Giải Pháp Huy Động Tài Chính Từ Dịch Vụ Du Lịch Sinh Thái Tại VQG Ba Vì

Khám phá giải pháp huy động tài chính từ dịch vụ du lịch sinh thái tại VQG Ba Vì, Hà Nội, góp phần phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Minh Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Giải Pháp Huy Động Tài Chính Từ Dịch Vụ Du Lịch Sinh Thái Tại VQG Ba Vì
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Nội dung nghiên cứu
• Kết cấu chuyên đề
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG TÀI CHÍNH TỪ KINH DOANH DỊCH VỤ DU LỊCH SINH THÁI TẠI VQG
• 1.1. Du lịch sinh thái trong Vườn quốc gia
• 1.1.1. Vai trò của DLST đối với VQG
• 1.1.2. Đặc trưng của kinh doanh DLST tại VQG
• 1.2. Cơ sở lý luận về huy động nguồn chính từ kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG
• 1.2.1. Các nguồn tài chính từ kinh doanh DLST tại các VQG
• 1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động nguồn tài chính từ kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Vườn quốc gia Ba Vì
• 2.2. Bộ máy quản lý của VQG Ba Vì
• 2.3. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của Vườn
• 2.3.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.4. Các hoạt động cơ bản của VQG Ba Vì
• 2.4.1. Công tác quản lý bảo vệ rừng
• 2.4.2. Công tác phát triển rừng, thực hiện chương trình dự án
• 2.4.3. Công tác giáo dục môi trường và dịch vụ DLST
• 2.5. Thuận lợi, khó khăn và hạn chế của VQG Ba Vì
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng huy động nguồn tài chính từ hoạt động kinh doanh DLST tại VQG Ba Vì
• 3.1.1. Các địa điểm du lịch tại VQG Ba Vì
• 3.1.2. Các nguồn tài nguyên tự nhiên của VQG Ba Vì
• 3.1.3. Tổ chức hoạt động kinh doanh DLST chủ yếu của VQG Ba Vì
• 3.1.4. Thực trạng các nguồn thu từ kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG Ba Vì
• 3.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động nguồn tài chính từ hoạt động KD DLST tại VQG
• 3.2.1. Đặc điểm khách du lịch
• 3.2.2. Tình hình cơ sở vật chất phục vụ du lịch của Vườn
• 3.3. Giải pháp huy động nguồn tài chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG
• 3.3.1. Định hướng phát triển DLST tại VQG Ba Vì
• 3.3.2. Giải pháp tăng cường huy động nguồn tài chính cho phát triển DLST tại VQG Ba Vì
• KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ
• KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Huy Động Vốn Du Lịch Sinh Thái VQG Ba Vì

VQG Ba Vì nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc. Nơi đây có đỉnh Vua, đỉnh Tản Viên, đền Thượng, đền Trung, đền thờ Bác Hồ, và tháp Báo Thiên. Xung quanh chân núi Ba Vì còn có nhiều điểm du lịch sinh thái. VQG Ba Vì là vùng núi chuyển tiếp với hệ sinh thái rừng nhiệt đới, nơi còn tồn tại nhiều loài thực vật, động vật quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Hàng triệu lượt du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng, và tìm hiểu thiên nhiên mỗi năm, tạo điều kiện cho phát triển dịch vụ du lịch sinh thái. Các dịch vụ này tạo nguồn tài chính cho Vườn, giảm áp lực từ ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, cần có nghiên cứu để huy động tối đa nguồn thu từ hoạt động DLST và đảm bảo chức năng của Vườn. Mục tiêu nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng, và đề xuất giải pháp tăng cường huy động vốn du lịch sinh thái Ba Vì.

1.1. Khái niệm Du Lịch Sinh Thái và Vườn Quốc Gia

VQG là khu vực đất hoặc biển được bảo tồn bằng quy định pháp luật, bảo vệ nghiêm ngặt khỏi sự khai thác. VQG thường có địa mạo độc đáo, giá trị khoa học, hoặc hệ sinh thái phong phú. DLST là du lịch đến khu vực tự nhiên ít ô nhiễm, với mục tiêu nghiên cứu, trân trọng và thưởng ngoạn phong cảnh và giới động thực vật hoang dã, cũng như những biểu thị văn hoá. Theo Luật Du lịch năm 2005, DLST là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững. Kinh doanh dịch vụ DLST là hoạt động kinh doanh, cung cấp các dịch vụ và hàng hóa vô hình dựa trên hình thức du lịch sinh thái, thu lợi bằng cách tính giá sức lao động hoặc các dịch vụ đã cung cấp cho chính phủ, các lĩnh vực kinh doanh khác hoặc khách hàng. Việc hiểu rõ khái niệm là tiền đề quan trọng cho việc quản lý tài chính du lịch sinh thái.

1.2. Vai trò của DLST đối với VQG Ba Vì

DLST là một địa điểm DLST hấp dẫn, có nhiều yếu tố hấp dẫn khách du lịch như thông tin về Đa dạng sinh học (ĐDSH), những phát hiện mới về các loài động - thực vật và những cảnh đẹp thiên nhiên. DLST cũng là những nguồn thu lợi hiệu quả, góp phần tài chính vào việc bảo tồn và cải thiện sinh kế cho người dân. Hiện nay DLST đang đóng một vai trò quan trọng trong nhiều dự án bảo tồn thiên nhiên và phát triển cảnh quan. Phát triển Du lịch phải hỗ trợ tài chính cho công tác bảo tồn ở VQG, tạo thu nhập cho ngƣời dân địa phƣơng. Du lịch sinh thái là cách tốt nhất nhằm giúp cả cộng đồng địa phƣơng và các KBTTN & VQG. Đó cũng là một phần lý tƣởng của chiến lƣợc phát triển bền vững trong đó tài nguyên thiên nhiên đƣợc sử dụng nhƣ một yếu tố thu hút khách du lịch mà không gây tác hại tới thiên nhiên của khu vực.

II. Thách Thức Huy Động Nguồn Vốn Du Lịch Sinh Thái Ba Vì

Mặc dù VQG Ba Vì có tiềm năng lớn về DLST, vẫn còn nhiều thách thức trong việc huy động nguồn tài chính. Việc khai thác DLST cần đảm bảo không ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và đa dạng sinh học. Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của du khách. Sự tham gia của cộng đồng địa phương vào hoạt động DLST chưa được phát huy tối đa. Thiếu các cơ chế tài chính hiệu quả để thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân. Cần có giải pháp để giải quyết những thách thức này, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng khai thác tiềm năng du lịch sinh thái và đảm bảo phát triển bền vững cho VQG Ba Vì.

2.1. Hạn chế về Cơ sở Hạ tầng và Dịch vụ Du Lịch

Cơ sở hạ tầng du lịch tại VQG Ba Vì còn nhiều hạn chế, bao gồm hệ thống giao thông, nhà hàng, khách sạn, và các dịch vụ hỗ trợ khác. Chất lượng dịch vụ chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu của du khách, đặc biệt là du khách quốc tế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thu hút và giữ chân du khách, giảm nguồn thu từ DLST. Cần đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và cải thiện chất lượng dịch vụ để tăng cường khả năng cạnh tranh của VQG Ba Vì trong lĩnh vực DLST. Việc nâng cấp này đòi hỏi nguồn nguồn vốn cho du lịch sinh thái VQG Ba Vì lớn.

2.2. Thiếu Cơ Chế Tài Chính và Thu Hút Đầu Tư

Hiện tại, VQG Ba Vì chưa có các cơ chế tài chính hiệu quả để thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân vào lĩnh vực DLST. Thiếu các chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho các nhà đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thủ tục hành chính còn phức tạp, gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Cần xây dựng các cơ chế tài chính linh hoạt, hấp dẫn và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư tham gia vào phát triển DLST tại VQG Ba Vì. Cần nghiên cứu và đề xuất các giải pháp để tăng cường thu hút đầu tư du lịch sinh thái Ba Vì.

III. Cách Tăng Nguồn Thu Từ Dịch Vụ Du Lịch Sinh Thái Ba Vì

Để tăng nguồn thu từ dịch vụ du lịch sinh thái Ba Vì, cần đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ du lịch, tập trung vào các sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Tăng cường quảng bá, xúc tiến du lịch, giới thiệu hình ảnh VQG Ba Vì đến với du khách trong và ngoài nước. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch, đảm bảo cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp, thân thiện. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương vào hoạt động DLST, tạo cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Đồng thời, tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp du lịch, các tổ chức phi chính phủ để phát triển DLST bền vững.

3.1. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm và Dịch Vụ Du Lịch

VQG Ba Vì cần đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ du lịch để thu hút nhiều đối tượng du khách khác nhau. Phát triển các loại hình du lịch như du lịch khám phá thiên nhiên, du lịch văn hóa, du lịch nghỉ dưỡng, du lịch mạo hiểm. Xây dựng các tour du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, gắn với các hoạt động trải nghiệm thực tế. Tạo ra các sản phẩm du lịch đặc trưng, có giá trị gia tăng cao, như các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, các món ăn đặc sản. Cần nghiên cứu thị trường và nhu cầu của du khách để phát triển các sản phẩm và dịch vụ phù hợp. Điều này góp phần gia tăng nguồn thu từ du lịch sinh thái.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Du Lịch

Chất lượng nguồn nhân lực du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ tốt nhất cho du khách. Cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ hướng dẫn viên, nhân viên phục vụ có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về văn hóa, lịch sử, và thiên nhiên của VQG Ba Vì. Nâng cao kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ cho nhân viên, đảm bảo phục vụ du khách một cách chu đáo, tận tình. Tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, thân thiện để thu hút và giữ chân nhân tài. Cần có chính sách đãi ngộ hợp lý để khuyến khích nhân viên làm việc hiệu quả. Đầu tư vào nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển du lịch sinh thái cộng đồng Ba Vì.

IV. Mô Hình Tài Chính Bền Vững Cho DLST VQG Ba Vì

Xây dựng mô hình huy động vốn du lịch sinh thái bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo nguồn tài chính ổn định cho VQG Ba Vì. Cần kết hợp nhiều nguồn vốn khác nhau, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn đầu tư từ khu vực tư nhân, vốn vay từ các tổ chức tài chính, và nguồn thu từ các hoạt động DLST. Xây dựng các cơ chế chia sẻ lợi ích giữa VQG, cộng đồng địa phương, và các doanh nghiệp du lịch. Tăng cường quản lý tài chính, đảm bảo sử dụng nguồn vốn hiệu quả, minh bạch. Khuyến khích các hoạt động tài chính vi mô du lịch sinh thái, hỗ trợ các hộ gia đình địa phương tham gia vào hoạt động DLST.

4.1. Hợp Tác Công Tư PPP trong Phát Triển DLST

Hợp tác công tư (PPP) là một giải pháp hiệu quả để huy động vốn từ khu vực tư nhân vào phát triển DLST tại VQG Ba Vì. Nhà nước có thể hợp tác với các doanh nghiệp tư nhân để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển sản phẩm du lịch, và quảng bá, xúc tiến du lịch. PPP giúp chia sẻ rủi ro và lợi ích giữa nhà nước và doanh nghiệp, đảm bảo hiệu quả đầu tư và phát triển bền vững. Cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng, minh bạch để khuyến khích các dự án PPP du lịch sinh thái Ba Vì.

4.2. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển DLST Bền Vững

Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ du lịch sinh thái để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển DLST bền vững tại VQG Ba Vì. Các chính sách này có thể bao gồm ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai, và thủ tục hành chính. Cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án DLST thân thiện với môi trường, sử dụng năng lượng tái tạo, và bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có các chính sách hỗ trợ cộng đồng địa phương tham gia vào hoạt động DLST, tạo cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Về Huy Động Vốn

Nghiên cứu thực tiễn về huy động vốn du lịch sinh thái Ba Vì cần tập trung vào đánh giá hiệu quả của các mô hình tài chính hiện tại, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn, và đề xuất các giải pháp cải thiện. Cần phân tích thực trạng thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân, đánh giá vai trò của cộng đồng địa phương trong việc tạo nguồn thu, và phân tích tác động của các chính sách hỗ trợ của nhà nước. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chiến lược và giải pháp huy động vốn hiệu quả, đảm bảo phát triển DLST bền vững tại VQG Ba Vì.

5.1. Phân Tích Thực Trạng Thu Hút Đầu Tư Du Lịch Ba Vì

Cần phân tích thực trạng thu hút đầu tư vào các dự án du lịch sinh thái tại VQG Ba Vì, bao gồm số lượng dự án, tổng vốn đầu tư, và nguồn vốn đầu tư. Đánh giá hiệu quả của các dự án đầu tư, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư, và đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư. Cần phân tích các rào cản về thủ tục hành chính, chính sách, và cơ sở hạ tầng để đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho các nhà đầu tư. Mục tiêu là thu hút các dự án đầu tư xanh du lịch sinh thái.

5.2. Vai Trò Cộng Đồng Trong Tạo Nguồn Thu DLST

Cần đánh giá vai trò của cộng đồng địa phương trong việc tạo nguồn thu từ DLST tại VQG Ba Vì. Phân tích các hoạt động kinh doanh du lịch do cộng đồng địa phương thực hiện, như cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn du lịch, và bán các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Đánh giá tác động của DLST đến thu nhập và đời sống của cộng đồng địa phương. Đề xuất các giải pháp để tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương vào hoạt động DLST, tạo cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Sự tham gia của cộng đồng giúp gia tăng tác động kinh tế du lịch sinh thái.

VI. Kết Luận Phát Triển Bền Vững DLST VQG Ba Vì Trong Tương Lai

Phát triển bền vững DLST tại VQG Ba Vì đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng địa phương, và du khách. Cần có các chiến lược và giải pháp đồng bộ để huy động vốn, phát triển sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo tồn môi trường, và chia sẻ lợi ích. Cần đảm bảo DLST góp phần vào phát triển bền vững VQG Ba Vì, bảo tồn đa dạng sinh học, và cải thiện đời sống của cộng đồng địa phương. DLST cần được quản lý một cách chuyên nghiệp, minh bạch, và có trách nhiệm.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Tài Chính Hiệu Quả

Quản lý tài chính hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của DLST tại VQG Ba Vì. Cần xây dựng các quy trình quản lý tài chính minh bạch, chặt chẽ để đảm bảo sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả. Cần có các cơ chế kiểm tra, giám sát để ngăn ngừa các hành vi tham nhũng, lãng phí. Cần có các báo cáo tài chính định kỳ để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh và đưa ra các quyết định điều chỉnh phù hợp. Cơ chế tài chính du lịch sinh thái cần được xây dựng một cách khoa học.

6.2. Định Hướng Phát Triển DLST Bền Vững Trong Tương Lai

DLST tại VQG Ba Vì cần được phát triển theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường, và mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương. Cần tập trung vào phát triển các sản phẩm du lịch chất lượng cao, có giá trị gia tăng cao, và đáp ứng nhu cầu của du khách. Cần tăng cường quảng bá, xúc tiến du lịch để thu hút du khách trong và ngoài nước. Cần có các giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đến môi trường và đa dạng sinh học. Phát triển DLST là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo, và trách nhiệm của tất cả các bên liên quan. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các giải pháp để đảm bảo sự phát triển bền vững của DLST tại VQG Ba Vì.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp tập trung giải quyết bài toán quản lý và khai thác nguồn lực tài chính từ dịch vụ du lịch sinh thái (DLST) tại Vườn quốc gia (VQG) Ba Vì, thành phố Hà Nội. VQG Ba Vì sở hữu địa hình núi cao chuyển tiếp với hệ sinh thái rừng nhiệt đới và á nhiệt đới điển hình của vùng trung du Bắc Bộ, bao gồm nhiều đỉnh núi có độ cao trên 1.000 m như đỉnh Vua (1.296 m), đỉnh Tản Viên (1.227 m), đỉnh Ngọc Hoa (1.131 m) và các đai cao cốt 400 m, 600 m, 800 m. Bên cạnh giá trị bảo tồn đa dạng sinh học và nguồn gen động thực vật quý hiếm, khu vực này còn lưu giữ các di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia như đền Thượng, đền Trung, đền thờ Bác Hồ và tháp Báo Thiên. Với vị trí địa lý thuận lợi gần trung tâm thủ đô Hà Nội, Vườn tiếp nhận hàng trăm nghìn lượt khách tham quan mỗi năm.

Để giảm bớt gánh nặng phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước (NSNN) và tạo nguồn kinh phí tái đầu tư cho công tác quản lý bảo vệ rừng (QLBVR), VQG Ba Vì đã triển khai các hoạt động kinh doanh dịch vụ DLST. Tuy nhiên, việc huy động các nguồn tài chính từ hoạt động này còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về cơ chế, tổ chức thực hiện và năng lực quản lý. Do đó, nghiên cứu được tiến hành nhằm xác định các giải pháp tối ưu hóa nguồn thu gắn liền với chức năng bảo tồn thiên nhiên của Vườn.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm 3 nội dung:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về huy động tài chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ DLST tại các VQG.
2. Đánh giá thực trạng huy động nguồn tài chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG Ba Vì giai đoạn 2015 – 2017.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường huy động nguồn tài chính cho hoạt động kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG Ba Vì trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác huy động tài chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ DLST tại VQG Ba Vì.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn quản lý của Vườn quốc gia Ba Vì.
• Phạm vi nội dung: Thực trạng tổ chức các nguồn thu du lịch, các mô hình liên kết, cho thuê môi trường rừng và các nhân tố ảnh hưởng đến nguồn tài chính du lịch tại đơn vị.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp về tài chính và du khách được thu thập trong giai đoạn 2015 – 2017; điều tra khảo sát thực địa được thực hiện trong năm 2018 (tập trung vào tháng 3 và tháng 4/2018).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống khái niệm và văn bản quản lý nhà nước về tài chính lâm nghiệp và du lịch sinh thái:

• Khái niệm Vườn quốc gia theo phân hạng của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN loại II) và các quy định pháp luật của Việt Nam.
• Khái niệm Du lịch sinh thái: Kế thừa các định nghĩa của Hector Ceballos-Lascurain (1987), Hội thảo xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển DLST tại Việt Nam (1999), Lê Huy Bá (2000), Luật Du lịch năm 2005, Quy chế quản lý các hoạt động DLST tại các VQG, khu bảo tồn thiên nhiên do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành năm 2007, cùng quan điểm của Hiệp hội Du lịch sinh thái quốc tế (TIES).
• Cơ sở lý luận về tài chính, nguồn lực tài chính và bản chất của nghiệp vụ huy động nguồn tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập có thu.
• Cơ chế tạo nguồn tài chính từ DLST tại các khu rừng đặc dụng, bao gồm: (1) VQG tự tổ chức hoạt động kinh doanh dịch vụ; (2) Cho thuê môi trường rừng (MTR) theo Nghị định số 48/2007/NĐ-CP ngày 28/3/2007 và Quyết định số 24/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; (3) Hợp tác liên doanh, liên kết đầu tư phát triển du lịch.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp giữa nghiên cứu bàn giấy và điều tra thực nghiệm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các công trình nghiên cứu trên Tạp chí Kinh tế & Phát triển, các báo cáo tài chính, báo cáo hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch giai đoạn 2015 – 2017 của Phòng Kế hoạch - Tài chính và Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ (GDMT&DV) VQG Ba Vì, các văn bản quy hoạch điều chỉnh của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Thực hiện phỏng vấn chuyên sâu cán bộ quản lý của Vườn và tiến hành điều tra bảng hỏi đối với 200 khách du lịch tại VQG Ba Vì trong tháng 3 và tháng 4 năm 2018. Cỡ mẫu n = 200 được xác định dựa trên yêu cầu về độ tin cậy thống kê (đạt ngưỡng tối thiểu trên 100 mẫu) nhằm đánh giá đặc điểm du khách và mức sẵn lòng chi trả (WTP) đối với vé tham quan.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để tổng hợp số liệu, lập bảng biểu thống kê; áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp thống kê so sánh theo chuỗi thời gian để nhận diện xu thế tăng trưởng của doanh thu và du khách; áp dụng phân tích ma trận SWOT để làm rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác phát triển DLST tại đơn vị.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về huy động tài chính từ kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái tại VQG

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng về DLST trong rừng đặc dụng. Khóa luận phân tích các đặc trưng kinh tế - kỹ thuật của hoạt động DLST tại VQG, bao gồm: tính đa ngành, tính đa thành phần, tính đa mục tiêu, tính liên vùng, tính mùa vụ, tính chi phí, tính xã hội hóa, tính giáo dục môi trường cao và yêu cầu bảo tồn đa dạng sinh học gắn với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Về mặt tài chính, tác giả làm rõ bản chất của việc hình thành và phân bổ các quỹ tiền tệ tại VQG từ ba kênh thu chính: nguồn thu từ hoạt động tự doanh (bán vé tham quan, phí trông giữ phương tiện, dịch vụ lưu trú, ăn uống, chụp ảnh, quay phim); nguồn thu từ cho thuê môi trường rừng theo hợp đồng dài hạn (không quá 50 năm, xem xét gia hạn không quá 20 năm); và nguồn thu từ các đề án liên doanh, liên kết với doanh nghiệp tư nhân. Đồng thời, chương này chỉ ra 6 nhóm nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả huy động tài chính: nhận thức môi trường của du khách và dân cư; chiến lược quy hoạch của VQG; trình độ chuyên môn của đội ngũ nhân lực; hệ thống cơ sở hạ tầng du lịch; hoạt động tiếp thị, xúc tiến quảng bá; và công tác phối hợp liên ngành giữa các bên liên quan.

Chương 2: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Chương 2 trình bày tổng quan về VQG Ba Vì từ lịch sử thành lập, cơ cấu tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực cho đến điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội và các hoạt động sự nghiệp cơ bản. VQG Ba Vì được thành lập theo Quyết định số 17-CT ngày 16/01/1991 và Quyết định số 407/CT ngày 18/12/1991 của Hội đồng Bộ trưởng trên cơ sở sáp nhập 8 đơn vị quản lý rừng xung quanh núi Ba Vì; sau đó được mở rộng theo Quyết định số 510/QĐ-TTg ngày 12/5/2003 của Thủ tướng Chính phủ.

Về tổ chức bộ máy, Vườn được quản lý bởi Ban Giám đốc (1 Giám đốc kiêm Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm, 2 Phó Giám đốc) cùng 3 phòng chức năng (Tổ chức - Hành chính, Kế hoạch - Tài chính, Khoa học & Hợp tác quốc tế) và 2 đơn vị trực thuộc có con dấu và tài khoản riêng là Hạt Kiểm lâm và Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ.

Phân loại lao động	Tiêu chí chi tiết	Số lượng (người)	Tỷ trọng (%)
Theo mối quan hệ sản xuất	Lao động trực tiếp	64	73,56
	Lao động gián tiếp	23	26,44
Theo giới tính	Lao động nam	66	75,86
	Lao động nữ	21	24,14
Theo trình độ chuyên môn	Trên đại học (01 Tiến sĩ, 10 Thạc sĩ)	11	12,64
	Đại học và cao đẳng (61 ĐH, 03 CĐ)	64	73,56
	Trung cấp	02	2,30
	Lao động phổ thông / Sơ cấp	10	11,50
Theo độ tuổi	Dưới 30 tuổi	20	22,99
	Từ 30 đến 50 tuổi	55	63,22
	Trên 50 tuổi	12	13,79
Tổng cộng		87	100,00

Nguồn: Phòng Tổ chức - Hành chính VQG Ba Vì, tính đến tháng 12/2017

Theo Quyết định số 1181/QĐ-BNN-TCLN, diện tích quản lý của Vườn là 10.261,75 ha phân bố trên 5 huyện thuộc thành phố Hà Nội và tỉnh Hòa Bình (Hà Nội chiếm 6.176,6 ha). Vườn chia thành 3 phân khu: phân khu phục hồi sinh thái (7.695,65 ha), phân khu hành chính và dịch vụ du lịch (120,5 ha) và phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (đã điều chỉnh giảm 7,46 ha sang phân khu dịch vụ vào năm 2018 tại khu vực đền thờ Bác Hồ, đền Thượng, tháp Báo Thiên, bãi đỗ xe cốt 1.100 m). Về tài nguyên sinh vật, Vườn ghi nhận 1.201 loài thực vật bậc cao có mạch (thuộc 649 chi, 160 họ, tăng 389 loài so với năm 1998) và hệ động vật gồm 45 loài thú, 115 loài chim, 61 loài bò sát, 27 loài ếch nhái. Trong vùng đệm có 16 xã với 5 dân tộc sinh sống (Mường 65%, Kinh 33%, Dao 1%, Thái và Cao Lan 1%), tỷ lệ hộ nghèo chiếm 10,3% (2.121 hộ nghèo). Công tác QLBVR thực hiện qua hình thức giao khoán cho người dân đạt 100% kế hoạch hàng năm.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 phân tích thực trạng huy động nguồn tài chính, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất hệ thống giải pháp:

• Các hình thức tổ chức kinh doanh DLST: Vườn áp dụng 3 hình thức:

  • Tự tổ chức kinh doanh: Trung tâm GDMT&DV phụ trách bán vé thắng cảnh, trông giữ phương tiện, kinh doanh dịch vụ ăn uống và lưu trú (tại cốt 400 m có 6 nhà nghỉ với 33 phòng, 1 bể bơi, 1 nhà hàng, 2 quầy bar, 1 sân tennis).
  • Liên doanh liên kết: Từng ký hợp đồng liên kết với 4 doanh nghiệp gồm Công ty TNHH Phát triển công nghệ (56,05 ha tại cốt 400, 600, 700, 800 m), Công ty CP Đầu tư Du lịch PICO Việt Nam (37,5 ha tại cốt 400 m), Công ty TNHH Quảng Long (1,9 ha tại đồi 451, cốt 400 m) và Công ty CP và Đầu tư Ba Vì (38,5 ha quản lý 3 vườn sưu tập tre trúc, cau dừa, xương rồng). Các hợp đồng này đang được rà soát để chuyển đổi sang hình thức thuê môi trường rừng.
  • Cho thuê môi trường rừng: Triển khai từ năm 2003 theo mô hình thí điểm đối với Công ty CP Hóa dầu Quân đội (200 ha tại núi Da Dê), Công ty Du lịch Thác Đa (71 ha) và Công ty Du lịch Thiên Sơn. Đến năm 2017, thực hiện theo Quyết định 24/2012/QĐ-TTg, Vườn đã thanh lý 2 hợp đồng liên kết để ký hợp đồng thuê MTR với mức thu 2% doanh thu, 1 đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ tài sản nhà nước và 1 đơn vị đang chờ phê duyệt điều chỉnh quy hoạch.

• Biến động khách du lịch và kết quả tài chính (2015 – 2017):

Chỉ tiêu	Năm 2015	Năm 2016	Năm 2017	Tốc độ tăng BQ (%)
Tổng lượng khách vào Vườn (lượt)	216.838	371.821	379.838	—
- Khách du lịch trong nước (lượt)	213.400	368.383	377.564	—
- Khách du lịch quốc tế (lượt)	3.438	3.438	2.274	—
Doanh thu dịch vụ DLST (đồng)	9.000.000.000	—	20.300.000.000	144,30
- Thu từ vé thắng cảnh	—	—	18.000.000.000	155,57
- Thu từ trông giữ phương tiện	—	—	742.000.000	137,73
Nguồn thu từ cho thuê MTR	—	—	974.000.000	57,74
- Công ty CP Hóa dầu Quân đội	—	—	167.000.000	77,38
- Khoán Công ty PICO	—	—	290.000.000	109,86
- Khoán Công ty Quảng Long	0	0	0	0
- Khoán Công ty CFTD	—	—	150.000.000	102,47

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu Phòng Kế hoạch - Tài chính và Trung tâm GDMT&DV VQG Ba Vì

Năm 2017, tổng lượt khách đạt 379.838 lượt, khách nội địa tăng 2,49% so với năm 2016 nhưng khách quốc tế sụt giảm 33,86% (chỉ đạt 2.274 lượt). Cơ cấu doanh thu dịch vụ du lịch bị lệ thuộc nặng nề vào vé tham quan (thu về 18 tỷ đồng trên tổng số hơn 20 tỷ đồng tổng doanh thu). Hoạt động chi tiêu của Vườn duy trì ổn định với tốc độ phát triển bình quân 3 năm đạt 104,34% (tổng chi năm 2017 xấp xỉ 13 tỷ đồng).

• Kết quả khảo sát 200 khách du lịch (tháng 3 - 4/2018):

  • Độ tuổi: Dưới 22 tuổi chiếm 36%; từ 22 đến 40 tuổi chiếm 47%; trên 40 tuổi chiếm 17%.
  • Nơi xuất phát: Từ thành phố Hà Nội và các huyện lân cận Ba Vì chiếm 64%; ngoại tỉnh chiếm 36% (Hải Dương, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hải Phòng, Bắc Giang, Nam Định).
  • Phương tiện di chuyển: Xe máy chiếm 67%; ô tô chiếm 32%; phương tiện khác chiếm 1%.
  • Mục đích chuyến đi: Tham quan, nghỉ dưỡng du lịch thuần túy chiếm 93%; công việc chiếm 1%; nghiên cứu khoa học, thực tập, du lịch tâm linh chiếm 6%.
  • Thời gian lưu trú: Đi về trong 1 ngày chiếm 79%; lưu trú từ 2 ngày trở lên chỉ chiếm 21%.
  • Thu nhập bình quân tháng: Dưới 2 triệu đồng chiếm 55%; từ 2 đến 10 triệu đồng chiếm 30%; trên 10 triệu đồng chiếm 15%.
  • Mức sẵn lòng chi trả (WTP) vé vào cổng: Mức 40.000 đồng/vé chiếm 30%; mức 50.000 đồng/vé chiếm 26%; mức 20.000 đồng, 30.000 đồng, 60.000 đồng và mức khác chiếm 44%.

• Phân tích ma trận SWOT:

Điểm mạnh (Strengths)	Điểm yếu (Weaknesses)
- Tài nguyên du lịch tự nhiên, sinh thái và văn hóa lịch sử phong phú (đền Thượng, đền Bác Hồ, tháp Báo Thiên, cốt 400 m). - Hệ động thực vật phong phú, đa dạng. - Vị trí cách trung tâm Hà Nội 60 km, giao thông tiếp cận thuận lợi. - Nằm trong quần thể du lịch truyền thống (Thiên Sơn - Suối Ngà, Ao Vua, Khoang Xanh).	- Năng lực tổ chức hoạt động du lịch còn hạn chế. - Thiếu cán bộ được đào tạo bài bản, chuyên trách về du lịch. - Chưa có điều tra chi tiết, toàn diện về giá trị dịch vụ hệ sinh thái và văn hóa.
Cơ hội (Opportunities)	Thách thức (Threats)
- Nhu cầu DLST, nghỉ dưỡng của xã hội ngày càng tăng. - Hoạt động DLST là công cụ tạo nguồn tài chính bền vững cho bảo tồn. - Tiềm năng phát triển du lịch tâm linh thu hút lượng lớn du khách thập phương.	- Áp lực quá tải du khách vào các ngày cuối tuần, vượt sức chứa của Vườn. - Sức ép rác thải, ô nhiễm khí thải phương tiện lên môi trường rừng. - Tác động tiêu cực của con người và hiện tượng thời tiết cực đoan (năm 2015 xuất hiện tuyết rơi).

• Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất:
  • Nâng cao năng lực cán bộ quản lý: Rà soát, bố trí cán bộ theo đúng năng lực sở trường; tăng cường tuyển dụng nhân sự có chuyên môn du lịch và kiến thức lịch sử tâm linh; mở các lớp tập huấn chuyên đề quản lý DLST cho cán bộ Vườn, đại diện chính quyền địa phương và các đơn vị thuê môi trường rừng.
  • Tăng cường cơ sở vật chất phục vụ du lịch: Nâng cấp Nhà trung tâm thông tin và giáo dục môi trường (bổ sung sa bàn, tiêu bản động thực vật, bản đồ đa dạng sinh học); cải tạo các tuyến đường mòn đi bộ trong rừng, cắm biển chỉ dẫn tên cây và diễn thế rừng; hoàn thiện quy hoạch hạ tầng lưu trú và phân luồng giao thông giải tỏa áp lực cuối tuần.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu:

• Khóa luận làm rõ bức tranh tài chính du lịch của VQG Ba Vì giai đoạn 2015 – 2017: doanh thu du lịch tăng trưởng mạnh đạt mức bình quân 144,30%/năm, đạt trên 20,3 tỷ đồng vào năm 2017; tuy vậy, cơ cấu nguồn thu thiếu bền vững khi nguồn thu từ bán vé thắng cảnh chiếm tới 88,6% tổng doanh thu (18 tỷ đồng), trong khi các nguồn thu dịch vụ bổ trợ và cho thuê môi trường rừng chỉ đóng góp tỷ trọng nhỏ (thuê MTR đạt 974 triệu đồng).
• Số liệu khảo sát 200 du khách bóc tách được các rào cản tài chính: 55% khách có mức thu nhập thấp (dưới 2 triệu đồng/tháng), 79% du khách không lưu trú qua đêm và 67% di chuyển bằng xe máy. Dữ liệu này chứng minh việc nâng giá vé vào cổng đơn thuần sẽ vấp phải ngưỡng co giãn cầu theo giá rất nhạy cảm (56% khách chỉ đồng ý mức giá 40.000 – 50.000 đồng/vé).
• Đánh giá cụ thể tiến độ chuyển đổi thể chế kinh tế rừng: ghi nhận thực trạng quản lý 4 hợp đồng liên doanh liên kết và 3 mô hình thuê môi trường rừng thí điểm theo Nghị định 48/2007/NĐ-CP, xác định việc áp dụng đơn giá cho thuê 2% doanh thu theo Quyết định 24/2012/QĐ-TTg là bước đi cần thiết để chuẩn hóa nguồn thu nộp về đơn vị.

Về mặt đóng góp:

• Đóng góp khoa học: Hệ thống hóa khung lý thuyết và phương pháp đánh giá nguồn thu dịch vụ du lịch sinh thái áp dụng cho đơn vị sự nghiệp rừng đặc dụng tại Việt Nam, kết hợp phân tích chuỗi số liệu tài chính thứ cấp với điều tra xã hội học về hành vi chi tiêu của du khách.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp cơ sở thực chứng giúp Ban quản lý VQG Ba Vì nhìn nhận rõ những bất cập trong quản trị nhân sự (73,56% lao động có trình độ đại học trở lên nhưng thiếu nhân sự nghiệp vụ du lịch) và hạ tầng dịch vụ manh mún; đề xuất lộ trình chuyển đổi hợp đồng khai thác môi trường rừng nhằm giảm thiểu rủi ro thất thoát ngân sách và bảo vệ cảnh quan tự nhiên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự nhận diện và bộc lộ các hạn chế:

• Thời gian khảo sát thực địa bằng phiếu hỏi chỉ tập trung vào tháng 3 và tháng 4 năm 2018, chưa bao quát được toàn bộ chu kỳ mùa vụ du lịch quanh năm tại Ba Vì (đặc biệt là mùa hoa dã quỳ nở vào cuối năm khi lượng khách tăng đột biến).
• Nghiên cứu chưa thực hiện được các mô hình kinh tế lượng phức tạp để lượng hóa giá trị tổng thể của dịch vụ hệ sinh thái (chưa đo lường giá trị phi thị trường qua phương pháp chi phí du lịch TCM hoặc mô hình định giá hưởng thụ).
• Nguồn số liệu về chi phí sử dụng vốn và phân tích cấu trúc chi tiết các khoản chi thường xuyên/không thường xuyên cho từng tuyến điểm du lịch chưa được cung cấp đầy đủ.

Hướng nghiên cứu tiếp được đề xuất:

• Mở rộng điều tra toàn diện dịch vụ hệ sinh thái - văn hóa của VQG Ba Vì qua các mùa trong năm với cỡ mẫu du khách lớn hơn.
• Nghiên cứu sâu về sức chứa sinh thái (carrying capacity) và ngưỡng chịu tải môi trường của các tuyến điểm cốt 400 m, 800 m, 1.100 m để làm căn cứ điều tiết lượng khách vào ngày cao điểm cuối tuần.
• Xây dựng đề án hoàn thiện cơ chế tài chính bền vững (TCBV) khi chuyển đổi 100% các diện tích liên kết du lịch sang hình thức thuê môi trường rừng có sự giám sát của các bên liên quan.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học thuộc các ngành Kinh tế tài nguyên thiên nhiên, Quản lý tài nguyên rừng, Kinh tế môi trường, Quản lý du lịch và Quản trị kinh doanh dịch vụ du lịch: Bản khóa luận cung cấp cấu trúc mẫu chuẩn về phương pháp tiếp cận đề tài kinh tế lâm nghiệp tại một địa bàn sự nghiệp công lập.
• Cán bộ quản lý tại các Ban quản lý Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên trên cả nước: Nghiên cứu cung cấp tài liệu thực tiễn hữu ích về bài toán chuyển đổi mô hình từ liên doanh, liên kết sang cho thuê môi trường rừng theo Quyết định 24/2012/QĐ-TTg, cách thức xử lý xung đột giữa chỉ tiêu kinh doanh và nhiệm vụ bảo tồn tài nguyên rừng.
• Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản là hệ thống số liệu tổng hợp doanh thu chi tiết giai đoạn 2015 – 2017 (Bảng 3.2, 3.3, 3.4), bảng cơ cấu nhân lực (Bảng 2.1) và bộ biểu đồ phân tích 7 chỉ báo xã hội học - kinh tế của 200 du khách (Hình 3.8 đến 3.14).

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu nhân sự của VQG Ba Vì tính đến tháng 12/2017 có đặc điểm gì nổi bật?
Tổng số nhân lực của Vườn là 87 người (64 người thuộc biên chế và 23 lao động hợp đồng). Về cơ cấu giới tính, lao động nam chiếm áp đảo với 75,86% (66 người) do yêu cầu công việc tuần tra quản lý bảo vệ rừng. Về trình độ học vấn, tỷ lệ có trình độ đại học và trên đại học đạt tới 86,20% (gồm 1 Tiến sĩ, 10 Thạc sĩ và 61 Đại học). Tuy nhiên, hầu hết cán bộ đều tốt nghiệp ngành lâm nghiệp hoặc QLBVR, thiếu hụt nghiêm trọng nhân sự được đào tạo bài bản về nghiệp vụ du lịch và am hiểu lịch sử văn hóa tâm linh.

2. Tại thời điểm nghiên cứu, VQG Ba Vì đang áp dụng những hình thức tổ chức kinh doanh du lịch nào?
Vườn áp dụng đồng thời 3 hình thức: (1) Tự tổ chức kinh doanh thông qua Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ (bán vé vào cổng, trông xe, lưu trú tại cốt 400 m); (2) Cho thuê môi trường rừng thí điểm từ năm 2003 với Công ty CP Hóa dầu Quân đội (200 ha), Công ty Thác Đa (71 ha) và Công ty Thiên Sơn; (3) Hợp đồng liên kết kinh doanh DLST với 4 doanh nghiệp (Công ty TNHH Phát triển công nghệ 56,05 ha; Công ty CP Đầu tư Du lịch PICO Việt Nam 37,5 ha; Công ty TNHH Quảng Long 1,9 ha; Công ty CP và Đầu tư Ba Vì 38,5 ha) đang thực hiện lộ trình chuyển sang thuê môi trường rừng.

3. Đặc điểm thu nhập và mức sẵn lòng chi trả vé vào cổng của 200 khách du lịch được khảo sát như thế nào?
Kết quả điều tra thực địa trong tháng 3 và tháng 4/2018 cho thấy 55% du khách có mức thu nhập bình quân dưới 2 triệu đồng/tháng (chủ yếu là học sinh, sinh viên), trong khi nhóm thu nhập trên 10 triệu đồng chỉ chiếm 15%. Về mức độ sẵn sàng chi trả cho vé tham quan, tỷ lệ du khách đồng thuận ở mức 40.000 đồng/vé là cao nhất (30%), tiếp đến là mức 50.000 đồng/vé (26%), cho thấy biên độ sẵn lòng chi trả tập trung ở phân khúc vé trung bình thấp.

4. Vì sao doanh thu từ DLST của VQG Ba Vì tăng trưởng nhưng nguồn tài chính vẫn chưa được đánh giá là bền vững?
Mặc dù doanh thu dịch vụ tăng bình quân 144,30%/năm trong giai đoạn 2015 – 2017 (năm 2017 đạt trên 20,3 tỷ đồng), nguồn tài chính vẫn tiềm ẩn rủi ro do cơ cấu nguồn thu mất cân đối nghiêm trọng: tiền bán vé thắng cảnh chiếm tới gần 90% tổng thu. Các nguồn thu mang tính dịch vụ giá trị gia tăng như lưu trú, ẩm thực, vận chuyển và tiền cho thuê môi trường rừng đóng góp tỷ lệ rất thấp; thêm vào đó 79% du khách chỉ tham quan trong ngày nên mức chi tiêu ngoài vé vào cổng tại Vườn là không đáng kể.

5. Hiện tượng thời tiết cực đoan nào được tác giả ghi nhận tại VQG Ba Vì có liên quan đến biến đổi khí hậu?
Trong phần phân tích ma trận SWOT (mục Thách thức), tác giả ghi nhận vào năm 2015, lần đầu tiên trong lịch sử khu vực rừng núi Ba Vì đã xuất hiện hiện tượng tuyết rơi vào mùa đông, phản ánh tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái tự nhiên của Vườn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã phản ánh chân thực bức tranh thực trạng huy động nguồn lực tài chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Ba Vì giai đoạn 2015 – 2018. Thông qua chuỗi dữ liệu quản lý kết hợp khảo sát thực địa 200 du khách, công trình chỉ rõ sự phụ thuộc đơn điệu của doanh thu vào nguồn bán vé vào cổng và những hạn chế về hạ tầng cũng như năng lực chuyên môn du lịch của đội ngũ cán bộ lâm nghiệp. Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào kiện toàn cơ cấu nhân sự, đẩy nhanh việc chuyển đổi thể chế cho thuê môi trường rừng và nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp Vườn hướng tới mục tiêu tài chính bền vững phục vụ công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng I: Cơ sở lý luận về huy động tài chính từ kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái tại VQG Chƣơng II: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Chƣơng III: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. 11 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG TÀI CHÍNH TỪ KINH DOANH DỊCH VỤ DU LỊCH SINH THÁI TẠI VQG 1. Du lịch sinh thái trong Vƣờn quốc gia 1. Khái niệm - Vườn quốc gia: Là một khu vực đất hay biển đƣợc bảo tồn bằng các quy định pháp luật của chính quyền sở tại.

Vƣờn quốc gia đƣợc bảo vệ nghiêm ngặt khỏi sự khai thác, can thiệp bởi con ngƣời. Vƣờn quốc gia thƣờng đƣợc thành lập ở những khu vực có địa mạo độc đáo có giá trị khoa học hoặc những khu vực có hệ sinh thái phong phú, có nhiều loài động-thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cao cần đƣợc bảo vệ nghiêm ngặt trƣớc sự khai thác của con ngƣời. Các vƣờn quốc gia là một khu vực đƣợc bảo vệ theo quy định của IUCN loại II. Theo định nghĩa của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (IUCN) thì VQG là: Khu vực tự nhiên của vùng đất và/hoặc vùng biển, đƣợc chọn để: - Bảo vệ tình trạng nguyên vẹn sinh thái của một hay nhiều hệ sinh thái cho các thế hệ hiện tại và tƣơng lai, - Loại bỏ việc khai thác hay chiếm giữ không thân thiện đối với các mục đích của việc chọn lựa khu vực và - Chuẩn bị cơ sở cho các cơ hội tinh thần, khoa học, giáo dục, giải trí và tham quan, tất cả các cơ hội đó phải có tính tƣơng thích về văn hóa và môi trƣờng.

- Du lịch sinh thái: Ngày nay sự hiểu biết về du lịch sinh thái đã phần nào đƣợc cải thiện, thực sự đã có một thời gian dài du lịch sinh thái là chủ đề nóng của các hội thảo về chiến lƣợc và chính sách bảo tồn và phát triển các vùng sinh thái quan trọng của các quốc gia và thế giới. 12 Thực sự đã có nhiều nhà khoa học danh tiếng tiên phong nghiên cứu lĩnh vực này, điển hình nhƣ: Hector Ceballos-Lascurain- một nhà nghiên cứu tiên phong về du lịch sinh thái (DLST), định nghĩa DLST lần đầu tiên vào năm 1987 nhƣ sau: "Du lịch sinh thái là du lịch đến những khu vực tự nhiên ít bị ô nhiễm hoặc ít bị xáo trộn với những mục tiêu đặc biệt: nghiên cứu, trân trọng và thƣởng ngoạn phong cảnh và giới động-thực vật hoang dã, cũng nhƣ những biểu thị văn hoá (cả quá khứ và hiện tại) đƣợc khám phá trong những khu vực này. Ở Việt Nam vào năm 1999 trong khuôn khổ hội thảo xây dựng chiến lƣợc quốc gia về phát triển du lịch sinh thái đã đƣa ra định nghĩa nhƣ sau: “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch thiên nhiên có mức độ giáo dục cao về sinh thái và môi trường có tác động tích cực đến việc bảo vệ môi trường và văn hóa, đảm bảo mang lại các lợi ích về tài chính cho cộng đồng địa phương và có đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn”. Năm 2000, Lê Huy Bá cũng đƣa ra khái niệm về du lịch sinh thái “DLST là một loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tƣợng để phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thƣởng thức những cảnh quan hay nghiên cứu về các hệ sinh thái.

Đó cũng là hình thức kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế du lịch với giới thiệu về những cảnh đẹp của quốc gia cũng nhƣ giáo dục tuyên truyền và bảo vệ, phát triền môi trƣờng và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững”. Trong luật du lịch năm 2005, có một định nghĩa khá ngắn gọn “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững”. Theo quy chế quản lý các hoạt động du lịch sinh thái tại các VQG, khu bảo tồn thiên nhiên, do bộ Nông nghiệp và PTNT ban hành năm 2007, thì Du lịch Sinh thái đƣợc hiểu là “Du lịch sinh thái: Là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phƣơng với sự tham gia của cộng đồng dân cƣ ở địa phƣơng nhằm phát triển bền vững”. 13 Theo Hiệp hội Du lịch sinh thái (The Internatonal Ecotourism society) thì “DLST là du lịch có trách nhiệm với các khu thiên nhiên là nơi bảo tồn môi trƣờng và cải thiện phúc lợi cho nhân dân địa phƣơng”.

- Kinh doanh dịch vụ DLST Kinh doanh là phƣơng thức hoạt động kinh tế trong điều kiện tồn tại nền kinh tế hàng hoá, gồm tổng thể những phƣơng pháp, hình thức và phƣơng tiện mà chủ thể kinh tế sử dụng để thực hiện các hoạt động kinh tế của mình (bao gồm quá trình đầu tƣ, sản xuất, vận tải, thƣơng mại, dịch vụ.) trên cơ sở vận dụng quy luật giá trị cùng với các quy luật khác, nhằm đạt mục tiêu vốn sinh lời cao nhất. Kinh doanh dịch vụ DLST là hoạt động kinh doanh, cung cấp các dịch vụ và hàng hóa vô hình dựa trên hình thức du lịch sinh thái, thu lợi bằng cách tính giá sức lao động hoặc các dịch vụ đã cung cấp cho chính phủ, các lĩnh vực kinh doanh khác hoặc khách hàng. Vai trò của DLST đối với VQG Qua tìm hiểu các khái niệm trên ta có thể thấy rằng các VQG cũng là một địa điểm DLST hấp dẫn ở Việt Nam, bởi đây chính là nơi có nhiều yếu tố hấp dẫn khách du lịch sinh thái nhất. VQG có những yếu tố gây hấp dẫn cho khách du lịch đó là những thông tin về Đa dạng sinh học (ĐDSH), những phát hiện mới về các loài động - thực vật và những cảnh đẹp thiên nhiên.

Tuy nhiên, cũng phải khẳng định rằng du khách đến với VQG có những sở thích về muốn khám phá cảnh đẹp, do vậy họ chỉ lƣu lại những khu vực này với thời gian rất ngắn, họ muốn có những trải nghiệm thực sự với thiên nhiên, có thể có những tác động đến bảo tồn ĐDSH. Nhƣng không quan trọng miễn là chúng ta có cách quản lý tốt, DLST cũng là những nguồn thu lợi hiệu quả góp một phần tài chính vào việc bảo tồn và cải thiện sinh kế cho ngƣời dân. Hiện nay DLST đang đóng một vai trò quan trọng trong nhiều dự án bảo tồn thiên nhiên và phát triển cảnh quan, các mục tiêu của DLST có liên quan đến VQG là: 14 - Sự tƣơng thích về mặt sinh thái và văn hóa của phát triển du lịch là một điều kiện quan trọng. - Phát triển Du lịch phải hỗ trợ tài chính cho công tác bảo tồn ở VQG.

- Tạo thu nhập cho ngƣời dân địa phƣơng. - Góp phần quan trọng nhằm thuyết phục mọi ngƣời chấp nhận bảo tồn thiên nhiên là một kết quả gián tiếp của các tác động kinh tế. Du lịch sinh thái là cách tốt nhất nhằm giúp cả cộng đồng địa phƣơng và các KBTTN & VQG. Đó cũng là một phần lý tƣởng của chiến lƣợc phát triển bền vững trong đó tài nguyên thiên nhiên đƣợc sử dụng nhƣ một yếu tố thu hút khách du lịch mà không gây tác hại tới thiên nhiên của khu vực.

Là một công cụ quan trọng trong quản lý VQG. Tuy vậy phát triển DLST phải đảm bảo đƣợc phát triển phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Đặc trưng của kinh doanh DLST tại VQG DLST là một dạng của hoạt động du lịch, vì vậy nó cũng bao gồm tất cả những đặc trƣng cơ bản của hoạt động du lịch nói chung, bao gồm: Tính đa ngành: Tính đa ngành thể hiện ở đối tƣợng đƣợc khai thác để phục vụ du lịch (Sự hấp dẫn về cảnh quan tự nhiên, các giá trị lịch sử, văn hóa, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ kèm theo. Thu nhập xã hội từ du lịch cũng mang lại nguồn thu cho nhiều ngành kinh tế khác nhau thông qua các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách du lịch (điện, nƣớc, nông sản, hàng hóa…).

Tính đa thành phần: Biểu hiện ở tính đa dạng trong thành phần khách du lịch, những ngƣời phục vụ du lịch, cộng đồng địa phƣơng, các tổ chức chính phủ và phi chính phủ, các tổ chức cá nhân tham gia vào hoạt động du lịch. Tính đa mục tiêu: Biểu hiện ở những lợi ích đa dạng về bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan lịch sử - văn hóa, nâng cáo chất lƣợng cuộc sống của khách du lịch và ngƣời tham gia hoạt động dịch vụ du lịch, mở rộng sự giao lƣu văn hóa, kinh tế và nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi thành viên trong xã hội. Tính liên vùng: Biểu hiện thông qua các tuyến du lịch, với một quần thể các điểm du lịch trong một khu vực, một quốc gia hay giữa các quốc gia với nhau. 15 Tính mùa vụ: Biểu hiện ở thời gian diễn ra hạt động du lịch tập trung với cƣờng độ cao trong năm.

Tính mùa vụ thể hiện rõ nhất ở các loại hình du lịch theo mùa (Theo tính chất của khí hậu) hoặc loại hình du lịch nghỉ cuối tuần, vui chơi giải trí… (Theo tính chất công việc của những ngƣời hƣởng thụ sản phẩm du lịch). Tính chi phí: Biểu hiện ở chỗ mục đích đi du lịch là hƣởng thụ các sản phẩm du lịch chứ không phải mục tiêu kiếm tiền. Tính xã hội hóa: Biểu hiện ở việc thu hút toàn bộ mọi thành phần trong xã hội tham gia (có thể trực tiếp hoặc gián tiếp) vào hoạt động du lịch. Bên cạnh các đặc trƣng của du lịch nói chung, DLST cũng hàm chứa những đặc trƣng riêng bao gồm: Tính giáo dục cao về môi trƣờng: DLST hƣớng con ngƣời tiếp cận gần hơn nữa với các vùng tự nhiên và khu bảo tồn thiên nhiên, các VQG nơi có giá trị cao về đa dạng sinh họcvà rất nhạy cảm về mặt môi trƣờng.

Hoạt động du lịch gây nên những áp lực lớn đối với môi trƣờng, và DLST đƣợc coi là chiếc chìa khóa nhằm cân bằng giữa mục tiêu phát triển du lịch với việc bảo vệ môi trƣờng. Góp phần bảo tồn các nguồn TNTN và duy trì tính ĐDSH: Hoạt động DLST có tác dụng giáo dục con ngƣời bảo vệ TNTN và môi trƣờng, qua đó hình thành ý thức bảo vệ các nguồn TNTN cũng nhƣ thúc đẩy các hoạt động bảo tồn, đảm bảo yêu cầu phát triển bền vững. Thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng: Cộng đồng địa phƣơng chính là ngƣời chủ sở hữu các nguồn TNTN tại địa phƣơng mình.