquin, 2004).

Theo định nghĩa của Wunder (2005), chi trả DVMT bao gồm năm yếu tố chính là: (1) giao dịch tự nguyện; (2) một DVMT đƣợc xác định r ràng; (3) có ít nhất một ngƣời mua dịch vụ; (4) ít nhất một ngƣời cung cấp dịch vụ; (5) phải có tính điều kiện (ngƣời mua chỉ chi trả khi mà ngƣời cung cấp đảm bảo việc cung cấp dịch vụ đƣợc diễn ra liên tục). Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới cũng đƣa ra khái niệm về chi trả DVMT đƣợc đƣa ra nhƣ sau: “Ngƣời mua (tự nguyện) đồng ý trả tiền hoặc các khuyến khích khác để chấp nhận và duy trì các biện pháp quản lý tài nguyên thiên nhiên và đất bềnvững hơn mà nó cung cấp dịch vụ HST xác định” (http://ipsard. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kinh nghiệm thực hiện các dự án chi trả dịch vụ môi trường rừng Các chƣơng trình chi trả DVMTR đã đƣợc áp dụng đầu tiên ở các nƣớc phát triển tại Mỹ Latinh, châu Âu, châu Phi.

Dần dần các chƣơng trình chi trả DVMTR cũng đã đƣợc phát triển và thực hiện thí điểm tại châu Á nhƣ Indonesia, Philippines, Trung Quốc, Ấn Độ, Nepal và Việt Nam nhằm xác định điều kiện để thành lập cơ chế chi trả DVMTR. Đặc biệt là Indonesia và Philippines đã có nhiều nghiên cứu điển hình về chi trả DVMTR đối với quản lý lƣu vực đầu nguồn. Các nƣớc châu Âu là những nƣớc đi tiên phong trong nghiên cứu và ứng dụng chi trả DVMTR. Trong đó Hoa Kỳ là quốc gia nghiên cứu và tổ chức thực hiện các mô hình chi trả DVMTR sớm nhất, ngay từ giữa thập kỷ 80, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ đã thực hiện Chƣơng trình duy trì bảo tồn năm 1985, đã chi trả cho nông dân để trồng thảm thực vật lƣu niên trên đất trồng nhạy cảm về môi trƣờng.

Hiện nay, cơ chế chi trả DVMTR đƣợc áp dụng thành công và hiệu quả, tạo ra cơ chế quản lý bền vững các tài nguyên thiên nhiên (Huỳnh Thị Mai, 2008). Ở Pháp, công ty nƣớc đóng chai Perrier Vittel từ năm 1993 đã cung cấp tài chính cho nông dân ở vùng đầu nguồn và vùng lọc nƣớc để xây dựng cơ sở vật chất cho nông nghiệp và chuyển đổi sang hoạt động nông nghiệp hữu cơ. Ở Đức, Chính phủ đã đầu tƣ một loạt chƣơng trình để chi trả cho các chủ đất tƣ nhân với mục đích thay đổi cách sử dụng đất của họ nhằm tăng cƣờng hoặc duy trì dịch vụ HST. Những dự án này bao gồm trợ cấp cho sản xuất Cà phê và Ca cao trong bóng râm, QLR bền vững, bảo tồn đất và cải tạo các cánh đồng chăn thả ở các nƣớc Mỹ Latinh, gồm Honduras, Costa Rica, Colombia, Ecuador, Peru, Paraguay và Cộng hòa Dominica.

Ở Châu Mỹ Latinh, đã đƣợc triển khai trên phạm vi nhiều quốc gia. Các nƣớc có thể kể tới gồm: Brazil, Mexico; Costa Rica; Ecuado; Colombia,. Cụ thể ở Costa Rica đƣợc coi là một trong những nƣớc tiên phong thực hiện các chƣơng trình dự án về chi trả DVMT trên thế giới từ những năm 1996. Khởi đầu cho hàng loạt các dự án chi trả DVMT ở quốc gia này là khung pháp lý cho thực hiện chi trả DVMT đƣợc ban hành theo Luật Lâm nghiệp sửa đổi số 7575 năm 1996.

Luật này quy định 4 loại DVMTR: lƣu giữ các-bon; điều tiết nguồn nƣớc; ĐDSH và cảnh quan (FAO 2014; Hung 2011). Thêm vào đó, luật Lâm nghiệp quy định quyền các- bon và DVMTR thuộc về các chủ rừng. Kết quả là Costa Rica đƣợc coi là quốc gia đã xúc tiến bán tín chỉ các-bon ra thị trƣờng thế giới và cam kết mục tiêu cân bằng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát thải các-bon vào năm 2020. Theo đề án chi trả DVMTR tỉnh Đồng Nai, ở Costa Rica một số mô hình có sự tham gia của một số khách sạn vào cơ chế chi trả DVMT để bảo vệ lƣu vực.

Cơ sở của việc chi trả này là nhận thức về mối tƣơng quan chặt chẽ giữa cung cấp DVMT nƣớc do bảo vệ lƣu vực và ngƣời hƣởng là ngành du lịch. Lý do là các hoạt động ngành du lịch phụ thuộc rất lớn vào trữ lƣợng và chất lƣợng nƣớc. Vì vậy, từ năm 2005 một số khách sạn chi trả hàng năm 45,5 đô la Mỹ cho mỗi ha đất của các chủ đất địa phƣơng và trả 7% trong tổng số chi phí hành chính của mô hình chi trả DVMT. Tuy nhiên, cũng ở Costa Rica, vẫn chƣa có một cơ chế đƣợc thừa nhận chung nào dựa vào lợi ích của mọi ngƣời đƣợc chi trả trực tiếp từ vẻ đẹp cảnh quan và bảo tồn ĐDSH.