CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động cho vay của Ngân hàng 1. Khái niệm, đặc điểm và quy trình cho vay a.
Khái niệm cho vay: Căn cứ vào khoản 16, Điều 4, Luật Các Tổ chức Tín dụng số 47/2010/QH12 năm 2010: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Đối với các NHTM, sau khi huy động được các nguồn vốn nhàn rỗi sẽ đem cung ứng cho những người cần vốn thông qua hình thức cho vay. Khoản tiền vay chính là khoản nợ đối với người vay nhưng lại là tài sản đối với người cho vay (NHTM). Đây chính là hoạt động thu lợi nhuận chủ yếu của NHTM, lãi từ hoạt động cho vay để bù đắp hoạt động vốn và tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng.Vì vậy, để đảm bảo lợi nhuận cho Ngân hàng và giảm thiểu rủi ro thì trong cho vay, các NHTM đều phải tuân thủ các nguyên tắc, quy định về cho vay, các quy định pháp lý về cho vay.
Đặc điểm của hoạt động cho vay: - Cho vay dựa trên cơ sở lòng tin, cam kết hoàn trả vô thời hạn. Ngân hàng cho vay có kế hoạch, có mục đích và có hiệu quả. Tức là, các đơn vị có nhu cầu vay vốn của Ngân hàng đều phải có kế hoạch, đơn xin vay gửi ngân hàng với đầy đủ các nội dung sau: Số tiền vay, thời hạn sử dụng vốn vay, mục đích sử dụng vốn vay và tính hiệu quả của vốn vay ngân hàng. Trên cơ sở đó ngân hàng kiểm tra xem xét, nếu thấy đồng vốn vay ngân hàng đem lại hiệu quả kinh tế và cam kết trả nợ đúng hạn thì mới quyết định cho vay.
Mặt khác trên cơ sở kế hoạch xin vay vốn của người xin vay, bản thân ngân hàng phải xây dựng kế hoạch cho vay vốn của mình để chủ động trong việc đầu tư 5 tín dụng. Do vậy, việc cho vay dựa trên cơ sở lòng tin, cam kết hoàn trả vô thời hạn này nhằm đầu tư vốn có trọng điểm và có hiệu quả kinh tế cao. - Là sự chuyển nhượng một khoản tiền có thời hạn. Bản chất của quan hệ tín dụng là quan hệ chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng vốn vay nên sau một thời gian nhất định vốn vay phải được hoàn trả, cả gốc và lãi.
Thời hạn cho vay là khoản thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận khoảng tiền vay đầu tiên cho đến thời điểm trả hết nợ vay bao gồm gốc và lãi vay đã được thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng giữa NHTM và khách hàng (bên đi vay). - Cho vay phải trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Người vay vốn phải hoàn trả đúng kỳ hạn cả vốn và lãi. Điều này giúp ngân hàng bảo toàn được vốn, kịp thời đưa vốn vào hoạt động kinh doanh của mình, có thu để bù đắp chi và có lãi nhằm duy trì và phát triển hoạt động của bản thân ngân hàng.
Bởi vì, nguồn vốn cho vay của ngân hàng chủ yếu là nguồn vốn tập trung và huy động từ các thành phần kinh tế trong xã hội. Đơn vị vay vốn sau một thời gian nhất định phải trả cho ngân hàng một khoản lợi tức thoả thuận, vì đó là một trong những nguồn thu chủ yếu của ngân hàng và là một cơ sở cho ngân hàng tiến hành hạch toán kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Đồng thời nó đảm bảo sự thống nhất giữa vận động của vật tư, hàng hoá và sự vận động của tiền tệ trong nền kinh tế, góp phần ổn định tiền tệ và ổn định giá cả. - Là hoạt động tiềm ẩn rủi ro.
Nói cho vay là hoạt động tiềm ẩn rủi ro vì Ngân hàng là tổ chức tín dụng chịu sự quản lý vĩ mô của nhà nước theo hành lang pháp lý quy định. Do vậy mỗi khi có sự điều chỉnh của chính phủ hoặc của ngân hàng nhà nước làm cho các ngân hàng thương mại gặp không ít khó khăn trong hoạt động kinh doanh, thậm chí có thể phải ngánh chịu những tổn thất trong hoạt động kinh doanh của mình. Thêm vào đó, Ngân hàng là tổ chức tài chính có quan hệ mật thiết với nhiều lĩnh vực, thành phần kinh tế của nền kinh tế quốc dân. Bất cứ một sự thay đổi nào của các lĩnh vực, thành phần kinh tế cũng đều tác động gây phản ứng dây truyền đối với các ngân hàng.
Ví dụ: hiện nay tình trạng chiếm dụng vốn, nợ đọng trong xây dựng cơ bản đã làm nhiều doanh nghiệp xây dựng gặp phải khó khăn, mất khả năng 6 thanh toán, không thể trả nợ cho các ngân hàng thương mại làm cho nợ quá hạn của ngân hàng dâng cao, chiếm tỉ lệ lớn trong tổng dư nợ cho vay. Quy trình cho vay - Là tập hợp các bước, các chuẩn mực mà ngân hàng thiết lập nhằm hướng dẫn cán bộ tín dụng khi thực hiện cấp một khoản tín dụng. Việc xây dựng một quy trình cho vay hoàn thiện có ảnh hưỏng rất lớn đến hoạt động cho vay nói chung và chất lượng cho vay nói riêng. Một quy trình cho vay hợp lý và chặt chẽ sẽ giảm thiểu tối đa các rủi ro tín dụng từ đó nâng cao chất lượng khoản vay và hiệu quả cho vay.
- Quy trình cho vay bao gồm các bước: Thiết lập hồ Phân tích Giải ngân và Giám sát và trước khi Quyết định kiểm soát trong quản lý sơ cho vay tín dụng cho vay khi cấp tín dụng khoản vay Sơ đồ 1.1 Quy trình cho vay *Thiết lập hồ sơ cho vay Tiếp nhận, hướng dẫn khách hàng về điều kiện tín dụng và hồ sơ vay vốn Khách hàng đủ hoặc chưa đủ điều kiện hồ sơ vay đều được cán bộ tín dụng báo cáo lãnh đạo và thông báo lại cho khách hàng (nếu không đủ điều kiện vay) Kiểm tra hồ sơ và mục đích vay vốn về tính hợp lệ, hợp pháp của các giấy tờ, văn bản trong danh mục hồ sơ; tính xác thực và phù hợp của mục đích vay vốn. * Phân tích trước khi cho vay Đây là bước quan trọng nhất, quyết định chất lượng của khoản vay. Nội dung chủ yếu là thu thập và xử lý các thông tin liên quan đến khách hàng bao gồm thông tin về: năng lực sử dụng vốn vay và uy tín, khả năng tạo ra lợi nhuận và nguồn trả nợ, quyền sở hữu các tài sản và các điều kiện kinh tế khác có liên quan đến người vay nhằm xác định ý chí và khả năng trả nợ của khách hàng. *Quyết định tín dụng Xây dựng và kí kết hợp đồng tín dụng: Hợp đồng tín dụng là văn bản ghi lại thoả thuận giữa ngân hàng và khách hàng, với nội dung chính: thông tin khách 7 hàng, mục đích vay vốn, qui mô, thời hạn, lãi suất, phí, các loại đảm bảo và các điều kiện cần thiết khác.
*Giải ngân và kiểm soát trong khi cấp tín dụng Ngân hàng thực hiện cấp vốn cho khách hàng theo đúngcam kết. Đồng thời ngân hàng theo dõi bám sát việc sử dụng vốn của khách hàng nhằm đảm bảo cho khoản vốn của mình được sử dụng đúng theo thoả thuận và sinh lời. *Giám sát và quản lý khoản vay Giai đoạn giám sát tín dụng là giai đoạn quan trọng trong quy trình cho vay được tiếp nối với mục tiêu theo dõi, đánh giá mức độ chấp hành tín dụng của khách hàng và kịp thời có các biện pháp xử lý thích hợp. Ngân hàng thực hiện thu lại khoản vốn đã cấp cho khách hàng khi quan hệ tín dụng kết thúc.
Tuỳ theo quan hệ giữa ngân hàng và khách hàng mà ngân hàng đưa ra các phán quyết tín dụng mới. Phân loại cho vay Trong nền kinh tế thị trường hoạt động cho vay của NHTM rất đa dạng và phong phú với nhiều loại hình khác nhau. Việc áp dụng hình thức cho vay nào là tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế của đối tượng sử dụng vốn vay.Trên cơ sở các loại cho vay, Ngân hàng xây dựng các quy định, quy tắc, cách tính toán, phương thức, các bước tiến hành phù hợp với từng loại cho vay. Từ đó, nhân viên tín dụng áp dụng vào nghiệp vụ thực tế.
Trên thực tế việc phân loại cho vay theo các tiêu thức sau: - Theo kì hạn cho vay: Cho vay ngắn hạn (các khoản vay dưới 1 năm), cho vay trung hạn (từ 1 đến 5 năm), cho vay dài hạn (trên 5 năm). - Theo đối tượng cho vay: Cho vay các tổ chức,cho vay hộ gia đình và cho vay cá nhân. - Theo mục đích sử dụng: Cho vay tiêu dùng, cho vay sản xuất kinh doanh. - Theo tính chất bảo đảm tiền vay: Cho vay có tài sản bảo đảm và cho vay không có tài sản bảo đảm.
- Theo phương thức cho vay: Cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay trả góp, cho vay hợp vốn, cho vay theo dự án đầu tư, cho vay thông 8 qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, cho vay theo hạn mức thấu chi, cho vay lưu vụ. Ngân hàng phân tích để tìm ra loại hình cho vay mà Ngân hàng nên chú trọng hay mở rộng để tối đa hoá lợi nhuận, loại hình phù hợp với Ngân hàng, phù hợp với các đặc điểm địa bàn, môi trường hoạt động của Ngân hàng, sao cho Ngân hàng lợi dụng được những điều kiện thuận lợi cho mình và hạn chế những bất lợi. Các phương thức cho vay ngân hàng a. Phương thức cho vay từng lần: Phương thức cho vay từng lần áp dụng đối với khách hàng có nhu cầu vay vốn từng lần.
Mỗi lần vay vốn, khách hàng và tổ chức tín dụng thực hiện thủ tục vay vốn cần thiết và kí hợp đồng tín dụng. Phương thức này thường được áp dụng đối với khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không có điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi, khách hàng có vòng quay vốn lưu động thấp, khách hàng là cá thể. Phương thức cho vay theo hạn mức tín dụng: Cho vay theo hạn mức tín dụng là cách thức cho vay bằng cách ngân hàng xác định cho khách hàng của mình một hạn mức tín dụng trong khoảng thời gian nhất định. Phương thức cho vay này áp dụng cho khách hàng có nhu cầu vay vốn (thường xuyên) với ngân hàng, khách hàng có vòng quay vốn lưu động cao.