CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tài chính doanh nghiệp và quản lý tài chính doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, có nhiều loại hình doanh nghiệp t n tại nhưng dù là loại hình doanh nghiệp nào thì trong hoạt động inh doanh đều phải sử dụng các ngu n lực trong đ c ngu n lực tài ch nh để thực hiện các mục tiêu kinh doanh. Quá trình kinh doanh của doanh nghiệp luôn luôn gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ. Quá trình này hình thành nên các mối quan hệ giữa doanh nghiệp với các chủ thể khác trong nền kinh tế. Bên trong quá trình này là những quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp và các chủ thể trong nền kinh tế, các quan hệ này được gọi là các quan hệ tài chính.
Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ liên quan tới việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ để hình thành, khai thác sử dụng nguồn vốn phục vụ cho nhu cầu phát triển của tổ chức [1]. Tài chính doanh nghiệp là một mắt xích quan trọng của hệ thống tài chính trong nền kinh tế, là một phạm trù kinh tế khách quan gắn liền với sự ra đời của kinh tế hàng hóa tiền tệ Để có thể tiến hành hoạt động kinh doanh thì bất cứ doanh nghiệ nào cũng hải có một lƣợng tiền tệ nhất định đ là tiền đề cần thiết và quan trọng. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng đ ng thời là quá trình hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ. Trong u trình đ đ h t inh c c lu ng tiền tệ gắn liền với các hoạt động sản xuất kinh doanh, các hoạt động đầu tƣ cũng nhƣ mọi hoạt động khác của doanh nghiệp.
Các lu ng tiền bao g m các lu ng tiền tệ đến và ra khỏi doanh nghiệp tạo thành sự vận động của các lu ng tài chính trong doanh nghiệp. Hệ thống quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các chủ thể khác trong nền kinh tế bao g m: Thứ nhất, quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước. Đây là mối quan hệ h t inh đầu tiên đối với mỗi doanh nghiệp. Doanh nghiệp muốn xuất hiện trên thị trường thì trước 5 tiên doanh nghiệp phải c được giấy phép hoạt động do Nhà nước cấp và doanh nghiệp muốn t n tại thì mọi hoạt động của doanh nghiệp phải diễn ra trên khuôn khổ của Hiến pháp, pháp luật do Nhà nước uy định.
Doanh nghiệp vừa nhận được các lợi ích từ Nhà nước vừa phải chịu c c nghĩa vụ đối với Nhà nước. Doanh nghiệp có thể nhận được những khoản trợ cấp của Nhà nước, sự hỗ trợ về cơ ở vật chất cơ ở hạ tầng, ngu n vốn thông qua các khoản cho vay ưu đ i và doanh nghiệ cũng c thể nhận được sự bảo trợ của Nhà nước trên thị trường trong nước và quốc tế… Bên cạnh đ doanh nghiệp cũng hải đảm bảo thực hiện c c nghĩa vụ đối với Nhà nước mà biểu hiện cụ thể nhất là các khoản thuế phải nộ Nhà nước. Doanh nghiệ cũng hải chịu trách nhiệm trước pháp luật về mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trên thị trường. Thứ hai, các mối quan hệ của doanh nghiệp với thị trường.
Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp luôn diễn ra trên thị trường thông qua việc trao đổi, mua bán các loại sản phẩm. Trong quá trình này doanh nghiệp luôn tiếp xúc với các loại thị trường để thoả mãn các nhu cầu của mình bao g m thị trường tài chính, thị trường hàng hoá, thị trường lao động,… - Mối quan hệ với thị trường tài chính: Thị trường tài ch nh đ ng một vai trò quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp. Vì vốn là điều kiện tiên quyết đối với mỗi doanh nghiệp khi xuất hiện trên thị trường, nó quyết định đến quá trình thành lập, quy mô và tổ chức kinh doanh của doanh nghiệp. Và thị trường tài chính là một kênh cung cấp tài chính cho nhu cầu của các doanh nghiệp.
- Mối quan hệ với thị trường hàng hoá: Thị trường hàng hoá là một thị trường vô cùng quan trọng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Đây ch nh là nơi diễn ra hoạt động trao đổi các sản phẩm giữa các doanh nghiệp và kết quả của quá trình này có ảnh hưởng rất lớn đến sự t n tại và phát triển của doanh nghiệp trên thị trường. - Mối quan hệ với thị trường lao động: Các sản phẩm được tạo ra trên thị trường chính là kết tinh của sức lao động. Chính vì vậy mà thị trường lao động có mối quan hệ rất mật thiết với các doanh nghiệp.
Doanh nghiệ là nơi thu hút và giải quyết công ăn việc làm cho một số không nhỏ người lao động Ngược lại, thị ttrường lao động lại là nơi 6 cung cấp cho doanh nghiệp những doanh nghiệp phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp, là cầu nối giữa người lao động và doanh nghiệp. - Mối quan hệ với các thị trường khác: Bên cạnh các thị trường trên thì doanh nghiệp còn có mối quan hệ với rất nhiều thị trường h c như thị trường khoa học công nghệ, thị trường tư liệu sản xuất, thị trường bất động sản, thị trường thông tin… Đối với các thị trường này, doanh nghiệp vừa đ ng vai trò là nhà cung ứng các dịch vụ đầu vào vừa đ ng vai trò là h ch hàng tiêu thụ các sản phẩm đầu ra. Thứ ba, quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp. Trong nội bộ doanh nghiệ cũng h t sinh rất nhiều mối quan hệ như mối quan hệ giữa các bộ phận sản xuất - kinh doanh trong doanh nghiệp, quan hệ giữa các phòng ban, quan hệ giữa người lao động với người lao động trong quá trình làm việc, quan hệ giữa doanh nghiệp với người lao động, quan hệ giữa doanh nghiệp với người quản lý doanh nghiệp, quan hệ giữa quyền sở hữu vốn và quyền sử dụng vốn… Hoạt động tài chính doanh nghiệp là một trong những hoạt động cơ ản nhất đối với mỗi doanh nghiệp.
Hoạt động tài chính doanh nghiệp nếu đƣợc duy trì và phát triển một cách ổn định thì sẽ tạo tiền đề và nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động khác của doanh nghiệp vận động và phát triển. Hoạt động tài chính doanh nghiệp giúp cho doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu nhƣ huy động, khai thác vốn đ ứng nhu cầu sử dụng vốn cũng nhƣ hân ổ và sử dụng các ngu n vốn một cách hợp lý và hiệu quả.2 Khái niệm quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý là một chức năng lao động xã hội bắt ngu n từ tính chất xã hội của lao động. Thuật ngữ quản lý có nhiều cách diễn đạt khác nhau tùy theo g c độ tiếp cận. Theo nghĩa chung uản lý là sự t c động có mục đ ch của chủ thể vào c c đối tượng quản lý nhằm đạt được các mục tiêu quản lý đ đề ra.
Về cơ ản, quản lý được mọi người cho là hoạt động do một hoặc nhiều người điều phối hành động của những người khác nhằm thu được hiệu qủa mong muốn. Tuy nhiên, vì có nhiều quan niệm khác nhau, nên tựu chung lại có thể định nghĩa: Quản lý nói chung là sự t c động có tổ chức, có mục đ ch của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý và khách thể quản lý nhằm sử 7 dụng có hiệu quả các ngu n lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật [2]. Quản lý tài chính doanh nghiệp hiểu một c ch đơn giản là công tác quản lý các vấn đề trong doanh nghiệ c liên uan đến việc tổ chức thực hiện các biện h đảm bảo sự cân đối, hài hòa các mối quan hệ tài chính của doanh nghiệp nhằm đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệ đạt năng uất, chất lƣợng và hiệu quả ngày càng cao [2]. Quản lý tài chính doanh nghiệp là việc lựa chọn và đƣa ra các quyết định tài chính, tổ chức và thực hiện các quyết định đ nhằm đạt đƣợc mục tiêu hoạt động tài chính của doanh nghiệp, mục tiêu tối đa h a lợi nhuận, phát triển ổn định, không ngừng gia tăng giá trị của doanh nghiệ và tăng hả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.
Quản lý tài chính là quá trình lập và kiểm soát các ngu n lực để tối đa lợi ích kinh tế và tài chính của tổ chức Đối với doanh nghiệp, quản lý tài chính là việc sử dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một doanh nghiệ để phân tích điểm mạnh điểm yếu của nó và lập các kế hoạch kinh doanh, kế hoạch sử dụng ngu n tài chính, tài sản cố định và nhu cầu nhân công trong tương lai nhằm tăng l i cổ tức của cổ đông [2]. Như vậy có thể thấy rằng quản lý tài chính doanh nghiệp là một quá trình, từ việc phân tích tình hình của doanh nghiệ cũng như môi trường hoạt động của doanh nghiệ để đưa ra c c uyết định tài chính hợp lý [3], phù hợp với tình hình của doanh nghiệp, đến đảm bảo các quyết định tài ch nh được thực hiện và phù hợp với mục tiêu của hoạt động tài chính doanh nghiệ cũng như mục tiêu phát triển chung của doanh nghiệp. Hiểu theo một c ch đơn giản thì quản lý tài chính là việc các nhà quản lý làm cách nào để huy động vốn nhanh và ổn định nhất, phân bổ và sử dụng ngu n vốn ấy có hiệu quả nhất đưa lại lợi nhuận cao và ổn định cho doanh nghiệ và đảm bảo cho hoạt động tài chính và hoạt động của doanh nghiệp phát triển ổn định.2 Vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài ch nh c liên uan chặt chẽ tới mọi hoạt động h c trong doanh nghiệ Quản lý tài chính tốt có thể hạn chế và khắc phục được điểm yếu ở những hoạt động khác của doanh nghiệp. Một quyết định tài chính thiếu cân nhắc có thể gây tổn thất 8 không ch riêng cho doanh nghiệp mà còn cho nền kinh tế nói chung, vì thực tế doanh nghiệp không t n tại riêng biệt mà là một mắt xích của nền kinh tế.
Quản lý tài chính có mối quan hệ chặt chẽ với quản lý doanh nghiệp và giữ vị trí quan trọng hàng đầu trong quản lý doanh nghiệp [2].