CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ THÔNG TIN KẾ TOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Một số vấn ñề chung về thị trường chứng khoán 1. Vai trò của thị trường chứng khoán ñối với nền kinh tế a. Khái niệm: Thị trường chứng khoán là một bộ phận quan trọng của thị trường vốn, hoạt ñộng của nó nhằm huy ñộng những nguồn vốn tiết kiệm nhỏ trong xã hội tập trung thành nguồn vốn lớn tài trợ cho doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và Chính phủ ñể phát triển sản xuất, tăng trưởng kinh tế hay cho các dự án ñầu tư.
Thị trường chứng khoán ñược xem là ñặc trưng cơ bản, là biểu tượng của nền kinh tế hiện ñại. Người ta có thể ño lường và dự tính sự phát triển của nền kinh tế qua diễn biến trên TTCK. TTCK là nơi diễn ra các hoạt ñộng mua bán, trao ñổi các loại chứng khoán – các hàng hóa, dịch vụ tài chính giữa các chủ thể tham gia. Việc mua bán, trao ñổi này ñược thực hiện theo những nguyên tắc nhất ñịnh.
TTCK ñược hiểu chung nhất là một thị trường mà ở nơi ñó người ta mua bán, chuyển nhượng, trao ñổi chứng khoán nhằm mục ñích kiếm lời. TTCK phải tồn tại ở một nơi mà ở nơi ñó việc mua bán chứng khoán ñược thực hiện. Trong quá trình phát triển và hoàn thiện thị trường chứng khoán ở các nước có nền sản xuất và lưu thông hàng hóa lâu ñời như Mỹ, Anh, Pháp, v.v… nơi ñó tồn tại dưới hai hình thức: TTCK có tổ chức và TTCK phi tổ chức. Hình thái ñiển hình của TTCK có tổ chức là Sở giao dịch chứng khoán.
Mọi việc mua, bán, chuyển nhượng, trao ñổi chứng khoán phải tiến hành tại Sở giao dịch và thông qua các thành viên của Sở giao dịch theo quy chế của Sở giao dịch chứng khoán. Sở giao dịch chứng khoán có thể là tổ chức sở hữu nhà nước, là doanh nghiệp cổ phần hoặc một hiệp hội và ñều có tư cách pháp nhân hoạt ñộng kinh doanh chứng khoán. Có thể dẫn ra những Sở giao dịch chứng khoán nổi tiếng của thế giới như: NYSE (New York Stock exchange), TSE (Tokyo Stock exchange), LSE (London Stock exchange). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 TTCK phi tổ chức là một thị trường không có hình thái tổ chức tồn tại, nó có thể là bất cứ nơi nào mà tại ñó người mua và người bán trực tiếp gặp nhau ñể tiến hành giao dịch.
Nơi ñó có thể là tại quầy giao dịch ở các ngân hàng bất kỳ nào ñó. Thị trường hình thành như thế gọi là thị trường giao dịch qua quầy (Over the counter – OTC). Ngày nay, nhờ vào thành quả của cách mạng tin học, hệ thống internet ñã gắn kết các thành viên của thị trường lại với nhau, do ñó việc trao ñổi thông tin, tiến hành giao dịch mua bán chứng khoán không phải ñến tận quầy của các ngân hàng và có thể tiến hành ngay trên bàn máy vi tính. Đây là một hình thái của thị trường chứng khoán phi tổ chức bậc cao mới xuất hiện trong thập kỉ qua.
Thị trường này chưa có tên chính thức, có người gọi ñó là thị trường thứ ba (Third Market) Với sự phát triển phong phú của các hình thái tổ chức của TTCK từ một nơi chốn cụ thể như Sở giao dịch chứng khoán ñến các quầy giao dịch của ngân hàng và gần ñây là ñến không gian rộng lớn của thông tin, do ñó ñã tạo ñiều kiện và môi trường cho mọi thành viên trong xã hội ñều có thể trở thành thành viên của TTCK hiện ñại. Vai trò: Thứ nhất, TTCK với việc tạo ra các công cụ có tính thanh khoản cao, có thể tích tụ, tập trung và phân phối vốn, chuyển thời hạn của vốn phù hợp với yêu cầu phát triển. Yếu tố thông tin và yếu tố cạnh tranh trên thị trường sẽ ñảm bảo cho việc phân phối vốn một cách hiệu quả. Thị trường tài chính là nơi tiên phong áp dụng công nghệ mới và nhạy cảm với môi trường thường xuyên thay ñổi.Thực tế trên TTCK, tất cả các thông tin ñược cập nhật và ñược chuyển tải ñến tất cả các nhà ñầu tư, nhờ ñó họ có thể phân tích và ñịnh giá cho chứng khoán.
Chỉ những công ty hoạt ñộng có hiệu quả và bền vững mới có thể nhận ñược vốn với chi phí rẻ trên thị trường. TTCK tạo ra một sự cạnh tranh có hiệu quả trên thị trường tài chính, ñiều này buộc các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính phải quan tâm tới hoạt ñộng của chính họ ñể giảm chi phí tài chính. Sự tồn tại của TTCK cũng là yếu tố LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 quyết ñịnh ñể thu hút vốn ñầu tư nước ngoài. Điều này ñảm bảo cho sự phân bố có hiệu quả các nguồn lực trong một quốc gia cũng như trong phạm vi quốc tế.
Thứ hai, TTCK góp phần tái phân phối công bằng hơn, thông qua việc buộc các tập ñoàn gia ñình trị phát hành chứng khoán ra công chúng, giải tỏa sự tập trung quyền lực kinh tế của các tập ñoàn song vẫn tập trung vốn cho sự phát triển kinh tế.Việc tăng cường các tầng lớp trung lưu trong xã hội, tăng cường sự giám sát của xã hội ñối với quá trình phân phối ñã giúp nhiều nước tiến xa hơn tới một xã hội công bằng và dân chủ. Việc giải tỏa tập trung quyền lực kinh tế cũng tạo ñiều kiện cạnh tranh công bằng hơn qua ñó tạo hiệu quả và tăng cường kinh tế. Thứ ba, TTCK tạo ñiều kiện cho việc tách biệt giữa sở hữu và quản lý doanh nghiệp. Khi quy mô của doanh nghiệp tăng lên, môi trường kinh doanh trở nên phức tạp hơn, nhu cầu về quản lý chuyên trách cũng tăng theo,… TTCK tạo ñiều kiện cho việc tiết kiệm vốn và chất xám, thúc ñẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Cơ chế thông tin hoàn hảo tạo khả năng giám sát chặt chẽ của TTCK làm giảm các tiêu cực trong quản lý, tạo ñiều kiện kết hợp hài hòa giữa lợi ích của chủ sở hữu, nhà quản lý và người làm công. Thứ tư, là hiệu quả quốc tế của TTCK. Việc mở cửa TTCK làm tăng tính lỏng và cạnh tranh trên trường quốc tế. Điều này cho phép các công ty có thể huy ñộng vốn rẻ hơn, tăng cường ñầu tư từ nguồn tiết kiệm bên ngoài, ñồng thời tăng khả năng cạnh tranh quốc tế và mở rộng cơ hội kinh doanh của các công ty trong nước.
Thứ năm, TTCK tạo cơ hội cho chính phủ huy ñộng các nguồn tài chính mà không tạo áp lực về lạm phát, ñồng thời tạo ra các công cụ cho việc thực hiện chính sách tài chính, tiền tệ của chính phủ. Đây chính là ñiểm thể hiện rõ nhất vị trí quan trọng của TTCK trong nền kinh tế và hệ thống tài chính quốc gia. Thứ sáu, TTCK cung cấp một dự báo về các chu kỳ kinh doanh trong tương lai. Việc thay ñổi giá chứng khoán có xu hướng ñi trước chu kỳ kinh doanh, cho phép chính phủ cũng như các công ty ñánh giá kế hoạch ñầu tư cũng như việc phân bổ nguồn lực.
TTCK cũng tạo ñiều kiện tái cấu trúc lại nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Ngoài những tác ñộng tích cực trên, TTCK cũng có những tiêu cực nhất ñịnh. TTCK hoạt ñộng trên cơ sở thông tin hoàn hảo. Song ở các thị trường mới nổi, thông tin ñược chuyển tải ñến nhà ñầu tư không ñầy ñủ và không giống nhau.
Việc quyết ñịnh giá cả, mua bán của các nhà ñầu tư dựa trên cở sở thu thập thông tin và xử lý thông tin. Vì thế, giá chứng khoán không phản ánh giá trị của công ty và không trở thành cơ sở ñể phân phối một cách có hiệu quả các nguồn lực. Một số tác ñộng tiêu cực khác của TTCK như hiện tượng ñầu cơ, xung ñột quyền lực, mua bán nội gián, thao túng thị trường. Những hành vi này sẽ tác ñộng tiêu cực ñến tiết kiệm và ñầu tư.
Nhiệm vụ của các nhà quản lý thị trường là giảm thiểu các tác ñộng tiêu cực của thị trường nhằm bảo vệ quyền lợi của các nhà ñầu tư và ñảm bảo cho tính hiệu quả của thị trường. Tóm lại, vai trò của TTCK thể hiện trên nhiều khía cạnh khác nhau. Song vai trò tích cực hay tiêu cực của TTCK có thực sự ñược phát hay hay hạn chế phụ thuộc ñáng kể vào sự tham gia của các chủ thể trên thị trường và sự quản lý của nhà nước. Các yếu tố ảnh hưởng ñến hoạt ñộng và sự phát triển của TTCK a.
Các yếu tố ảnh hưởng ngắn hạn Trong ngắn hạn, TTCK lên xuống do những sự kiện hàng ngày, các thông tin cập nhật, kể cả những tin ñồn gây nên. Các nhà ñầu tư tiếp nhận, diễn giải thông tin, suy ñoán, kết luận và quyết ñịnh mua bán có thể sai hoặc nhầm lẫn nếu thông tin ñó không chính xác. Không phải bản thân các sự kiện hay thông tin, mà chính trạng thái tâm lý hiện hành trên thị trường làm giá chứng khoán lên xuống. Đôi khi, nhà ñầu tư phản ánh một cách hốt hoảng, thái quá, ngược với mọi logic thường nhật hay các luận cứ kinh tế.
Điều này có thể dẫn ñến thị trường tăng giảm vô căn cứ, chỉ vì người chơi chứng khoán lấy các sự kiện như một cách biện minh cho hành ñộng của mình. Một ví dụ rõ nhất là sự ảnh hưởng mạnh và rõ rệt của những biến ñộng hàng ngày, hàng giờ của kinh tế thế giới trong thời gian qua. Những sự kiện như việc phá sản hàng loạt tổ chức tài chính hàng ñầu sau khi mọi nỗ lực giải cứu không thành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 khiến TTCK toàn thế giới sụt giảm kỷ lục. Tâm lý nặng nề ñó tiếp tục khiến nhà ñầu tư hoảng hốt, tháo chạy không cân nhắc và hiển nhiên TTCK càng thêm suy thoái.
Các yếu tố ảnh hưởng trung hạn Tiền và tâm lý là những yếu tố có tính quyết ñịnh ñến trào lưu thị trường trung hạn. Theo nhiều nhà kinh tế, khi cả hai yếu tố tiền và tâm lý ñều âm, TTCK rất trầm. Nếu chỉ có một trong hai yếu tố tích cực, còn yếu tố kia âm thì thị trường vẫn chưa thể khởi sắc. Song khi có tiền cộng với tâm lý phấn khích, TTCK theo xu hướng ñi lên, phát triển nhanh một cách bùng nổ.
Bên cạnh tiền và tâm lý, yếu tố lãi suất cũng ñóng vai trò quan trọng. Việc tăng hay giảm lãi suất của hệ thống tổ chức tín dụng ñôi khi còn phát huy tác dụng lên TTCK, vượt trước tác ñộng vào nền kinh tế một thời gian.