CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm, đặc điểm, vai trò về cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM 1. Khái niệm về cho vay khách hàng cá nhân và mở rộng cho vay khách hàng cá nhân Khái niệm về cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM: Cho vay là hoạt động truyền thống và quan trọng nhất của NHTM. Cho vay chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng tài sản, tạo thu nhập từ lãi lớn nhất và cũng là hoạt động mang lại rủi ro nhất.
Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó NHTM giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Khách hàng vay vốn của NHTM bao gồm các doanh nghiệp các tổ chức kinh tế, các cá nhân và hộ gia đình, trong đó khách hàng là cá nhân và hộ gia đình là bộ phận ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động cho vay của NHTM. Các cá nhân và hộ gia đình vay tiền từ NHTM để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ cho hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh của mình. Như vậy, cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM bao gồm các hình thức cho vay mà ngân hàng cung cấp cho các cá nhân hay hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng, đầu tư hay sản xuất kinh doanh.
Khái niệm mở rộng cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM Mục đích của việc mở rộng cho vay khách hàng cá nhân là nhằm gia tăng thu nhập cho NHTM. Do đó khi nói đến mở rộng cho vay khách hàng cá nhân, ta phải xem xét việc mở rộng trên khía cạnh: Mở rộng cho vay khách hàng cá nhân nghĩa là tăng quy mô cho vay khách hàng cá nhân. Tăng quy mô cho vay khách hàng cá nhân được hiểu là tăng doanh số và dư nợ cho vay khách hàng cá nhân. Với mục tiêu gia tăng thu nhập cho ngân hàng, nên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 việc tăng dư nợ cho vay phải đảm bảo thu nhập từ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân cũng gia tăng.
Chính vì vậy, các NHTM luôn cố gắng áp dụng các biện pháp thúc đẩy tăng trưởng dư nợ cho vay khách hàng cá nhân thông qua việc nghiên cứu và triển khai các sản phẩm cho vay mới, nâng cao chất lượng dịch vụ, đẩy nhanh tốc độ xử lý các hồ sơ vay vốn, tăng cường công tác Marketing cho hoạt động cho vay khách hàng cá nhân nhằm đáp ứng đa dạng nhu cầu vay vốn của khách, thu hút thêm nhiều khách hàng và giảm thiểu biện pháp giảm lãi suất cho vay khách hàng cá nhân để tăng dư nợ cho vay.2 Đặc điểm của cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM - Đối tượng: Là các cá nhân và hộ gia đình có nhu cầu vay vốn sử dụng cho những mục đích sinh hoạt tiêu dùng hay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân hay hộ gia đình đó. Khác với các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế, khách hàng cá nhân thường có số lượng rất lớn, nhu cầu vay vốn rất đa dạng nhưng thông thường nhu cầu vay vốn của mỗi khách hàng cá nhân là không thường xuyên và chịu sự ảnh hưởng lớn bởi môi trường kinh tế, văn hoá – xã hội. - Thời hạn cho vay: Là khoảng thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời điểm trả hết nợ gốc và lãi vốn vay đã được thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. Tuỳ thuộc vào từng mục đích vay vốn và hình thức cho vay mà các khoản vay của khách hàng cá nhân có thời hạn: ngắn hạn, trung đến dài hạn.
- Quy mô và số lượng các khoản vay: Thông thường quy mô của mỗi khoản vay của khách hàng cá nhân thường nhỏ hơn so với các khoản vay của doanh nghiệp. Tuy vậy, ở các NHTM số lượng các khoản vay khách hàng cá nhân thường lớn. Ở các NHTM hoạt động theo định hướng là ngân hàng bán lẻ, số lượng các khoản vay khách hàng cá nhân là rất lớn và do đó tổng quy mô các khoản vay khách hàng cá nhân thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ của ngân hàng. - Chi phí cho vay: Do các khoản vay khách hàng cá nhân thường có quy mô LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nhỏ, số lượng các khoản vay này thường rất lớn nên các ngân hàng thường phải bỏ ra nhiều chi phí (cả về nhân lực và công cụ) trong việc phát triển khách hàng, thẩm định, xét duyệt và quản lý các khoản vay.
Do đó, chi phí tính trên mỗi đồng cho vay KHCN thường lớn hơn các khoản vay Doanh nghiệp. - Lãi suất cho vay: Lãi suất của các khoản vay khách hàng cá nhân thường cao hơn các khoản vay khác của NHTM. Nguyên nhân là do các chi phí của cho vay khách hàng cá nhân lớn, các khoản vay khách hàng cá nhân có mức độ rủi ro cao. - Rủi ro tín dụng: Các khoản cho vay khách hàng cá nhân thường có nhiều rủi ro nhất đối với ngân hàng.
Sở dĩ như vậy là do tình hình tài chính của khách hàng cá nhân thường thay đổi nhanh chóng tuỳ theo tình trạng công việc và sức khoẻ của họ. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các cá nhân và hộ gia đình thường có trình độ quản lý yếu, thiếu kinh nghiệm, trình độ kỹ thuật và khoa học công nghệ lạc hậu, khả năng cạnh tranh trên thị trường bị hạn chế. Do đó, ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro khi người vay bị thất nghiệp, gặp tai nạn, phá sản.3 Vai trò cho vay khách hàng cá nhân của NHTM Cho vay khách hàng cá nhân vừa có vai trò đối với ngân hàng lại vừa có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Đối với NHTM: Trong hoạt dộng sản xuất kinh doanh mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế là đối đa hoá lợi nhuận. Một tổ chức kinh doanh tiền tệ cũng không nằm ngoài mục đích đó.
Ngân hàng thu được lợi nhuận thông qua các hoạt động dịch vụ, cung cấp cho khách hàng như thanh toán, tư vấn quan trọng nhất là hoạt động cho vay. Đối với hầu hết các ngân hàng, khoản mục cho vay đem lại nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng, gia tăng thị phần kinh doanh. Khi khoản vay cho khách hàng cá nhân tăng thì mức thúc đẩy phát triển các dịch vụ ngân hàng khác cho vay khách hàng cá nhân như: huy động vốn, thanh toán, lưu ký,. của các cá nhân tại ngân hàng Đối với nền kinh tế: Thông qua hoạt động cho vay, NHTM đã giúp cho quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp được liên tục và ổn định, góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế.
Không chỉ có thế hoạt động cho vay còn nâng cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 mức sống các tầng lớp dân cư và cả cộng đồng. Chính vì thế mà hoạt động cho vay của ngân hàng có mối quan hệ mật thiết với tình hình phát triển kinh tế tại khu vực ngân hàng phục vụ, bởi vì cho vay thúc đẩy sự tăng trưởng của các doanh nghiệp, tạo ra sức sống cho nền kinh tế. Hơn nữa, thông qua các khoản cho vay của ngân hành, thị trường sẽ có thêm thông tin về chất lượng tín dụng của từng khách hàng và nhờ đó giúp cho họ có khả năng nhận thêm các khoản tín dụng mới từ các nguồn khác với chi phí thấp hơn. Nội dung cơ bản về cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM 1.1 Phân loại cho vay a.
Căn cứ vào mục đích cho vay Các khoản vay khách hàng cá nhân bao gồm hai hình thức: Vay tiêu dùng và Vay sản xuất kinh doanh: - Cho vay tiêu dùng cá nhân: Là loại cho vay nhằm mục đích giúp người tiêu dùng có nguồn tài chính để trang trải nhu cầu về nhà ở, đồ dùng gia đình và phương tiện đi lại,. - Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh: Mục dích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh ở các lĩnh vực công thương nghiệp, nông nghiệp của cá nhân, hộ gia đình b. Căn cứ vào thời gian cho vay Thời gian cho vay có thể là ngắn hạn (thời hạn cho vay dưới 12 tháng), trung hạn (thời hạn cho vay từ 12 tháng đến 60 tháng) và dài hạn (thời hạn cho vay từ 60 tháng trở lên); c. Căn cứ theo tính chất đảm bảo tiền vay Các biện pháp đảm bảo khoản vay là yếu tố quan trọng trong việc xét duyệt cho vay của ngân hàng với khách hàng, hiện tại các ngân hàng xem xét cho vay với khách hàng dựa trên hai hình thức: - Cho vay có tài sản đảm bảo: là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm cho tiền vay như nhà xưởng, máy móc thiết bị, hàng hóa.
Hình thức này được áp dụng phổ biến cho phần lớn các nhu cầu vay vốn của người vay. Các tài sản đảm bảo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 giúp ngân hàng giảm bớt rủi ro, mất mát trong trường hợp người vay không muốn hoặc không thể trả nợ vay khi đáo hạn. - Cho vay không có tài sản đảm bảo (tín chấp): là loại cho vay chỉ dựa vào uy tín của khách hàng vay vốn để quyết định cho vay. Hình thức cho vay này chỉ áp dụng đối với khách hàng có quan hệ thường xuyên, có uy tín với ngân hàng, tình hình tài chính mạnh và có khả năng phát triển trong tương lai.
Căn cứ theo đối tượng trả nợ Dựa vào tiêu thức này, cho vay khách hàng cá nhân được chia làm hai loại: - Cho vay trực tiếp: ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu, đồng thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng. - Cho vay gián tiếp: là khoản cho vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán. Các NHTM cho vay gián tiếp theo các loại sau: chiết khấu chứng từ, cho vay trả góp, mua các khoản nợ doanh nghiệp (factoring) Ngoài các loại cho vay trên đây, ngân hàng còn thực hiện các nghiệp vụ bảo lãnh cho khách hàng bằng uy tín của mình. Đối với nghiệp vụ này ngân hàng không phải cung cấp tiền, nhưng khi người được bảo lãnh không thực hiện được nghĩa vụ theo hợp đồng thì ngân hàng phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay.