Tổng quan nghiên cứu

Huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An có 30 đơn vị hành chính cấp xã gồm 29 xã và 1 thị trấn Quán Hành, với quy mô dân số đạt 196.895 người trên tổng diện tích tự nhiên 34.581,16 ha. Trong hệ thống chính quyền cơ sở, đội ngũ cán bộ, công chức giữ vai trò nòng cốt với tổng số 666 người, trong đó lực lượng công chức cấp xã chuyên môn trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính gồm 367 người. Bước vào giai đoạn đẩy mạnh hiện đại hóa nền hành chính công, chất lượng hoạt động của bộ máy cơ sở đang đối diện với nhiều thách thức lớn. Dù toàn huyện ghi nhận 504 cán bộ, công chức đạt trình độ đại học trở lên, thực tế vẫn tồn tại khoảng 20% đến 25% công chức cấp xã chưa được chuẩn hóa toàn diện về kỹ năng hành chính và nghiệp vụ quản lý chuyên sâu, dẫn đến tình trạng xử lý hồ sơ tại một số địa phương còn ách tắc. Mục tiêu của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng chất lượng đội ngũ công chức cấp xã tại 30 xã, thị trấn thuộc huyện Nghi Lộc giai đoạn 2015 - 2017, phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến năng lực công vụ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực này. Luận văn được thực hiện từ tháng 8 năm 2018 đến tháng 8 năm 2019, đóng góp giá trị thực tiễn quan trọng nhằm chuẩn hóa 100% chức danh công chức xã, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và gia tăng chỉ số hài lòng của nhân dân đối với dịch vụ hành chính công tại địa phương vượt ngưỡng 85% trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết quản trị nguồn nhân lực công hiện đại và mô hình khung năng lực KSA (Kiến thức - Kỹ năng - Thái độ), kết hợp nguyên lý quản lý công chức theo mô hình kết hợp giữa chức nghiệp và vị trí việc làm. Luận văn làm rõ 3 khái niệm cốt lõi: công chức cấp xã theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Nghị định số 92/2009/NĐ-CP; chất lượng đội ngũ công chức cấp xã; và hoạt động nâng cao chất lượng công chức cơ sở. Chất lượng công chức được cấu thành và đánh giá qua 3 trụ cột căn bản:

  • Trí lực: Trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, năng lực tin học và kỹ năng giải quyết công việc thực tế đối với 7 chức danh công chức xã quy định.
  • Tâm lực: Phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ, tinh thần tận tụy phục vụ nhân dân, thái độ giao tiếp và mức độ phối hợp trong công tác.
  • Thể lực: Tình trạng sức khỏe thể chất, khả năng chịu áp lực công việc, cơ cấu độ tuổi và cơ cấu giới tính bảo đảm tính kế thừa bền vững tại 100% cơ quan hành chính xã.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2015 - 2017. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê định kỳ của Phòng Nội vụ huyện Nghi Lộc, Chi cục Thống kê và UBND 30 xã, thị trấn. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi với cỡ mẫu 200 phiếu, bao gồm 120 phiếu khảo sát cán bộ lãnh đạo và công chức cấp xã, cùng 80 phiếu phỏng vấn trực tiếp người dân đến thực hiện giao dịch hành chính. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được triển khai tại 3 địa bàn đại diện cho các vùng sinh thái kinh tế: xã Nghi Lâm (vùng miền núi), xã Phúc Thọ (vùng ven biển) và thị trấn Quán Hành (vùng đô thị trung tâm). Tác giả lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tổ thống kê và thống kê so sánh xử lý qua phần mềm Excel. Việc lựa chọn phương pháp này giúp định lượng chính xác cơ cấu trình độ, tỷ lệ giải quyết hồ sơ và mức độ hài lòng của công dân, cung cấp căn cứ xác đáng để kiểm chứng các giả thuyết nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về số lượng và cơ cấu trình độ chuyên môn: Tính đến ngày 31/12/2017, toàn huyện Nghi Lộc có 367 công chức cấp xã. Trình độ chuyên môn có sự chuyển biến tích cực khi tỷ lệ công chức có trình độ đại học đạt 75,6% (tổng số cán bộ, công chức toàn huyện có bằng đại học là 504/666 người), tuy nhiên vẫn còn 24,4% công chức có trình độ cao đẳng, trung cấp hoặc chưa qua đào tạo chuyên ngành phù hợp với vị trí đảm nhiệm.

Thứ hai, về cơ cấu độ tuổi và giới tính: Đội ngũ công chức dưới 35 tuổi chiếm 38,2%, tạo động lực đổi mới và khả năng tiếp thu công nghệ nhanh; tỷ lệ công chức nữ đạt 32,4%. Tuy vậy, nhóm công chức trên 50 tuổi chiếm 28,6% gặp nhiều khó khăn trong việc vận hành phần mềm dịch vụ công trực tuyến và các quy trình xử lý văn bản điện tử.

Thứ ba, về chất lượng thực thi công vụ và mức độ hài lòng: Khảo sát 80 người dân cho thấy 72,5% đánh giá hài lòng với tinh thần phục vụ của công chức, nhưng vẫn còn 27,5% người dân phản ánh về tình trạng chậm trễ trong thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thuộc lĩnh vực Địa chính - Xây dựng và thủ tục Tư pháp - Hộ tịch.

Thứ tư, về hoạt động đào tạo, bồi dưỡng: Giai đoạn 2015 - 2017, UBND huyện Nghi Lộc đã tổ chức 18 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chức cấp xã, song có hơn 65% nội dung còn nặng về lý thuyết hành chính chung, thiếu các chuyên đề rèn luyện kỹ năng xử lý xung đột và giải quyết tình huống thực tế tại cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trên bắt nguồn từ công tác quy hoạch cán bộ chưa gắn chặt với vị trí việc làm và chế độ đãi ngộ, tiền lương của công chức cấp xã còn thấp, chưa khuyến khích được sự gắn bó dài lâu. So sánh với kinh nghiệm của huyện Diễn Châu (100% công chức xã ứng dụng mạng điện tử liên thông) và thành phố Vinh (triển khai các tổ công tác chuyên môn hướng dẫn trực tiếp tại xã), huyện Nghi Lộc vẫn còn khoảng cách lớn trong chuẩn hóa tác phong công vụ và ứng dụng công nghệ thông tin. Bài học từ Nhật Bản với hệ thống đánh giá 5 mức (S, A, B, C, D) cho thấy việc lượng hóa kết quả công việc là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu suất. Để minh họa trực quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ cột so sánh biến động trình độ chuyên môn giai đoạn 2015 - 2017 và bảng ma trận đánh giá năng lực 7 chức danh công chức, làm rõ sự chênh lệch chất lượng giữa vùng miền núi và vùng đồng bằng ven biển.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, chuẩn hóa hệ thống chức danh và xác định vị trí việc làm: Phòng Nội vụ huyện Nghi Lộc chủ trì phối hợp cùng UBND 30 xã, thị trấn xây dựng hoàn thiện 100% bản mô tả công việc và khung năng lực chuẩn cho 7 chức danh công chức cấp xã trong giai đoạn 2020 - 2022, chấm dứt tình trạng bố trí cán bộ trái chuyên ngành đào tạo.

Hai là, đổi mới toàn diện quy trình tuyển dụng và thu hút nhân tài: UBND huyện Nghi Lộc thực hiện công khai 100% chỉ tiêu tuyển dụng qua hình thức thi tuyển cạnh tranh kết hợp trắc nghiệm chuyên môn và phỏng vấn tình huống; ban hành gói chính sách hỗ trợ ban đầu để thu hút ít nhất 15 đến 20 cử nhân tốt nghiệp loại giỏi về công tác tại các xã vùng sâu, vùng ven biển từ năm 2020.

Ba là, tái cấu trúc chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thực chiến: Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị huyện phối hợp cùng các phòng ban chuyên môn tổ chức định kỳ 8 đến 10 lớp tập huấn mỗi năm, tập trung vào kỹ năng số, xử lý hồ sơ một cửa liên thông và kỹ năng tiếp dân, phấn đấu đạt tỷ lệ 95% công chức sử dụng thành thạo phần mềm hành chính công trước năm 2023.

Bốn là, thiết lập hệ thống đánh giá hiệu quả công việc theo KPI gắn với mức độ hài lòng của công dân: Ban Thường vụ Huyện ủy và UBND huyện Nghi Lộc ban hành quy chế đánh giá công chức định kỳ 6 tháng/lần dựa trên kết quả đầu ra và phiếu khảo sát người dân, lấy kết quả đánh giá làm căn cứ xếp loại, quy hoạch và luân chuyển, bảo đảm trên 90% hồ sơ hành chính được giải quyết đúng và trước hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Lãnh đạo UBND cấp huyện và cán bộ quản lý Phòng Nội vụ các địa phương: Tài liệu cung cấp căn cứ thực tiễn và bộ khung giải pháp để đổi mới công tác thi tuyển, quy hoạch và chuẩn hóa 7 chức danh công chức cơ sở theo quy định nhà nước.

Nhóm 2: Lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND tại 30 xã, thị trấn trên địa bàn: Ứng dụng trực tiếp các phương pháp phân công nhiệm vụ theo vị trí việc làm, siết chặt kỷ cương hành chính và nâng cao chỉ số hài lòng của 196.895 công dân địa phương.

Nhóm 3: Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát phân tầng trên cỡ mẫu 200 đối tượng và khung lý thuyết đánh giá nguồn nhân lực cấp cơ sở theo 3 trục Trí lực - Tâm lực - Thể lực.

Nhóm 4: Giảng viên các trường chính trị tỉnh và cơ sở đào tạo hành chính: Cung cấp số liệu thực chứng phong phú và các tình huống thực tế phục vụ công tác biên soạn giáo trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, công chức cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Hạn chế lớn nhất về chất lượng công chức cấp xã tại Nghi Lộc giai đoạn 2015 - 2017 là gì? Hạn chế lớn nhất là khoảng cách giữa bằng cấp lý thuyết và kỹ năng xử lý công vụ thực tế. Mặc dù tỷ lệ đại học đạt 75,6%, khoảng 20% đến 25% công chức vẫn thiếu hụt kỹ năng công nghệ thông tin và năng lực giải quyết các vướng mắc phức tạp về đất đai, tư pháp hộ tịch.

Chất lượng công chức cấp xã trong luận văn được đánh giá thông qua các tiêu chí nào? Chất lượng được đo lường toàn diện qua 3 tiêu chí: Trí lực (trình độ học vấn, kỹ năng nghiệp vụ chuyên môn), Tâm lực (đạo đức công vụ, tinh thần phục vụ, trách nhiệm với người dân) và Thể lực (sức khỏe thể chất, cơ cấu nhóm tuổi dưới 35 và trên 50 tuổi, tỷ lệ giới tính tại 30 xã, thị trấn).

Nghiên cứu đã đúc kết bài học từ những mô hình quản lý nhân lực tiêu biểu nào? Luận văn đã phân tích cơ chế đánh giá công chức 5 mức độ và đào tạo học việc của Nhật Bản, quy chế chấm điểm định lượng của thành phố Hà Nội, cùng mô hình điều hành mạng liên thông 100% tại huyện Diễn Châu và tổ công tác thực chiến tại thành phố Vinh.

Phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu được tiến hành như thế nào? Tác giả đã thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2015 - 2017 từ các cơ quan chuyên trách huyện Nghi Lộc và tiến hành điều tra sơ cấp với 200 phiếu phỏng vấn (120 cán bộ, công chức và 80 người dân) tại 3 địa bàn đại diện là xã Nghi Lâm, xã Phúc Thọ và thị trấn Quán Hành.

Giải pháp mang tính đột phá nhất để nâng cao chất lượng công chức huyện Nghi Lộc là gì? Giải pháp đột phá là chuyển đổi 100% kỳ thi tuyển công chức sang hình thức thi tuyển cạnh tranh công khai, kết hợp áp dụng bộ tiêu chí đánh giá KPI định kỳ 6 tháng gắn trực tiếp với mức độ hài lòng của công dân khi thực hiện thủ tục hành chính.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về quản lý nguồn nhân lực công cơ sở theo 3 trụ cột Trí lực, Tâm lực và Thể lực.
  • Đánh giá thực chứng chính xác thực trạng của 367 công chức tại 30 đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Nghi Lộc giai đoạn 2015 - 2017.
  • Chỉ rõ nguyên nhân khiến 20% đến 25% công chức cơ sở còn hạn chế về kỹ năng thực hành và đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ.
  • Thiết lập lộ trình thực thi rõ ràng giai đoạn 2020 - 2025 nhằm chuẩn hóa 100% chức danh công chức và nâng tỷ lệ hài lòng của công dân vượt mức 85%.
  • Đề tài là công trình nghiên cứu ứng dụng có giá trị tham khảo cao cho chính quyền huyện Nghi Lộc và các địa phương có điều kiện tương đồng trong công tác nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã.