Giải pháp huy động vốn hiệu quả để xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

Luận văn phân tích giải pháp huy động vốn xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, đề xuất hướng phát triển bền vững.

• Tác giả: Mai Quỳnh Trọng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Anh
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải pháp huy động vốn để xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Tổng quan lý luận về huy động vốn xây dựng nông thôn mới
• 2.1.1. Một số khái niệm cơ bản nông thôn và nông thôn mới
• 2.1.1.1. Khái niệm nông thôn
• 2.1.1.2. Khái niệm và đặc trưng của nông thôn mới
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Đặc điểm tự nhiên kinh tế, xã hội của huyện Bắc Sơn
• 2.2.2. Khái quát về huyện Bắc Sơn
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.3.2. Phương pháp tổng hợp thông tin
• 2.2.3.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.3.1. Các chính sách trong huy động vốn cho xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc Sơn
• 2.3.1.1. Các chính sách nói chung. Chính sách của huyện Bắc Sơn
• 2.3.1.2. Quá trình triển khai cơ chế huy động vốn
• 2.3.2. Thực trạng huy động vốn trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.2.1. Tình hình huy động vốn
• 2.3.2.2. Kết quả huy động vốn theo các lĩnh vực đầu tư
• 2.3.2.3. Tình hình xây dựng nông thôn mới tại 03 xã tác giả nghiên cứu điểm
• 2.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác huy động vốn xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn
• 2.3.4. Đánh giá chung về công tác huy động vốn xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn
• 2.3.5. Mục tiêu thực hiện Chương trình xây dựng nông mới của huyện Bắc Sơn trong thời gian tới
• 2.3.5.1. Mục tiêu chung
• 2.3.5.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3.6. Nhiệm vụ, giải pháp thực hiện
• 2.3.6.1. Nhiệm vụ trọng tâm
• 2.3.6.2. Một số nhiệm vụ chủ yếu trong năm 2019
• 2.3.6.3. Một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh huy động vốn xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• 3. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan lý luận về huy động vốn xây dựng nông thôn mới

Phần này trình bày cơ sở lý luận về huy động vốn và xây dựng nông thôn mới. Tác giả định nghĩa nông thôn là vùng sinh sống chủ yếu của nông dân, với cơ sở hạ tầng kém phát triển. Nông thôn mới là mô hình nông thôn phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa và đô thị hóa. Phần này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của huy động vốn trong việc cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Khái niệm nông thôn và nông thôn mới

Nông thôn được định nghĩa là vùng có mật độ dân cư thấp, chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Nông thôn mới là mô hình phát triển toàn diện, bao gồm kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc huy động vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

1.2. Tầm quan trọng của huy động vốn

Huy động vốn là yếu tố then chốt trong việc thực hiện các dự án nông thôn. Nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, tín dụng, doanh nghiệp và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế địa phương.

II. Thực trạng huy động vốn tại huyện Bắc Sơn Lạng Sơn

Phần này phân tích thực trạng huy động vốn tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Tác giả chỉ ra rằng, mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc huy động vốn từ các nguồn khác nhau, nhưng nhu cầu vốn đầu tư vẫn còn lớn. Các chính sách huy động vốn cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển.

2.1. Nguồn vốn huy động

Các nguồn vốn chính bao gồm ngân sách nhà nước, tín dụng, doanh nghiệp và cộng đồng. Tuy nhiên, nguồn vốn từ ngân sách nhà nước còn hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các dự án nông thôn vẫn rất lớn.

2.2. Khó khăn trong huy động vốn

Một trong những khó khăn chính là sự thiếu hụt nguồn vốn từ ngân sách nhà nước. Ngoài ra, việc huy động vốn từ cộng đồng và doanh nghiệp cũng gặp nhiều thách thức do điều kiện kinh tế địa phương còn hạn chế.

III. Giải pháp huy động vốn xây dựng nông thôn mới

Phần này đề xuất các giải pháp tài chính nhằm tăng cường huy động vốn cho xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn. Các giải pháp bao gồm cải thiện chính sách huy động vốn, tăng cường nguồn lực từ cộng đồng và doanh nghiệp, cũng như tận dụng các nguồn tài trợ khác.

3.1. Cải thiện chính sách huy động vốn

Cần có các chính sách huy động vốn linh hoạt và hiệu quả hơn, bao gồm việc tăng cường nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và khuyến khích đầu tư từ doanh nghiệp.

3.2. Tăng cường nguồn lực từ cộng đồng

Việc huy động sự tham gia của cộng đồng trong các dự án nông thôn là yếu tố quan trọng. Cần có các chính sách khuyến khích người dân đóng góp cả về tài chính và lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (XDNTM) là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện thành công Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, với dân số khoảng 69.274 người (năm 2017), trong đó 93,5% sống ở khu vực nông thôn, việc huy động vốn để phát triển cơ sở hạ tầng và nâng cao đời sống người dân là vấn đề cấp thiết. Từ năm 2014 đến 2018, huyện mới có 5/19 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong khi tổng nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2016-2020 lên tới khoảng 1.443,7 tỷ đồng. Tuy nhiên, vốn ngân sách nhà nước chỉ đạt khoảng 620 tỷ đồng trong 3 năm, dẫn đến sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn lực tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp huy động vốn hiệu quả, bền vững đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 xã trọng điểm: Nhất Hòa, Vũ Lăng và Chiến Thắng, với dữ liệu sơ cấp thu thập từ 180 phiếu điều tra, bao gồm 30 cán bộ xã, thôn và 150 hộ dân. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương và các bên liên quan nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại vùng nông thôn miền núi còn nhiều khó khăn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về phát triển nông thôn mới, huy động vốn và quản lý nguồn lực. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển nông thôn mới: Định nghĩa nông thôn mới là vùng có đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần được nâng cao, cơ sở hạ tầng đồng bộ, kinh tế phát triển bền vững, gắn kết nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020 gồm 5 nhóm tiêu chí với 19 tiêu chí cụ thể, bao gồm quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị.

2. Lý thuyết huy động vốn và quản lý nguồn lực: Vốn được hiểu là nguồn lực tài chính, vật chất và vô hình cần thiết cho sản xuất và phát triển kinh tế. Cơ cấu vốn gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, vốn doanh nghiệp và vốn huy động từ cộng đồng dân cư. Hai phương thức huy động vốn chính là huy động trực tiếp (phát hành cổ phiếu, trái phiếu) và gián tiếp (qua các tổ chức tín dụng, ngân hàng). Việc huy động vốn hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp chính sách, năng lực quản lý và sự tham gia của cộng đồng.

Ba khái niệm chính được làm rõ là: nông thôn mới, huy động vốn, và các nguồn vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Số liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra, phỏng vấn trực tiếp tại 3 xã Nhất Hòa, Vũ Lăng, Chiến Thắng với tổng 180 phiếu, trong đó 30 cán bộ xã, thôn và 150 hộ dân. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các nhóm đối tượng liên quan.

• Số liệu thứ cấp: Tổng hợp từ các nghị quyết, quyết định, kế hoạch, báo cáo của huyện và tỉnh giai đoạn 2016-2018.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê kinh tế, giám sát đánh giá có sự tham gia và tổng hợp tài liệu. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel để tính toán các chỉ số trung bình, độ lệch chuẩn, độ biến động và phân tích các yếu tố ảnh hưởng.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2018, tập trung đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2019-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng huy động vốn: Tổng vốn huy động cho XDNTM tại huyện Bắc Sơn giai đoạn 2016-2018 đạt khoảng 620 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách nhà nước chiếm phần lớn, vốn tín dụng đạt khoảng 234,7 tỷ đồng, vốn doanh nghiệp khoảng 95,1 tỷ đồng và vốn huy động từ cộng đồng dân cư khoảng 116 tỷ đồng. So với nhu cầu vốn 1.443,7 tỷ đồng, vốn huy động mới đạt khoảng 43%.

2. Kết quả xây dựng nông thôn mới tại 3 xã nghiên cứu: Chỉ có 5/19 xã đạt chuẩn nông thôn mới đến năm 2018. Tỷ lệ giao thông nông thôn được cứng hóa đạt khoảng 24%, hệ thống thủy lợi và điện nông thôn còn nhiều hạn chế, với 8,07% hộ dân chưa có điện lưới quốc gia.

3. Yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn: Bao gồm chính sách nhà nước chưa hoàn chỉnh, năng lực cán bộ địa phương còn hạn chế, cơ sở hạ tầng yếu kém, nhận thức và sự tham gia của người dân chưa cao. Ví dụ, chính sách tín dụng còn hạn chế về hạn mức vay, người dân có tư tưởng ỷ lại vào nhà nước, chưa chủ động đóng góp.

4. So sánh với các địa phương khác: Huyện Sơn Động (Bắc Giang) và Hà Quảng (Cao Bằng) đã huy động được nguồn lực lớn từ cộng đồng dân cư, với tỷ lệ đóng góp của người dân lên tới gần 6,2% tổng vốn đầu tư tại Sơn Động, nhờ công tác tuyên truyền, vận động và sự phối hợp chặt chẽ của các cấp chính quyền.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc huy động vốn chưa đạt hiệu quả tại Bắc Sơn là do địa hình phức tạp, dân cư phân bố thưa thớt, kinh tế hộ gia đình còn yếu, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh. So với các huyện miền núi có điều kiện tương đồng như Sơn Động và Hà Quảng, Bắc Sơn còn thiếu sự chủ động trong huy động nguồn lực từ cộng đồng và doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ vốn huy động theo từng nguồn (ngân sách, tín dụng, doanh nghiệp, cộng đồng) và bảng so sánh tiến độ đạt chuẩn nông thôn mới giữa các xã. Biểu đồ đường có thể minh họa xu hướng huy động vốn qua các năm 2016-2018.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của chính sách phù hợp, năng lực cán bộ và sự tham gia tích cực của người dân trong huy động vốn xây dựng nông thôn mới. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương thành công sẽ giúp huyện Bắc Sơn nâng cao hiệu quả huy động vốn, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động người dân: Đẩy mạnh truyền thông về lợi ích của XDNTM, khuyến khích người dân tự nguyện đóng góp ngày công, tiền của và hiến đất. Mục tiêu tăng tỷ lệ đóng góp của cộng đồng lên ít nhất 10% tổng vốn đầu tư trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các xã và các tổ chức đoàn thể.

2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và ưu đãi: Đề xuất điều chỉnh chính sách tín dụng, nâng hạn mức vay cho hộ nông dân, doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn; miễn giảm thuế, hỗ trợ chi phí đầu tư hạ tầng. Thời gian thực hiện trong năm 2019-2020, chủ thể: Sở Tài chính, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, UBND tỉnh.

3. Nâng cao năng lực cán bộ quản lý địa phương: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng huy động vốn, quản lý dự án và vận động cộng đồng cho cán bộ xã, thôn. Mục tiêu hoàn thành đào tạo cho 100% cán bộ liên quan trong năm 2019. Chủ thể: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, UBND huyện.

4. Phát triển cơ sở hạ tầng đồng bộ và ứng dụng khoa học công nghệ: Tập trung đầu tư nâng cấp giao thông, thủy lợi, điện nông thôn; khuyến khích ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp để tăng thu nhập, tạo động lực huy động vốn. Thời gian thực hiện giai đoạn 2019-2020, chủ thể: UBND huyện, các phòng ban chuyên môn.

5. Tăng cường phối hợp với doanh nghiệp và các tổ chức tài chính: Thu hút đầu tư từ doanh nghiệp thông qua các chính sách ưu đãi, hợp tác công - tư; mở rộng kênh huy động vốn gián tiếp qua ngân hàng, quỹ tín dụng. Chủ thể: Ban chỉ đạo XDNTM huyện, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp huy động vốn xây dựng nông thôn mới, từ đó xây dựng chính sách phù hợp và chỉ đạo hiệu quả.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về huy động vốn, mô hình phát triển nông thôn mới, phương pháp nghiên cứu và phân tích số liệu.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, hạ tầng nông thôn: Hiểu rõ tiềm năng, khó khăn và cơ chế huy động vốn tại địa phương, từ đó có chiến lược đầu tư phù hợp, góp phần phát triển bền vững.

4. Các tổ chức phi chính phủ, tổ chức tài chính và ngân hàng: Tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ tài chính, tín dụng và hợp tác phát triển nông thôn, nâng cao hiệu quả huy động vốn và sử dụng nguồn lực.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao huy động vốn xây dựng nông thôn mới tại Bắc Sơn còn hạn chế?
   Nguyên nhân chính là do địa hình phức tạp, dân cư thưa thớt, kinh tế hộ gia đình yếu, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh. Người dân còn tư tưởng ỷ lại, chưa chủ động đóng góp.

2. Các nguồn vốn huy động chủ yếu gồm những gì?
   Bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn tín dụng từ ngân hàng, vốn đầu tư của doanh nghiệp và vốn huy động từ cộng đồng dân cư thông qua đóng góp tiền, ngày công và hiến đất.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Kết hợp thu thập số liệu sơ cấp qua điều tra, phỏng vấn 180 đối tượng tại 3 xã trọng điểm và số liệu thứ cấp từ các báo cáo, nghị quyết giai đoạn 2016-2018. Phân tích bằng phương pháp thống kê kinh tế và xử lý dữ liệu bằng Microsoft Excel.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả huy động vốn?
   Tăng cường tuyên truyền vận động người dân, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, nâng cao năng lực cán bộ, phát triển hạ tầng đồng bộ, ứng dụng khoa học công nghệ và thu hút doanh nghiệp đầu tư.

5. Kinh nghiệm từ các địa phương khác có thể áp dụng cho Bắc Sơn như thế nào?
   Các huyện miền núi như Sơn Động và Hà Quảng đã thành công nhờ chỉ đạo tập trung, phối hợp chặt chẽ, huy động nguồn lực đa dạng, vận động người dân tự nguyện đóng góp và phát huy vai trò của cộng đồng trong xây dựng cơ sở hạ tầng.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá thực trạng huy động vốn xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, chỉ ra nguồn vốn huy động mới đạt khoảng 43% so với nhu cầu.
• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng gồm chính sách, năng lực cán bộ, cơ sở hạ tầng và sự tham gia của người dân.
• So sánh với các địa phương thành công, rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp cho Bắc Sơn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường huy động vốn, nâng cao hiệu quả và bền vững trong xây dựng nông thôn mới.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo tập trung vào hoàn thiện chính sách, đào tạo cán bộ, phát triển hạ tầng và tăng cường phối hợp với doanh nghiệp, tổ chức tài chính.

Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và các bên liên quan trong phát triển kinh tế nông thôn. Để góp phần thúc đẩy xây dựng nông thôn mới tại Bắc Sơn, cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan lý luận về huy động vốn xây dựng nông thôn mới 1. Một số khái niệm cơ bản nông thôn và nông thôn mới 1. Khái niệm nông thôn Nông thôn là vùng sinh sống, làm việc của cộng đồng chủ yếu là nông dân, sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, là nơi có mật độ dân cư thấp, môi trường chủ yếu là thiên nhiên, cơ sở hạ tầng kém phát triển, tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp.

Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Ở Việt Nam Dân số trung bình năm 2017 của cả nước ước tính 93,7 triệu người; Trong đó dân số nông thôn 60,8 triệu người, chiếm 64,9%;, mật độ dân cư ít hơn 7.000 người/km2 và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp dưới 58%, tức là tỷ lệ lao động nông nghiệp đạt từ 42% trở lên. Có quan điểm lại cho rằng, vùng nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác; phân biệt với đô thị.

Phát triển nông thôn: là một quá trình tất yếu cải thiện một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng sống của dân cư nông thôn. Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã" [Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT]. Khái niệm và đặc trưng của nông thôn mới * Khái niệm nông thôn mới: - Nông thôn mới là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị.

Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. - Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội.

Ngày 16 tháng 4 năm 2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg về bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; Ngày 17 tháng 10 năm 2016 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1980/QĐ-TTg về bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Từ bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 thay thế Quyết định số 491/QĐ-TTg chúng ta thấy nông thôn mới là nông thôn toàn diện bao gồm tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng vùng. Ngày 16/8/2016 thủ tướng chính phủ ban hành Quyết định số 1600/QĐ-TTg về việc phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020 đưa ra mục tiêu chung về xây dựng mô hình nông thôn mới: “Xây dựng nông thôn mới để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi 7 trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững” [Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16 tháng 8 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ]. Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng đường giao thông đến trung tâm xã, đường giao thông thôn, xóm, giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi nội đồng, trường học, trạm y tế xã, trung tâm thể thao, nhà văn hóa xã, khu thể thao, nhà văn hóa thôn, bản, các công trình cấp nước sinh hoạt, thoát nước thải khu dân cư, cải tạo nghĩa trang, cảnh quan môi trường nông thôn, cải tạo, mở rộng, nâng cấp hệ thống lưới điện nông thôn; hoàn thiện, xây mới hệ thống chợ, cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn theo quy định, hạ tầng các khu sản xuất tập trung, tiểu thủ công nghiệp, thủy sản, phát triển sản xuất và dịch vụ, nâng cao chất lượng các tiêu chí đã đạt chuẩn, hỗ trợ cho xây dựng các trung tâm bán hàng hiện đại theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16 tháng 8 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ. * Những đặc trưng cơ bản của nông thôn mới: Một là đơn vị cơ bản của mô hình nông thôn mới là làng (xóm, bản), xã: Làng, xã thực sự là một cộng đồng, trong đó công tác quản lý của nhà nước không can thiệp sâu vào đời sống nông thôn trên tinh thần tôn trọng tính tự quản của người dân thông qua hương ước, lệ làng (không trái với pháp luật của Nhà nước).

Quản lý của Nhà nước và tự quản của nông dân được kết hợp hài hòa; các giá trị truyền thống làng xã được phát huy tối đa, tạo ra bầu không khí tâm lý xã hội tích cực bảo đảm trạng thái cân bằng trong đời sống kinh tế - xã hội ở nông thôn, giữ vững an ninh, trật tự xã hội,… nhằm hình thành môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông thôn. Hai là đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa, đô thị hóa, chuẩn bị những điều kiện vật chất và tinh thần giúp nông dân làm ăn sinh sống và trở nên thịnh vượng ngay trên mảnh đất mà họ gắn bó lâu đời. Trước hết tạo cho người dân có điều kiện để chuyển đổi lối sống và canh tác tự cấp, thuần nông 8 sang sản xuất hàng hóa, dịch vụ, du lịch; để người dân có quyền “ly nông bất ly hương”. Ba là nông thôn biết khai thác hợp lý và nuôi dưỡng các nguồn lực.

Tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, môi trường sinh thái được giữ gìn, khai thác tốt tiềm năng du lịch, khôi phục ngành nghề truyền thống, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. Vận dụng các công nghệ cao về quản lý, sinh học, các hoạt động kinh tế đạt hiệu quả. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp phát triển hài hòa, hội nhập địa phương, vùng, cả nước và quốc tế. Bốn là dân chủ nông thôn được mở rộng và đi sâu vào thực chất.

Các chủ thể nông thôn (lao động nông thôn, chủ trang trại, hộ nông dân, các tổ chức phi chính phủ, nhà nước, tư nhân,…) tham gia tích cực trong mọi quá trình quyết định về chính sách phát triển nông thôn; thông tin minh bạch, thông suốt và hiệu quả giữa các tác nhân có liên quan; phân phối công bằng. Người nông dân thực sự “được tự do và tự quyết định trên luống cày, thửa ruộng của mình”, lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh làm giàu cho mình, cho quê hương theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Năm là nông dân, nông thôn có văn hóa phát triển, trí tuệ được nâng lên, sức lao động được giải phóng, nhiệt tình cách mạng được phát huy. Đó chính là sức mạnh nội sinh của làng - xã trong công cuộc xây dựng nông thôn mới.

Người nông dân có cuộc sống ổn định, trình độ văn hóa, khoa học - kỹ thuật và tay nghề cao, lối sống văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ gìn những giá trị văn hóa, bản sắc truyền thống, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tham gia tích cực mọi phong trào chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh - quốc phòng, nhằm vừa tự hoàn thiện bản thân, nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, vừa góp phần xây dựng quê hương văn minh giàu đẹp [25]. Mô hình nông thôn mới và các tiêu chí nông thôn mới 9 Xây dựng mô hình nông thôn mới là mô hình phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các mối quan hệ với các chính sách khác, các lĩnh vực khác trong sự tính toán, cân đối mang tính tổng thể, khắc phục tình trạng rời rạc hoặc duy ý chí. Sự hình dung của các nhà nghiên cứu về mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu các thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại mà vẫn giữ được nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa người dân. Nhìn chung mô hình làng nông thôn mới theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hợp tác hóa, dân chủ hóa và văn minh.

Mô hình nông thôn mới là tập hợp các hoạt động qua lại để cụ thể hóa các chương trình phát triển nông thôn; mô hình nhằm bố trí sử dụng các nguồn lực khan hiếm về tài chính, nhân lực, phương tiện, vật tư, thiết bị để tạo ra các sản phẩm hay dịch vụ trong một thời gian xác định và thỏa mãn các mục tiêu về kinh tế, xã hội và môi trường cho sự phát triển bền vững ở nông thôn. Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu phát triển, đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường, đạt hiệu quả cao trên tất cả các mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước. Qua nghiên cứu cho thấy: “Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ mang tính tiên tiến về mọi mặt”.