CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN TÍCH CẦU VÀ MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN TÍCH CẦU 1. Khái niệm liên quan đến cầu 1. Khái niệm cầu, lượng cầu, luật cầu Theo David Begg (2007) chỉ ra “Cầu là số lượng hàng hóa mà người mà người mua muốn mua tại mỗi mức giá chấp nhận được”.
Theo Phan Thế Công (2014) nêu rõ “Cầu (ký hiệu là D) là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua muốn mua và sẵn sàng mua tại các mức giá khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định, các yếu tố khác không đổi”. Như vậy, khi nói đến cầu tức là nhắc tới đồng thời cả hai yếu tố là khả năng mua và ý muốn sẵn sàng mua hàng hóa hay dịch vụ cụ thể. Do đó, cần phân biệt rõ cầu với nhu cầu. Theo Phan Thế Công (2014, tr.50) nêu rõ “Nhu cầu là những mong muốn, sở thích của người tiêu dùng, nhưng có thể không có khả năng thanh toán.
Dù có hay không có khả năng thanh toán thì người ta vẫn có thể có nhu cầu về sản phẩm đó”. Một khái niệm nữa mà chúng ta cần quan tâm nữa đó là lượng cầu. Theo Phan Thế Công (2014, tr.51): “Lượng cầu (ký hiệu là QD ) là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ cụ thể mà người mua muốn mua và sẵn sàng mua tại mức giá đã cho trong một khoảng thời gian nhất định, các yếu tố khác không đổi”. Sự khác biệt cơ bản giữa cầu và lượng cầu chính là lượng cầu là muốn nhắc tới số lượng hàng hóa hay dịch vụ mà người mua sẵn sàng mua tại các mức giá nhất định, trong thời gian nhất định với các yếu tố khác là không đổi.
Theo Phan Thế Công (2014, tr.51) nêu rõ “Luật cầu là số lượng hàng hóa được cầu trong khoảng thời gian đã cho tăng lên khi giá của hàng hóa đó giảm xuống và ngược lại, giả định các yếu tố khác không đổi”. Khái niệm phân tích cầu Phân tích cầu là việc nghiên cứu mối quan hệ phụ thuộc của lượng cầu với một hay nhiều biến khác nhằm phục vụ cho việc ước lượng và dự báo giá trị trung bình của lượng cầu với các giá trị đã biết của biến độc lập. Theo Vũ Kim Dũng (2003, tr.) nêu rõ: “Phân tích cầu là quá trình thiết kế, thu thập, xử lý thông tin về tình hình tiêu dùng và báo cáo kết quả phân tích thông tin cần thiết để phục vụ cho việc ra quyết định của nhà quản trị”. Như vậy, để phân tích cầu tốt cần phải nhìn nhận, đánh giá, bóc tách tất cả các nhân tố ảnh hưởng đến cầu.
Đó là quá trình nghiên cứu tất cả các nhân tố trực tiếp cũng như gián tiếp ảnh hưởng 8 Luan van đến cầu. Nó được bắt đầu từ quan sát khảo sát thục tế, thu thập cho tới phân tích và xử lý số liệu. Cầu và phân tích cầu 1. Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu Ta có phương trình đường cầu tổng quát như sau: QD = f (P, I, Pr, N, T, PE) Hàm cầu tổng quát được thể hiện dưới dạng tuyến tính như sau: QD = a + bP + cI + d Pr + eN + fT + gPE Trong đó: P là giá cả của bản thân hàng hóa I là thu nhập của người tiêu dùng Pr là giá cả hàng hóa có liên quan N là số lượng người mua trên thị trường T là thị hiếu, tập quán của người tiêu dùng PE là kỳ vọng về giá cả của hàng hóa trong tương lai a, b, c, d, e, f và g là các tham số.
Hệ số chặn a cho biết giá trị của Q D khi các biến P, I, P r, N, T và PE đồng thời có giá trị bằng 0. Các tham số b, c, d, e, f và g gọi là các hệ số góc. Chúng đo ảnh hưởng đối với lượng cầu khi một trong các biến P, I, P r, N, T và PE thay đổi (trong điều kiện các yếu tố khác không đổi). Hàm cầu tổng quát cho biết các biến đều là các nhân tố ảnh hưởng đến lượng cầu, tác động đến lượng cầu như thế nào.
Để phân tích tác động đơn lẻ của từng yếu tố đối với QD chúng ta cần giải thích sự thay đổi của Q D khi một biến thay đổi. Để có thể biết ảnh hưởng của một yếu tố đơn lẻ, tất cả các yếu tố khác ảnh hưởng đến Q D phải được giữ không đổi. Vì vậy bất cứ khi nào nói đến ảnh hưởng của một biến cụ thể đến lượng cầu, ta hàm ý rằng các yếu tố khác là không đổi. Giá cả của bản thân hàng hóa (P) Giá cả của hàng hóa có mối quan hệ tỷ lệ nghịch với lượng cầu, hoàn toàn phù hợp với luật cầu.
Cụ thể, khi giá hàng hóa tăng lên thì lượng cầu về hàng hóa đó giảm và ngược lại, khi giá cả hàng hóa giảm đi thì lượng cầu về hàng hóa đó tăng lên (với điều kiện các yếu tố khác không đổi). Tức là khi giá cả của bản thân hàng hóa thay đổi sẽ gây ra sự trượt dọc trên đường cầu. Đồ thị đường cầu là đường dốc xuống về phía phải. Điều này được thể hiện qua hình vẽ dưới đây: 9 Luan van P Di chuyển Dịch chuyển Q Hình 1.1: Sự dịch chuyển của đường cầu Nguồn: Phan Thế Công (2014) o Thu nhập của người tiêu dùng (I) Thu nhập là một yếu tố quan trọng xác định cầu.
Thu nhập ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mua của người tiêu dùng. Khi thu nhập tăng lên thì người tiêu dùng cần nhiều hàng hóa hơn và ngược lại. Hàng hóa có 2 loại là hàng hóa thông thường và hàng hóa thứ cấp. Đối với hàng hóa thông thường, khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên thì cầu về hàng hóa thông thường sẽ tăng lên, cầu về hàng hóa thứ cấp giảm và ngược lại.
Điều này được thể hiện qua sơ đồ đường Engel Thu nhập Hàng hóa thứ cấp Hàng hóa thông thường 0 Số lượng Hình 1.2: Sơ đồ đường Engel Nguồn: Phan Thế Công (2014) 10 Luan van Tuy nhiên, sự phân biệt hàng hóa thông thường, hàng hóa thứ cấp hay hàng hóa xa xỉ chỉ mang tính chất tương đối. Ở mỗi thị trường hay mỗi thời điểm hay ở các thị trường khác nhau thì sự phân loại cũng khác nhau. o Giá cả hàng hóa có liên quan (Pr) Cầu của hàng hóa không chỉ phụ thuộc vào giá của hàng hóa mà còn phụ thuộc vào giá của hàng hóa có liên quan. Hàng hóa liên quan này chia làm hai loại: hàng hóa thay thế và hàng hóa bổ sung.
Hàng hóa thay thế là những hàng hóa có cùng chức năng và công dụng với hàng hóa đang xét và có thể sử dụng thay thế cho hàng hóa khác. Khi giá cả của hàng hóa thay thế cho hàng hóa đó trong tiêu dùng tăng (các yếu tố khác không đổi) làm cho cầu của hàng hóa đó tăng lên, đường cầu dịch chuyển sang phải và ngược lại. Hàng hóa bổ sung là những hàng hóa được sử dụng song hành với nhau để nhằm thỏa mãn nhu cầu nhất định nào đó. Khi giá hàng hóa bổ sung cho hàng hóa đó trong tiêu dùng tăng sẽ làm cho cầu về hàng hóa đó giảm, đường cầu dịch chuyển sang trái và ngược lại.
Ví dụ: Gạch ốp lát Granite có hàng hóa thay thế là gạch ốp Viglacera và có hàng hóa bổ sung là nhà ở trên thị trường bất động sản. Nếu gạch ốp Viglacera có giá rẻ hơn giá gạch ốp lát Granite thì cầu về gạch ốp lát Granite sẽ giảm và ngược lại. Với hàng hóa là nhà ở, khi giá nhà ở trên thị trường tăng lên thì nhu cầu về nhà ở sẽ giảm do các yếu tố khác như thu nhập,… không thay đổi, dẫn đến cầu về nhà ở giảm làm giảm việc xây dựng nhà ở, do vậy cầu về vật liệu xây dựng là gạch ốp lát Granite sẽ giảm. o Số lượng người mua trên thị trường (N) Sô lượng người mua là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới cầu hàng hóa.
Khi số lượng người mua tăng lên thì lượng cầu hàng hóa cũng tăng lên, đường cầu dịch chuyển sang phải; ngược lại, nếu số lượng người mua giảm đi thì lượng cầu thị trường giảm, đường cầu dịch chuyển sang trái. Số lượng người mua trên thị trường có mối quan hệ cùng chiều với cầu của hàng hóa. Ví dụ: Việt Nam là nước đông dân thứ 13 trên thế giới và mật độ dân số cũng ca nên nhu cầu về nhà ở là khá lớn, do vậy lượng vật liệu xây dựng tiêu thụ sẽ là khá cao. o Thị hiếu, tập quán của người tiêu dùng (T) Thị hiếu có ảnh hưởng rất lớn đến cầu của người tiêu dùng.
Thị hiếu là sở thích hay sự ưu tiên của người tiêu dùng đối với loại hàng hóa đó. Đây là một trong hai yếu tố ảnh hưởng tới sự lựa chọn tiêu dùng tối ưu của khách hàng. Tập quán là những thói quen mua sắm của người tiêu dùng, được hình thành bởi sự thuận tiện hay thói quen xã hội. 11 Luan van Khi một hàng hóa được người tiêu dùng ưa thích hơn trước làm cho cầu hàng hóa đó trên thị trường tăng và đường cầu dịch chuyển sang phải.
Ngược lại, sự ưa thích về hàng hóa đó giảm xuống thì cầu về hàng hóa này sẽ giảm và đường cầu dịch chuyển sang trái. Trên thực tế, việc tác động đến sở thích và thói quen của người tiêu dùng là vô cùng khó khăn, đó được coi là nghệ thuật kinh doanh của các doanh nhân thành đạt. o Kỳ vọng về giá cả của hàng hóa trong tương lai (PE) Kỳ vọng là sự mong đợi hay dự đoán về giá cả hay thu nhập trong tương lai của hàng hóa, dịch vụ. Cầu của hàng hóa hay dịch vụ sẽ thay đổi phụ thuộc vào yếu tố kỳ vọng của người tiêu dùng.
Nếu người tiêu dùng hy vọng rằng giá cả của hàng hóa nào đó sẽ giảm trong tương lai thì cầu hiện tại về hàng hóa đó sẽ giảm và ngược lại. Bên cạnh đó nếu người tiêu dùng kỳ vọng thu nhập của họ trong tương lai giảm đi, thì cầu hiện tại sẽ tăng lên, người tiêu dùng sẽ đầu tư mua nhiều hơn trong hiện tại và ngược lại. Ngoài kỳ vọng về giá, các kỳ vọng về thu nhập, về thị hiếu, về số lượng người tiêu dùng cũng sẽ tác động đến cầu. o Các yếu tố khác Bên cạnh những yếu tố đã được phân tích trên, vẫn còn rất nhiều yếu tố khác tác động đến cầu của một hàng hóa hay dịch vụ.