Đề Xuất Giải Pháp Khắc Phục Hành Vi Lệch Chuẩn Nơi Trẻ Em Đường Phố Tại TP.HCM

Chuyên khảo giáo dục phân tích Đề xuất một số biện pháp khắc phục một số hành vi lệch chuẩn nơi trẻ em đường phố tại trung tâm, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Phạm Tấn Sỹ
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Mạnh Cường
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Giải Pháp Khắc Phục Hành Vi Lệch Chuẩn Nơi Trẻ Em Đường Phố Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hành Vi Lệch Chuẩn Ở Trẻ Em Đường Phố TP

Bài viết này tập trung phân tích hành vi lệch chuẩn ở trẻ em đường phố tại TP.HCM. Đây là một vấn đề xã hội nhức nhối, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ và trật tự xã hội. Các em thường xuyên đối mặt với nhiều nguy cơ như bạo lực, lạm dụng, lao động trẻ em, và nghiện ngập. Hậu quả là các em dễ sa vào tội phạm và gặp khó khăn trong việc tái hòa nhập cộng đồng. Việc tìm ra giải pháp hiệu quả để khắc phục những hành vi lệch chuẩn này là vô cùng cấp thiết. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào nguyên nhân của vấn đề và đề xuất các giải pháp thiết thực dựa trên nhu cầu thực tế của trẻ.

1.1. Định nghĩa và biểu hiện của hành vi lệch chuẩn

Hành vi lệch chuẩn là những hành vi đi ngược lại các chuẩn mực xã hội, đạo đức, và pháp luật. Ở trẻ em đường phố, những biểu hiện này có thể bao gồm trộm cắp, đánh nhau, chửi tục, nói dối, và sử dụng chất kích thích. Theo Phạm Tấn Sỹ, những hành vi lệch chuẩn này thường xuất phát từ việc không được đáp ứng các nhu cầu cơ bản về vật chất, tinh thần và tâm lý. Việc xác định rõ các biểu hiện này là bước đầu tiên để có thể đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp. Điều này cần sự đánh giá khách quan và toàn diện từ các chuyên gia và tổ chức xã hội.

1.2. Tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề trẻ em đường phố

Giải quyết vấn đề trẻ em đường phố không chỉ là trách nhiệm của nhà nước và các tổ chức phi chính phủ mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Việc này góp phần bảo vệ quyền trẻ em, xây dựng một xã hội văn minh, và giảm thiểu các tác động tiêu cực đến kinh tế và an ninh. Đầu tư vào việc giáo dục, hỗ trợ, và tái hòa nhập cộng đồng cho trẻ em đường phố là đầu tư vào tương lai của đất nước. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

II. Nguyên Nhân Gốc Rễ Hành Vi Lệch Chuẩn Của Trẻ Em TP

Để khắc phục hành vi lệch chuẩn cần tìm hiểu rõ nguyên nhân. Gia đình tan vỡ, nghèo đói, thiếu sự quan tâm, bạo lực gia đình, và lạm dụng là những yếu tố chính đẩy trẻ em ra đường. Trên đường phố, các em phải đối mặt với nhiều cám dỗ và nguy cơ, dẫn đến các hành vi lệch chuẩn để tồn tại và tìm kiếm sự chấp nhận. Tâm lý bị tổn thương cũng là một yếu tố quan trọng, khiến các em khó kiểm soát hành vi. Việc thấu hiểu những nguyên nhân này giúp xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả và phù hợp với từng hoàn cảnh.

2.1. Ảnh hưởng của hoàn cảnh gia đình đến tâm lý trẻ em

Hoàn cảnh gia đình có ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý và hành vi của trẻ em. Trẻ em sống trong môi trường bạo lực, thiếu thốn tình cảm, hoặc bị bỏ rơi thường cảm thấy cô đơn, bất an, và thiếu tự tin. Những cảm xúc tiêu cực này có thể dẫn đến các hành vi lệch chuẩn như một cách để giải tỏa căng thẳng hoặc thu hút sự chú ý. Theo nghiên cứu của Phạm Tấn Sỹ, có mối tương quan chặt chẽ giữa hoàn cảnh gia đình khó khăn và các hành vi lệch chuẩn ở trẻ em đường phố.

2.2. Tác động của môi trường đường phố đến hành vi của trẻ

Môi trường đường phố là nơi đầy rẫy những cám dỗ và nguy cơ đối với trẻ em. Các em dễ bị dụ dỗ vào các hoạt động phi pháp như trộm cắp, ma túy, và mại dâm. Sự thiếu thốn về vật chất và tinh thần khiến các em dễ bị lợi dụng và trở thành nạn nhân của bạo lực và lạm dụng. Môi trường này cũng tạo điều kiện cho các em hình thành các hành vi lệch chuẩn để tồn tại và thích nghi. Do đó, cần có các biện pháp phòng ngừa và can thiệp sớm để bảo vệ trẻ em khỏi những tác động tiêu cực của môi trường đường phố.

III. Phương Pháp Can Thiệp Hỗ Trợ Trẻ Em Đường Phố Tại TP

Các giải pháp cần tập trung vào việc đáp ứng các nhu cầu cơ bản của trẻ, bao gồm ăn ở, giáo dục, và chăm sóc sức khỏe. Quan trọng hơn cả là xây dựng môi trường tâm lý an toàn và tin tưởng, nơi trẻ cảm thấy được yêu thương, tôn trọng và chấp nhận. Cần có sự tham gia tích cực của các chuyên gia tâm lý, xã hội, và các tổ chức xã hội để cung cấp dịch vụ tư vấn, trị liệu, và hỗ trợ kịp thời. Chính sách cũng cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái hòa nhập cộng đồng của trẻ.

3.1. Xây dựng môi trường tâm lý an toàn và tin tưởng cho trẻ

Để khắc phục hành vi lệch chuẩn, trước tiên phải xây dựng được một môi trường tâm lý an toàn và tin tưởng cho trẻ em. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu, và tôn trọng từ những người xung quanh. Cần tạo điều kiện cho trẻ được bày tỏ cảm xúc, chia sẻ khó khăn, và nhận được sự hỗ trợ tâm lý phù hợp. Việc xây dựng mối quan hệ tin tưởng giữa trẻ và các chuyên gia tư vấn, tình nguyện viên, và nhân viên xã hội là yếu tố then chốt để thành công.

3.2. Tăng cường giáo dục kỹ năng sống và giá trị đạo đức

Bên cạnh việc đáp ứng các nhu cầu vật chất và tâm lý, việc giáo dục kỹ năng sống và giá trị đạo đức cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khắc phục hành vi lệch chuẩn. Cần trang bị cho trẻ em những kỹ năng cần thiết để đối phó với những khó khăn và cám dỗ trong cuộc sống, cũng như giúp các em hiểu rõ về những giá trị đạo đức cơ bản và trách nhiệm của mình đối với xã hội. Chương trình giáo dục cần được thiết kế phù hợp với lứa tuổi, trình độ, và hoàn cảnh của từng trẻ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Can Thiệp Tại Trung Tâm TP

Nghiên cứu của Phạm Tấn Sỹ tại Trung tâm giáo dục dạy nghề thanh thiếu niên TP.HCM đã thử nghiệm nhiều biện pháp can thiệp dựa trên thuyết nhu cầu của Maslow. Kết quả cho thấy, việc đáp ứng các nhu cầu cơ bản, đặc biệt là nhu cầu được yêu thương và tôn trọng, đã giúp giảm thiểu đáng kể các hành vi lệch chuẩn ở trẻ em đường phố. Các hoạt động tình nguyện, tư vấn cá nhân, và các chương trình giáo dục kỹ năng sống đã mang lại những chuyển biến tích cực trong tâm lý và hành vi của trẻ.

4.1. Đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp tại trung tâm

Việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp là vô cùng quan trọng để đảm bảo rằng các chương trình đang đi đúng hướng và mang lại kết quả mong muốn. Cần sử dụng các phương pháp đánh giá khách quan và toàn diện, bao gồm cả việc thu thập ý kiến phản hồi từ trẻ em, nhân viên trung tâm, và các chuyên gia. Kết quả đánh giá sẽ giúp điều chỉnh và cải thiện các biện pháp can thiệp để đạt được hiệu quả cao nhất.

4.2. Chia sẻ kinh nghiệm và bài học từ thực tiễn

Việc chia sẻ kinh nghiệm và bài học từ thực tiễn là một cách hiệu quả để lan tỏa những mô hình thành công và tránh lặp lại những sai lầm. Các trung tâm, tổ chức xã hội, và cá nhân có kinh nghiệm trong việc can thiệp cho trẻ em đường phố nên chủ động chia sẻ những nghiên cứu, báo cáo, và câu chuyện thành công của mình. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các chương trình can thiệp trên toàn quốc.

V. Kết Luận Tương Lai Cho Trẻ Em Đường Phố TP

Hành vi lệch chuẩn ở trẻ em đường phố là một vấn đề xã hội phức tạp, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Việc khắc phục những hành vi này không chỉ là trách nhiệm của nhà nước và các tổ chức xã hội mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân. Bằng cách tạo ra một môi trường xã hội an toàn, tin tưởng, và yêu thương, chúng ta có thể giúp trẻ em đường phố vượt qua những khó khăn, phát triển toàn diện, và trở thành những công dân có ích cho xã hội.

5.1. Nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc hỗ trợ trẻ em

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ em đường phố. Việc tạo ra một môi trường thân thiện, cởi mở, và chấp nhận sẽ giúp các em cảm thấy được thuộc về và có động lực để thay đổi. Các hoạt động tình nguyện, tuyên truyền, và giáo dục cộng đồng có thể giúp nâng cao nhận thức về vấn đề trẻ em đường phố và khuyến khích mọi người cùng chung tay giúp đỡ.

5.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

Để nâng cao hiệu quả của các chương trình can thiệp, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của trẻ em đường phố. Các nghiên cứu có thể tập trung vào việc tìm hiểu về những tác động của bạo lực, lạm dụng, và nghiện ngập đến tâm lý của trẻ, cũng như đánh giá hiệu quả của các phương pháp trị liệu và tái hòa nhập cộng đồng. Ngoài ra, cần có những nghiên cứu so sánh giữa các mô hình can thiệp khác nhau để tìm ra những phương pháp tối ưu nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan Chương 2: Cơ sở lý luận về hành vi lệch chuẩn Chương 3: Thực trạng hành vi lệch chuẩn nơi trẻ em đường phố tại TTGDDNTTN TP. Chương 4: Một số biện pháp khắc phục một số hành vi lệch chuẩn nơi trẻ em đường phố tại TTGDDNTTN TP. Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI LỆCH CHUẨN 1. TỔNG QUAN VỀ HÀNH VI LỆCH CHUẨN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM Mối quan tâm về quá trình hình thành HVLC nơi trẻ em đã tăng nhanh trong hơn 1 thập kỷ.

Trong thời gian hiện nay, xã hội với sự phát triển không ngừng về nhiều mặt đã làm cho tâm lý trẻ em cũng thay đổi. Các em phải ứng phó với thời đại và chịu áp lực nặng nè về mặt tinh thần. Biểu hiện của sự ứng phó và chịu áp lực về mặt tinh thần thể hiện qua HVLC nơi các em. Những HVLC này đã ảnh hưởng đến lối sống, cách hành xử, chuẩn mực đạo đức, tương lai của xã hội.

Chính vì thế, những nghiên cứu về HVLC nơi các trẻ em để tìm ra nguyên nhân, và giải pháp giáo dục càng trở nên cấp thiết với giới tâm lý học hơn bao giờ hết. Việc nghiên cứu HVLC của con người được diễn ra với nội dung rất phong phú, với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu tâm lý học, xã hội học, đạo đức học, giáo dục học…. Lịch sử vấn đề hành vi lệch chuẩn Ngay từ thời cổ đại, người Ai cập, Hy Lạp và Do Thái thường giải thích mọi sự vật, hiện tượng đều quy về thần thánh và các thế lực tự nhiên. Và những HVLC cũng được cho là hành vi người bị quỷ ám, bị thế lực huyền bí chia phối [14].

Hippocrater là người Hy Lạp đầu tiên đưa ra lý thuyết về hành vi rối loạn bắt nguồn từ cơ thể. Theo ông, HVLC là dấu hiệu của bệnh chứ không phải của quỷ ám. Ông cho rằng nguyên nhân rối loạn có thể thuộc về bệnh lý của não, được tạo ra do sự xáo trộn bốn chất dịch chính trong cơ thể đó là mật đen, mật vàng, máu và đờm giải. Nếu con người cáu kỉnh, hiếu động thì được cho là do có lượng nước mắt quá mức; nếu con người u sầu, trầm cảm thì được xem là do có lượng mật đen quá mức; những người tỏ vẻ vui buồn thất thường, thái quá được nghĩ là có lượng máu quá mức và những ai tính tình ù lì, lạnh lùng được cho rằng có lượng đờm dãi quá nhiều.

Như vậy, ông giải thích HVLC là do sự mất cân bằng sinh lý. Mô hình lý 5 thuyết chất dịch này cho rằng có thể điều chỉnh hành vi rối loạn bất thường bằng cách sử dụng những cách điều trị trên cơ thể [9]. Ở Đông Phương, nhà nho giáo Tuân Tử (313 – 238 TCN) cho rằng “Nhân chi sơ, tính bản ác”. Những hành vi lệch lạc của con người phát xuất từ bản tính xấu nơi con người, khi sinh ra con người đã mang bản tính “ác” hay “lệch lạc”.

Bản tính lệch lạc nơi trẻ em hướng tới sự thiện khi các em biết sống nổ lực thay đổi, được giáo dục trong một xã hội kỷ cương, nề nếp và đạo đức. Vào thời Trung cổ thuật ngữ “người tâm thần” xuất hiện, để gọi những người có HVLC. Những người có dấu hiệu lệch chuẩn hành vi đều có “linh hồn bất ổn”, do linh hồn bị ma quỷ ám và giải pháp rải nước phép trừ tà [9].2 Lịch sử nghiên cứu hành vi lệch chuẩn Lý thuyết phân tâm học của Freud xem HVLC chỉ khác về số lượng so với hành vi bình thường, chứ không hẳn là một loại hành vi khác. Ông cho rằng, hầu hết các triệu chứng đều có tính chất thích nghi làm nền tảng vì chúng dùng để giảm bớt sự căng thẳng và xung đột trong tiềm thức cá nhân [9].

Thuyết nhân văn xem các HVLC hình thành do việc không thỏa mãn các nhu cầu căn bản hay bị ép buộc sống theo kỳ vọng của những người xung quanh. Khi điều đó xảy ra, con người sẽ không thấy được mục tiêu của mình và phát triển nhận thức méo mó về chính bản thân [13]. Thuyết học tập xã hội Bandura nghiên cứu HVLC hiếu chiến của trẻ thông qua bắt chước các hình mẫu trên TV, trẻ em nhận thấy các ngôi sao điện ảnh có được danh tiếng thông qua việc sử dụng sức mạnh và hành vi hiếu chiến. Gần đây, Leonard Eron (1987) đã báo cáo kết quả của một nghiên cứu kéo dài trong 22 năm làm sáng tỏ một số vấn đề nguyên nhân tính hiếu chiến của trẻ em từ độ tuổi 7 – 9.

Họ xác định rằng: Các đối tượng được xác định hiếu chiến là lúc trẻ em, khi trở thành thiếu niên và người lớn cũng thể hiện nhiều hành vi hiếu chiến nhất [13, 393]. Golubeva (1974) nghiên cứu HVLC ở trẻ em là con một trong gia đình. Ông đã kết luận rằng: Những đứa trẻ là con một thường có những rối loạn quá trình thích nghi và có những HVLC khi đến trường.D Karvaxarki, nghiên cứu các mối quan hệ xã hội trong gia đình với việc hình thành HVLC ở trẻ em. Kết quả nghiên cứu cho thấy có tới 80% chấn thương tâm lý dẫn đến HVLC ở trẻ em là những quan hệ mâu thuẫn không thể giải quyết được và kéo dài giữa các thành viên trong gia đình.

Lebeder đưa ra 4 yếu tố gây ra những HVLC ở trẻ em gồm: Yếu tố thứ nhất là hoàn cảnh gia đình gây chấn thương tâm lý kéo dài; yếu tố thứ hai là thiếu sót trong giáo dục; yếu tố thứ ba là xung đột trường học chấn thương tâm lý cao; yếu tố thứ tư là bố mẹ nghiện rượu nặng [23, 12]. Rosenhan và Seligman (1984) nghiên cứu HVLC đã đưa ra 7 thuộc tính để giúp quyết định hành vi có tính lệch chuẩn hay không. Thứ nhất là đau khổ; thứ hai là tính thích nghi kém, thứ ba là tính phi lí; thứ tư là tính không thể dự đoán; thứ năm là tính sống động và tính không theo quy ước; thứ sáu là sự khó chịu quan sát và thứ bảy là vi phạm tiêu chuẩn đạo đức và lý tưởng [9]. Các nhà tâm thần học Mỹ, 1994 đưa ra bảng phân loại bệnh học DSM – IV, có 15 tiêu chuẩn chuẩn đoán và được chia làm 4 nhóm: Nhóm thứ nhất: Hung hãn với người và xúc vật (bắt nạt; đe dọa hay uy hiếp người khác; gây sự đánh nhau; dung vũ khí có thể gây hại nghiêm trọng thân thể người khác; hành vi độc ác về thân thể với người khác; hành vi độc ác về thân thể với gia xúc; ăn cắp đối mặt với nạn nhân; cưỡng dâm).

Nhóm thứ hai: Phá hoại tài sản (hành vi xâm hại gây tổn thất tài sản; cố ý gây cháy với ý định gây hại nghiệm trọng; cố ý phá hoại tài sản người khác). Nhóm thứ ba: Lừa đảo hoặc trộm cướp (đập phá xông vào nhà hay ô tô của ai đó; thường xuyên nói dối để nhận ân huệ hay tránh các nghĩa vụ, ăn cắp các vật có giá trị lớn không đối mặt với nạn nhân). Nhóm thứ tư: Vi phạm nặng nề các luật lệ (trốn nhà qua đêm, thường ở qua đêm ngoài gia đình mặc dù cha mẹ cấm đoán, trốn học) [12].Boretti Goulifier và A Thisiet nghiên cứu HVLC ở trẻ em tiểu học. Họ đã đưa ra 13 kiểu HVLC ở trẻ em ở lứa tuổi này: hiếu động, bất ổn định, hung hãn, ức 7 chế, nói dối, trộm cắp, bỏ nhà, trốn đi, nghiện ngập, rối loạn ngôn ngữ, rối loạn phát âm, rối loạn lời nói, rối loạn ngôn ngữ viết.

Nghiên cứu của Amber Carlson về hành vi cha mẹ có ảnh hưởng đến hành vi của con cái. Cha me hình mẫu hành vi và thực hiện thông qua phong cách nuôi dạy con cái, cấu trúc của gia đình và môi trường dân cư mà họ sinh sống [26]. Nghiên cứu Adrian D.Pearson về những học sinh trung học có hành vi lệch chuẩn ở trường học nguyên nhân là do sự thiếu sự hỗ trợ giáo dục từ phía gia đình, có tự trọng cá nhân ở mức thấp và thiếu sự kiểm soát. Các hành vi bạo lực, không tôn trọng phụ nữ, hút thuốc, sử dụng cần sa…được thể hiện qua các kênh truyền thông như phim ảnh, video ca nhạc, internet, trò chơi điện tử đã làm tăng một cách đáng kể các hành vi này ở trẻ trong độ tuổi đến trường.

Và việc tiếp xúc một cách thường xuyên với các hình ảnh bạo lực và chống đối xã hội trên truyền thông là một yếu tố quan trọng làm tăng các hành vi chống đối xã hội và gây rối ở học sinh trung học [25]. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, trước năm 1975, vấn đề HVLC là đề tài còn khá mới mẻ và chưa được đào sâu, chỉ được thực sự nghiên cứu vào sau những năm 1975. Với sự thành lập Trung tâm nghiên cứu tâm lý trẻ em năm 1989, vấn đề HVLC mới thật sự quan tâm và nghiên cứu nhiều hơn. Nghiên cứu Phạm Minh Hạc và các cộng tác viên (1980) tìm hiểu nghiên nhân trẻ em phạm pháp và nhân cách nơi học sinh trường phổ thông – nông nghiệp Thủy Nguyên Hải Phòng cho thấy việc giao tiếp với nhóm bạn bè xấu có thể là một trong những nguyên nhân cơ bản và trực tiếp đưa tới hành vi phạm pháp, dễ bị sa vào con đường phạm pháp [24, 12].

Đặng Phương Kiệt trong hội thảo Việt Pháp ở Hà Nội (4/2000) với chủ đề Trẻ em- Văn Hóa – Giáo Dục, nghiên cứu về HVLC thanh thiếu niên học sinh học phổ thông ở bốn trường PTTH Hà Nội bao gồm 1266 học sinh nam và nữ, độ tuổi từ 15-18, cho thấy rằng: HVLC chiếm tỷ lệ cao là nói dối nhiều lần 28.41%, trốn tiết 21,22%, gây gổ 7,19%, phá hoại tài sản người khác 4,31%, hút thuốc lá 3,95%. 8 Ông cho rằng: Nguyên nhân dẫn đến HVLC là stress gia đình, những căng thẳng trong gia đình [27]. Phạm Văn Đoàn (1989) nghiên cứu tại trường phổ thông Công nông nghiệp II thuộc Trung tâm nghiên cứu tâm lý trẻ em. Ông đã nghiên cứu trên 83 học sinh có tần suất rối loạn hành vi trung bình trước khi bị bắt là 15 lần.

Mỗi em phân loại rối loạn tâm lý của trẻ em, mức độ phạm pháp là 83/83. Tuổi phạm pháp lần đầu tiên là 9-17. Trẻ em thành thị có rối loạn hành vi với tỷ lệ gấp 10 lần so với trẻ em nông thôn. Rối loạn chính là ăn cắp (59%).