Tổng quan nghiên cứu

Thị trường khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) tại Việt Nam chứng kiến sự cạnh tranh khốc liệt với 53 doanh nghiệp kinh doanh, trong đó có 23 đơn vị được cấp phép xuất nhập khẩu trực tiếp. Các doanh nghiệp tư nhân mới gia nhập thị trường đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng từ 25% đến 30% mỗi năm nhờ chính sách bán hàng linh hoạt, tạo áp lực lớn lên thị phần của khối doanh nghiệp nhà nước và liên doanh. Trong bối cảnh giá dầu thô thế giới biến động giảm sâu hơn 40% về mức dưới 40 USD/thùng kéo theo giá bán gas trong nước sụt giảm mạnh, Công ty TNHH Gas Petrolimex Sài Gòn (PGC Sài Gòn) phải đối mặt với bài toán tối ưu hóa chiến lược kinh doanh để duy trì vị thế thương hiệu dẫn đầu.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là phân tích toàn diện thực trạng phối thức tiếp thị, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện hoạt động marketing cho sản phẩm gas bình tại PGC Sài Gòn đến năm 2018. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát hành vi của nhóm khách hàng cá nhân, hộ gia đình và cơ sở kinh doanh thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, sử dụng chuỗi dữ liệu kinh doanh giai đoạn 2013-2015.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi giúp doanh nghiệp nhận diện các điểm nghẽn trong khâu phân phối và truyền thông. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ trực tiếp cho ban lãnh đạo trong việc cấu trúc lại danh mục sản phẩm, cải thiện tỷ suất lợi nhuận trên từng bình gas thương mại và nâng cao mức độ hài lòng của khách hàng vượt ngưỡng 3,5 trên thang đo tiêu chuẩn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiếp thị hỗn hợp hiện đại, kết hợp mô hình 4P kinh điển của Jerome McCarthy xác lập năm 1964 và mô hình mở rộng 7P dành cho ngành dịch vụ do Booms và Bitner phát triển năm 1981. Mô hình marketing dịch vụ 7P bao gồm 7 thành tố cốt lõi: Sản phẩm (Product), Giá cả (Price), Phân phối (Place), Xúc tiến (Promotion), Con người (People), Quy trình (Process) và Phương tiện hữu hình (Physical Evidence). Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng quy trình quản trị tiếp thị chiến lược STP của Philip Kotler với ba trụ cột: Phân khúc thị trường (Segmentation), Lựa chọn thị trường mục tiêu (Targeting) và Định vị thương hiệu (Positioning).

Khung lý thuyết phân tích các khái niệm trung tâm gồm: giá trị cảm nhận của khách hàng về độ an toàn nhiên liệu, hệ thống kênh phân phối dọc (VMS) và mức độ gắn kết thương hiệu thông qua dịch vụ hậu mãi. Quá trình tiếp thị được xem xét như một chuỗi giá trị tích hợp, cân bằng lợi ích kinh tế của doanh nghiệp với nhu cầu thực tế của người tiêu dùng và trách nhiệm xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng chặt chẽ nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo sản lượng giai đoạn 2013-2015 của PGC Sài Gòn và niên giám thống kê ngành năng lượng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế với kích thước mẫu 200 phiếu phát ra, thu về 192 phiếu và tinh lọc được 180 mẫu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 90%). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất theo kỹ thuật thuận tiện có phân tầng theo khu vực địa bàn dân cư và nhóm độ tuổi tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh được áp dụng nhằm phản ánh chính xác cơ cấu người mua.

Nghiên cứu sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20 và Excel 2013 để xử lý số liệu. Thang đo 28 biến quan sát được kiểm định độ tin cậy bằng hệ số Cronbach's Alpha nhằm loại bỏ các biến rác không đạt tiêu chuẩn (hệ số tương quan biến tổng yêu cầu lớn hơn 0,4 và Alpha lớn hơn 0,6). Tiếp đó, phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA) được lựa chọn nhằm rút gọn không gian biến thành các nhóm nhân tố đại diện có ý nghĩa, kiểm định tính hội tụ và giá trị phân biệt của dữ liệu khảo sát thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kiểm định thang đo cho thấy hệ số KMO đạt 0,734 (thỏa mãn điều kiện 0,5 đến 1,0), kiểm định Bartlett đạt giá trị thống kê 1997,124 với mức ý nghĩa Sig = 0,000. Phân tích EFA trích xuất được 7 nhân tố có giá trị Eigenvalue lớn hơn 1, giải thích được 66,603% tổng phương sai trích, tất cả hệ số tải nhân tố đều vượt ngưỡng 0,5.

Về cơ cấu sản phẩm, dòng bình gas 12kg van đứng và 48kg công nghiệp giữ vai trò chủ lực khi đóng góp tới 84% tổng sản lượng bán và tạo ra 90,8% lợi nhuận toàn mảng gas bình trong năm 2015. Sản lượng bình van đứng tăng trưởng đều đặn trên 10% mỗi năm nhờ đặc tính tháo lắp nhanh và ngắt gas tự động an toàn. Tiêu chí chất lượng sản phẩm được khách hàng đánh giá cao nhất với điểm trung bình đạt 3,80.

Về hệ thống phân phối và giá bán, kênh bán lẻ trực tiếp qua 10 cửa hàng trực thuộc chiếm tỷ trọng áp đảo 66% sản lượng năm 2015, trong khi kênh đại lý ngoài ngành chỉ đóng góp 24% và kênh tổng đại lý thành viên chiếm 15%. Mức độ cạnh tranh về giá bị người tiêu dùng đánh giá thấp nhất trong khảo sát với điểm trung bình 2,63. Mức giá bình quân của PGC Sài Gòn tại thời điểm khảo sát đạt 33.379 đồng/kg, cao hơn mức 32.536 đồng/kg của đối thủ cạnh tranh PV Gas South. Hoạt động xúc tiến thương mại cũng ghi nhận mức điểm rất hạn chế, đặc biệt là tiêu chí chương trình khuyến mãi chỉ đạt mức 2,26.

Thảo luận kết quả

Thực trạng giá bán của PGC Sài Gòn cao hơn đối thủ xuất phát từ việc nguồn khí đầu vào nhập khẩu chịu ảnh hưởng tỷ giá hối đoái và chi phí vận chuyển biển, bên cạnh khoản ngân sách lớn đầu tư bảo dưỡng và hoán đổi vỏ bình hàng năm. Tuy nhiên, gas nhập khẩu mang lại giá trị nhiệt lượng vượt trội và ít tạp chất. Mạng lưới phân phối của công ty bộc lộ điểm yếu lớn khi chỉ sở hữu 10 cửa hàng trực thuộc và 51 đại lý, lép vế hoàn toàn trước mạng lưới 19 cửa hàng cùng 417 đại lý của PV Gas South hay 209 đại lý của Saigon Petro.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng 66% sản lượng của kênh bán hàng trực tiếp so với 24% kênh đại lý. Đồng thời, biểu đồ cột ghép đối chiếu quy mô 51 đại lý của PGC Sài Gòn với 417 đại lý của đối thủ cạnh tranh và bảng so sánh biến thiên giá bán bình quân giữa các thương hiệu sẽ minh họa rõ nét sự thiếu hụt độ phủ thị trường. Sự nhận diện thương hiệu cũng gặp thách thức khi màu xanh hòa bình đặc trưng bị nhiều đơn vị tư nhân sơn nhái, khiến chỉ số phân biệt nhãn hiệu chỉ đạt 3,15 điểm. Lợi nhuận trước thuế năm 2015 dù tăng 10% đạt 18,67 tỷ đồng nhờ cắt giảm 109 tỷ đồng giá vốn hàng bán, nhưng doanh thu thuần lại giảm 15% so với năm 2014, đòi hỏi doanh nghiệp phải tái cơ cấu ngay lập tức chính sách marketing tổng thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị phần đến năm 2018, PGC Sài Gòn cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

Tái cấu trúc chính sách giá và chiết khấu thương mại do Phòng Kinh doanh Đại lý chủ trì thực hiện trong giai đoạn quý 1 đến quý 3 năm 2016. Thiết lập biểu giá bán sỉ linh hoạt theo bậc sản lượng lũy tiến, gia tăng biên độ chiết khấu cho các đại lý thêm 3% đến 5% nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch giá với các đối thủ cùng ngành.

Mở rộng mạng lưới phân phối và gia tăng điểm chạm bán lẻ do Ban Giám đốc phối hợp với Phòng Kinh doanh Trực tiếp triển khai từ năm 2016 đến năm 2017. Mục tiêu chiến lược là phát triển mạng lưới đại lý tăng thêm tối thiểu 15% mỗi năm, đạt mốc 80 đại lý vào năm 2018 và tận dụng tối đa hệ thống cửa hàng xăng dầu thuộc 9 công ty thành viên Petrolimex để đẩy sản lượng phân phối qua kênh này vượt mức 20% tổng sản lượng.

Đổi mới công tác truyền thông xúc tiến và nhận diện thương hiệu do Bộ phận Marketing thực hiện liên tục từ năm 2016 đến năm 2018. Triển khai tem chống hàng giả tích hợp mã phản hồi nhanh trên van bình gas 12kg, nâng điểm đánh giá mức độ nhận diện thương hiệu từ 3,15 lên trên 4,00. Phân bổ lại ngân sách marketing, chuyển dịch 40% chi phí quảng cáo truyền hình sang các kênh tiếp thị số, truyền thông mạng xã hội và chương trình hậu mãi bảo dưỡng bếp gas miễn phí định kỳ tại các khu dân cư.

Chuẩn hóa quy trình giao nhận và nâng cao năng lực đội ngũ nhân sự do Phòng Dịch vụ Kỹ thuật cùng Phòng Tổ chức - Hành chính đảm nhiệm xuyên suốt giai đoạn 2016-2018. Thiết lập thời gian giao hàng cam kết dưới 30 phút tại các quận nội thành, tổ chức đào tạo kỹ năng tư vấn an toàn PCCC cho 100% nhân viên giao vận, nâng chỉ số hài lòng về quy trình phục vụ từ 3,04 lên 3,80.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhà quản trị doanh nghiệp năng lượng và kinh doanh khí hóa lỏng: Cung cấp khung phân tích thực chứng để tái định vị thương hiệu, tối ưu hóa chuỗi cung ứng vỏ bình và xây dựng chính sách giá bảo toàn biên lợi nhuận trong điều kiện thị trường nguyên liệu biến động mạnh.

Chuyên viên hoạch định chiến lược tiếp thị ngành hàng công nghiệp và tiêu dùng nhanh: Cung cấp dữ liệu chi tiết về hành vi khách hàng với 57,2% tỷ lệ quyết định mua thuộc về phụ nữ và 45,0% khách hàng tập trung ở phân khúc thu nhập 5 đến 10 triệu đồng/tháng, làm căn cứ thiết kế chiến dịch kích cầu hiệu quả.

Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh: Đóng vai trò tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp định tính - định lượng, quy trình xử lý thang đo 28 biến quan sát trên SPSS và ứng dụng mô hình 7P vào doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi.

Hệ thống đại lý, nhà phân phối thương mại: Giúp hiểu rõ cơ chế vận hành chính sách chiết khấu, quyền lợi kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn khi liên kết phân phối sản phẩm chính hãng với các tập đoàn lớn.

Câu hỏi thường gặp

Lý do khiến giá gas Petrolimex cao hơn đối thủ cạnh tranh trên thị trường là gì? Giá bán của PGC Sài Gòn đạt 33.379 đồng/kg, cao hơn mức 32.536 đồng/kg của PV Gas South do sử dụng 100% nguồn gas nhập khẩu có nhiệt lượng cao và độ sạch vượt trội. Doanh nghiệp còn chịu thêm chi phí bù đắp tỷ giá, khấu hao kiểm định vỏ bình và chi phí lưu kho dự trữ an toàn.

Tại sao dòng sản phẩm bình gas 12kg van đứng lại chiếm tỷ trọng tiêu thụ cao? Bình 12kg van đứng kết hợp với bình 48kg tạo ra 84% sản lượng và 90,8% lợi nhuận năm 2015. Thiết kế van chụp tháo lắp nhanh có tính năng tự động ngắt gas khi tắt điều áp, mang lại độ an toàn tuyệt đối và rất khó làm giả, giúp sản lượng tăng trưởng ổn định trên 10% mỗi năm.

Mẫu khảo sát 180 khách hàng có đảm bảo tính đại diện cho thị trường Thành phố Hồ Chí Minh không? Mẫu nghiên cứu gồm 180 quan sát hợp lệ được phân bổ khoa học với 57,2% nữ giới, 76,7% thuộc độ tuổi tiêu dùng chính từ 23 đến 55 tuổi, đa dạng nghề nghiệp từ nhân viên văn phòng (38,3%) đến kinh doanh (27,2%). Độ tin cậy được chứng thực qua hệ số KMO = 0,734 và tổng phương sai trích đạt 66,603%.

Điểm hạn chế lớn nhất trong hoạt động xúc tiến của công ty hiện nay là gì? Khảo sát chỉ ra tiêu chí chương trình khuyến mãi có điểm hài lòng thấp nhất với 2,26/5,00 điểm. PGC Sài Gòn chủ yếu tập trung khuyến mãi cho khối đại lý vào dịp lễ tết và kỷ niệm thành lập, gần như bỏ trống các chương trình ưu đãi trực tiếp cho hộ gia đình tiêu dùng lẻ.

Doanh nghiệp cần ưu tiên kênh phân phối nào để mở rộng thị phần nhanh chóng? PGC Sài Gòn cần ưu tiên phát triển kênh 9 tổng đại lý xăng dầu thành viên Petrolimex và mở rộng mạng lưới đại lý ngoài ngành từ 51 điểm lên trên 80 điểm. Việc tận dụng độ phủ rộng khắp của các cây xăng sẽ giải quyết triệt để điểm nghẽn thiếu hụt cửa hàng so với 417 đại lý của đối thủ.

Kết luận

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu học thuật và ứng dụng thực tiễn thông qua các kết quả cốt lõi:

  • Hệ thống hóa cơ sở lý luận marketing 7P áp dụng đặc thù cho sản phẩm khí dầu mỏ hóa lỏng tại thị trường đô thị lớn.
  • Đo lường chính xác mức độ thỏa mãn của khách hàng qua 28 biến quan sát với 180 mẫu khảo sát hợp lệ, đạt độ tin cậy EFA 66,603%.
  • Nhận diện rõ thế mạnh chất lượng đạt 3,80 điểm và điểm nghẽn cạnh tranh về giá ở mức 2,63 điểm cùng mạng lưới 51 đại lý còn mỏng.
  • Hoạch định hệ thống 4 giải pháp marketing mix đồng bộ, gắn liền chỉ tiêu định lượng và phân công trách nhiệm cụ thể theo từng phòng ban.
  • Xác lập lộ trình thực thi đến năm 2018 với mục tiêu tăng trưởng độ phủ đại lý 15%/năm và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững cho PGC Sài Gòn.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học thực chứng giúp doanh nghiệp chuyển đổi từ phương thức phân phối truyền thống sang mô hình tiếp thị đa kênh tích hợp. Ban lãnh đạo PGC Sài Gòn cần nhanh chóng thành lập ban chỉ đạo triển khai các khuyến nghị chiến lược ngay trong quý tới nhằm tối ưu hóa chi phí và giữ vững thị phần năng lượng phía Nam.