CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG VÀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CỦA NHTM. Lý luận cơ bản về tín dụng ngân hàng 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng (gọi tắt là tín dụng) là giao dịch tài sản giữa ngân hàng (TCTD) với bên đi vay (là các TCKT, cá nhân trông nền kinh tế), trong đó ngân hàng chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả vốn và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán. Như vậy tín dụng là hoạt động tài trợ trên cơ sở tín nhiệm của ngân hàng đối với khách hàng.
Quan hệ tín dụng ngân hàng chứa đựng ba nội dung sau: • Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu (ngân hàng) sang người sử dụng. • Sự chuyển nhượng này mang tín tạm thời hay có thời hạn. • Sự chuyển nhượng này có kèm theo phí. Đặc trưng của tín dụng ngân hàng.
• Sự tín nhiệm: Để thiết lập được quan hệ tín dụng thì người cho vay phải có lòng tin đối với người đi vay, tin tưởng người đi vay sẽ sử dụng vốn đúng mục đích, có hiệu quả và hoàn trả đầy đủ đúng hạn. • Tính thời hạn: Trong bất kỳ hợp đồng tín dụng nào cũng đều phải quy định thời hạn cho vay. Thời hạn cho vay dài hay ngắn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như chu kỳ sản xuất kinh doanh, chu kỳ luân chuyển vốn, thời hạn thu hồi vốn của dự án đầu tư, khả năng trả nợ của khách hàng và nguồn vốn ngân hàng sử dụng để cho vay. Tức là thời hạn cho vay phải phù hợp với chu kỳ luân chuyển vốn của khách hàng vay thì khi đó người vay mới có khả năng trả nợ ngân hàng.
Ngược lại, nếu dài hơn sẽ tạo cơ hội cho người vay sử dụng vốn sai mục đích, không có nguồn trả nợ trong tương lai. Tuy nhiên, Lê Thị Linh – QT1701T Page 3 Khóa luận tốt nghiệp nếu khách hàng có nguồn thu khác để có thể trả nợ thì thời hạn vay có thể ngắn hơn chu kỳ luân chuyển vốn. • Tính hoàn trả: Đây là sự khác biệt giữa tín dụng và các loại quan hệ khác như cấp phát, cho tặng… nghĩa là sau một thời gian nhất định, người đi vay phải hoàn trả đầy đủ cả gốc lẫn lãi cho người cho vay. • Tính rủi ro cao: Do sự không cân xứng về thông tin, người cho vay không hiểu rõ hết về người đi vay.
Ngoài ra, việc thu hồi tín dụng phụ thuộc không những vào bản thân khách hàng mà còn phụ thuộc vào môi trường hoạt động ngoài tâm kiểm soát của khách hàng như sự biến động về giá cả, lãi suất, tỷ giá, lạm phát, tăng trưởng kinh tế, thị trường, thiên tai… Khi khách hàng gặp khó khăn do môi trường kinh doanh thay đổi, dẫn đến khó khăn trong việc trả nợ, điều này khiến cho ngân hàng gặp rủi ro tín dụng. Phân loại hoạt động tín dụng. Nhằm phục vụ và đáp ứng tốt nhất nhu cầu tín dụng của mỗi khách hàng, ngân hàng cung cấp rất nhiều loại cho vay cho nhiều đối tượng khách hàng với những mục đích sử dụng khác nhau. Có một số tiêu thức phân loại chính như sau:[3], [7].
Phân loại tín dụng theo thời gian - Tín dụng ngắn hạn: là loại cho vay có thời hạn dưới một năm. Much đích của loại cho vay này thường là nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản lưu động. - Tín dụng trung hạn: là loại cho vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm. Much đích cho va thường là tài trợ cho đầu tư vào tài sản cố định hoặc cải tiến kĩ thuật hợp lý hóa sản xuất, đổi mới quy trình công nghệ và xây dựng mới những công trinh loại nhỏ thời hạn thu hồi vốn nhanh.
- Tín dụng dài hạn: là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm.Mục đích của loại này thường là để tài trợ vào các dự án đầu tư. Lê Thị Linh – QT1701T Page 4 Khóa luận tốt nghiệp Phân loại tín dụng theo mục đích tín dụng. - Tín dụng phục vụ sản xuất lưu thông hàng hóa: là loại tín dụng được cung cấp cho các nhà sản xuất và kinh doanh hàng hóa để đáp ứng nhu cầu về vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh để dự trữ nguyên vật liệu , cho vay chi phí sản xuất hoặc đáp ứng nhu cầu thiếu vốn trong quan hệ thanh toán giữa các doanh nghiệp. - Cho vay bất động sản: là loại cho vay để đầu tư vào bất động sản như mua đất đai, nhà cửa, hoặc xây dựng, mở rộng đất đai.
- Tín dụng tiêu dùng: là loại cho vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình như mua chịu hàng hóa , xây dựng nhà ở hoặc các phương tiện cần thiết khác. Phân loại theo đặc điểm luân chuyển vốn - Tín dụng vốn lưu động: là loại tín dụng được cung cấp để bổ sung vốn lưu động cho các tổ chức kinh tế. - Tín dụng vốn cố định: là loại tín dụng được cung cấp để hình thành nên tài sản cố định cho các tổ chức kinh tế. Phân loại theo đảm bảo - Tín dụng không có đảm bảo: là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của người khác mà chỉ dựa vào uy tín của khách hàng vay vốn để quyết định.Tín dụng không cần đảm bảo có thể được cấp cho các khách hàng có uy tín, thường là khách hàng làm ăn thường xuyên có lãi, tình hình tài chính vững mạnh, ít xảy ra tình trạng nợ nần dây dưa, hoặc mon vay tương đối nhỏ so với vốn của người vay.
Các khoản cho vay theo chỉ thị của Chính phủ mà Chính phủ yêu cầu không cần tài sản đảm bảo. - Tín dụng có đảm bảo bằng tài sản: là loại tín dụng mà theo đó ngân hàng cho vay dựa trên cơ sở các đảm bảo cho tiền vay như thế chấp , cầm cố hoặc có bảo lãnh của một bên thứ ba nào khác. Tín dụng dựa trên cam kết đảm bỏ yêu cầu ngân hàng và khách hàng phải kí hợp đồng đảm bảo. Lê Thị Linh – QT1701T Page 5 Khóa luận tốt nghiệp Phân loại theo phương thức cho vay - Cho vay theo món: là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng mà theo đó khách hàng sẽ phải làm hồ sơ vay vốn cho từng lần vay với lãi suất, thời hạn trả tiền và số tiền vay xác định.
- Cho vay theo hạn mức tín dụng: là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng à theo đó khách hàng chỉ cần lập một bộ hồ sơ cho nhiều khoản vay.Ngân hàng cấp cho khách hàng một hạn mức, chỉ giới hạn dư nợ mà không giới hạn doanh số. Phân loại theo hình thức hoàn trả nợ vay - Cho vay chỉ có một kì hạn trả nợ hay còn gọi là cho vay trả nợ đáo hạn một lần: là loại cho vay mà khách hàng chỉ hoàn trả vốn gốc và lãi vay một lần khi đáo hạn. Loại cho vay này thường áp dụng cho những khoản vay nhỏ và có thời hạn ngắn. - Cho vay có nhiều kì hạn trả nợ hay còn gọi là cho vay trả góp: là loại cho vay mà khách hàng hâir hoàn trả vốn gốc và lãi vay định kì thành những khoản bằng nhau.Loại cho vay này áp dụng cho những khoản vay lớn có thời hạn dài.
- Cho vay hoàn trả theo yêu cầu: là loại cho vay mà khách hàng có thể hoàn trả nợ vay bất cứ khi nào. Loại cho vay thường áp dụng cho những khoản vay thấu chi, thẻ tín dụng. Phân loại theo hình thức - Chiết khấu thương phiếu: là việc Ngân hàng ứng trước tiền cho khách hàng tương ứng với giá trị của thương phiếu trừ đi phần thu nhập của Ngân hàng để sở hữu một thương phiếu chưa đến hạn(hoặc một giấy nợ). - Cho vay: là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoản thời gian xác định.
- Bảo lãnh: là việc ngân hàng cam kết thực hiện các nghĩa vụ tài chính hộ khách hàng của mình.Mặc dù không phải xuất tiền r, song ngân hàng đã cho khách hàng sử dụng uy tín của mình để thu lợi. Lê Thị Linh – QT1701T Page 6 Khóa luận tốt nghiệp - Cho thuê: là việc ngân hàng bỏ tiền mua tài sản để cho khách hàng thuê theo những thỏa thuận nhất định. Sau thời gian nhất định, khách hàng phải trả cả gốc lẫn lãi cho ngân hàng.4 Vai trò của tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế thị trường Thông qua các dịch vụ mà ngân hàng cung cấp, ngân hàng đã thể hiện vai trò của mình trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia. Hệ thống ngân hàng là một kênh huy động vốn chính và có hiệu quả đáp ứng nhu cầu bổ sung vốn của hầu hết các doanh nghiệp và cá nhân.
Hơn nữa việc phân bổ vốn qua ngân hàng dưới hình thức tín dụng luôn gắn liền với kiểm tra giám sát của ngân hàng. Điều này đã góp phần nâng ca hiệu quả huy động và sử dụng vốn của nền kinh tế. Các khoản tín dụng của ngân hàng cho chính phủ là nguồn tài chính quan trọng để đầu tư và phát triển. Ngân hàng thực hiện các chính sách kinh tế đặc biệt là chính sách tiền tệ, vì vậy là công cụ quan trọng trong chính sách kinh tế của chính phủ nhằm phát triển kinh tế bền vững.
Ngân hàng là tổ chức cho vay chủ yếu đối với các doanh nghiệp, cá nhân, hộ gia đình, qua đó thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng phát triển. Ngân hàng đóng vai trò là ngừoi thủ quỷ cho toàn xã hội. Đảm bảo an toàn các quỹ tiền tệ, thanh toán thông suốt, góp phần tiết kiệm chi phí của toàn xã hội.2 Chất lượng tín dụng, các chỉ tiêu đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng. Khái niệm chất lượng tín dụng.
Chất lượng tín dụng, giá cả và chất lượng hàng hóa là ba chỉ tiêu quan trọng để đánh giá sức mạnh và khả năng của doanh nghiệp. Để có thể đáp ứng vững trong hoạt động kinh doanh thì việc cải thiện chất lượng sản phẩm là điều thiết yếu.