CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1.1 Đặc điểm của chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp.1 Chi phí sản xuất 1.1 Khái niệm Chi phí sản xuất là tổng số các hao phí lao động sống và lao động vật hoá được biểu hiện bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh. Chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây lắp bao gồm chi phí sản xuất xây lắp và chi phí sản xuất ngoài xây lắp. Các chi phí sản xuất xây lắp cấu thành giá thành sản phẩm xây lắp. Chi phí sản xuất xây lắp là toàn bộ các chi phí sản xuất phát sinh trong lĩnh vực hoạt động sản xuất xây lắp, nó là bộ phận cơ bản để hình thành giá thành sản phẩm xây lắp.2 Đặc điểm chi phí sản xuất Do địa bàn kinh doanh trải rộng, để phát huy tính tự chủ, sáng tạo trong thi công, linh hoạt trong sổ lương các tình huống phát sinh.
Công ty đã áp dụng mô hình khoán, mô hình này phù hợp trong nền kinh tế thị trường hiện nay và đặc biệt là nó tương xứng với quy mô của công ty. Việc hạch toán trong trường hợp này được thực hiện thông qua TK 136 của quý, chi phí được tập hợp và phân bố vào các khoản mục chi phí tương ứng. Hơn nữa bộ máy kế toán công ty được tổ chức theo mô hình tập chung phân tán nên việc tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm xây lắp do kế toán đơn vị thực hiện. Kế toán tổng công ty chỉ thực hiện tổng hợp và tính giá thành sản phẩm cuối cùng của toàn bộ các công trình.
- Khoán gọn cho các tổ đội thi công SV: Nguyễn Thị Thùy Linh SV: Lớp K13C - ĐHKT 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Trần Thị Thu Hường Công ty thực hiện phương thức khoán gọn từng hạng mục công trình cho các tổ, đội trong các xí nghiệp trực thuộc Tổng công ty. Để cung cấp đủ vốn cho hoạt động xây lắp, công ty thực hiện tạm ứng theo từng giai đoạn cho từng tổ đội. Giữa công ty và đội trưởng các đội thi công phải có hợp đồng giao khoán công việc, việc tạm ứng để thực hiện khối lượng xây lắp và quyết toán về khối lượng nhận khoán thực hiện phải căn cứ vào Hợp đồng giao khoán và Biên bản thanh lý hợp đồng giao khoán kèm theo Bảng kê khối lượng xây lắp hoàn thành bàn giao được duyệt. - Nhập nguyên vật liệu không qua kho của tổng công ty Nguyên vật liệu dùng để sản xuất sản phẩm xây lắp không qua kho của công ty mà thường được chuyển thẳng từ nhà cung cấp tới chân công trình.
Tại các công trình thường có các nhà kho lưu động đi theo từng công trình. Xí nghiệp xuất kho NVL dùng cho sản xuất theo phương pháp nhập trước xuất trước. - Đặc điểm riêng của sản phẩm xây lắp Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, sản xuất sản phẩm trong thời gian dài. Yếu tố này có một ảnh hưởng quan trọng quyết định việc lựa chọn phương pháp tập hợp chi phí và kỳ tính giá thành tại công ty.
- Lập dự toán Lập dự toán là yêu cầu bắt buộc để quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp. Theo quy định chung thì dự toán phải được lập theo từng hạng mục chi phí. Như vậy, để có thể so sánh - kiểm tra chi phí sản xuất xây lắp giữa thực tế và dự toán thì việc phân loại chi phí theo khoản mục như hiện nay tại công ty: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp - Chi phí nhân công trực tiếp - Chi phí sản xuất chung - Chi phí máy thi công SV: Nguyễn Thị Thùy Linh SV: Lớp K13C - ĐHKT 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Trần Thị Thu Hường 1.3 Phân loại chi phí sản xuất Để tạo điều kiện cho việc lập kế hoạch sản xuất, giá thành dự toán, tính giá thành sản phẩm, kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch dự toán, Xí nghiệp phân loại chi phí sản xuất theo khoản mục chi phí, bao gồm: *Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm toàn bộ các loại nguyên vật liệu cần thiết để tạo ra sản phẩm: nguyên vật liệu chính (xi măng, bê tông, sắt, thép, gạch đá, sỏi.), các loại vật liệu phụ (dây thép buộc, đinh, que hàn điện.), các loại vật tư chế sẵn (lưới thép, bê tông đúc sẵn.) và các loại vật tư hoàn thiện công trình (bồn tắm, máy điều hoà. *Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm các khoản lương chính, lương phụ và các khoản phụ cấp lương của công nhân tham gia vào việc thi công gồm công nhân trực tiếp thi công, tổ trưởng các tổ thi công và công nhân chuẩn bị, thu dọn công trường.
*Chi phí sử dụng máy thi công: - Đối với máy thi công của Xí nghiệp: chi phí sử dụng máy thi công bao gồm chi phí khấu hao máy thi công, nhiên liệu chạy máy (xăng, dầu, mỡ), tiền lương cho công nhân lái và phụ máy và các khoản chi phí khác như sửa chữa, bảo dưỡng… - Đối với máy thi công do Xí nghiệp thuê: chi phí bao gồm toàn bộ các khoản chi phí liên quan đến việc thuê máy (thuê trọn gói). *Chi phí sản xuất chung: Bao gồm toàn bộ các chi phí khác như: chi phí quản lý, lán trại, điện nước… và dịch vụ thuê ngoài.2 Giá thành sản phẩm 1.1 Khái niệm Giá thành sản phẩm xây lắp là toàn bộ các chi phí tính bằng tiền để hoàn thành khối lượng sản phẩm xây, lắp theo quy định. Sản phẩm xây lắp có thể là kết cấu công việc hoặc giao laị công việc có thiết kế và dự toán riêng, có thể là công trình hay hạng mục công trình. SV: Nguyễn Thị Thùy Linh SV: Lớp K13C - ĐHKT 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Trần Thị Thu Hường Giá thành của công trình hay hạng mục công trình là giá thành cuối cùng của sản phẩm xây lắp.
Với đặc điểm của mình xớ nghiệp sử dụng những loại giá thành sau: - Giá thành dự toán: Là toàn bộ các chi phí được tính trên cơ sở giá trị khối lượng dự toán xây lắp - Giá thành thực tế: Là giá thành được tính trên cơ sở các chi phí thực tế phát sinh và giá trị khối lượng công trình, hạng mục công trình hoàn thành. - Giá thành sản xuất: Là tập hợp các chi phí sản xuất liên quan đến xây lắp các công trình. Bao gồm chi phí về vật liệu, nhân công, máy và chi phí sản xuất chung. - Giá thành toàn bộ: Là giá thành sản xuất cộng thêm chi phí quản lý doanh nghiệp.
Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành trong doanh nghiệp xây lắp. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là phạm quy, giới hạn mà chi phí sản xuất cần tập hợp theo đó. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất có thể là nơi phát sinh chi phí như đội sản xuất xây lắp hoặc chịu chi phí như công trình hay hạng mục công trình xây lắp Để xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất xây lắp phù hợp với yêu cầu quản lí chi phí và cung cấp số liệu để tính giá thành sản phẩm xây lắp cần phải căn cứ vào: + Công dụng của chi phí + Cơ cấu tổ chức sản xuất của doanh nghiệp + Yêu cầu quản lí chi phí sản xuất trong từng doanh nghiệp + Đối tượng tính giá thành trong từng doanh nghiệp + Trình độ của các nhà quản lí doanh nghiệp và trình độ của các cán bộ kế toán trong doanh nghiệp. SV: Nguyễn Thị Thùy Linh SV: Lớp K13C - ĐHKT 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Trần Thị Thu Hường Đối với các doanh nghiệp xây lắp do đặc điểm của sản phẩm xây lắp mang tính đơn chiếc, đặc trưng kỹ thuật thi công, tổ chức sản xuất phức tạp, quá trình thi công chia làm nhiều giai đoạn nên đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất thường được xác định là từng công trình, hạng mục công trình hay theo từng đơn đặt hàng.
Đối tượng tính giá thành sản phẩm Việc xác định được đối tượng tính giá thành là công việc có ý nghĩa rất lớn trong công tác tính giá thành sản phẩm Đối tượng tính giá thành là các loại sản phẩm, công việc, lao vụ của doanh nghiệp sản xuất và thực hiện đòi hỏi phải tính được tổng giá thành và giá thành đơn vị. Trong doanh nghiệp xây lắp, căn cứ vào khâu tổ chức sản xuất để xác định đối tượng tính giá. Và đối tượng tính giá thành chính là công trình hoặc hạng mục công trình và cũng có thể là khối lượng hoặc giai đoạn xây lắp thuộc từng công trình, hạng mục công trình hoàn thành. Kế toán tập hợp chi phí sản xuất ở doanh nghiệp xây lắp.
Phương pháp hạch toán chi phí sản xuất. Chi phí sản xuất sẽ được tập hợp cho từng khoản mục chịu chi phí như: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí sử dụng máy thi công và chi tiết cho từng đối tượng chịu chi phí. Doanh nghiệp có thể lựa chọn phương pháp trực tiếp hay gián tiếp (phân bổ).1 Phương pháp trực tiếp. Kế toán tổ chức ghi chép ban đầu cho từng đối tượng chịu chi phí, từng loại chi phí.
Phương pháp này chỉ áp dụng đối vớ chi phí sản xuất có liên quan trực tiếp đến đối tượng chịu chi phí và có thể xác định được. (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.2 Phương pháp gián tiếp Áp dụng với các chi phí sản xuất liên quan đến nhiều đối tượng, không thể tổ chức ghi chép chi tiết ban đầu cho từng đối tượng được. SV: Nguyễn Thị Thùy Linh SV: Lớp K13C - ĐHKT 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Trần Thị Thu Hường Đầu tiên kế toán ghi chép ban đầu chung cho các đối tượng chịu chi phí với các chi phí phát sinh. Sau đó lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp với từng loại chi phí cần phân bổ và phân bổ cho các đối tượng liên quan.
Việc tính toán phân bổ gồm hai bước - Xác định hệ số phân bổ: c H (Hệ số phân bổ) = t Trong đó: C: Tổng chi phí đã tập hợp cần phân bổ T: Tổng tiêu chuẩn dùng phân bổ - Phân bổ cho các đối tượng liên quan Cn = Tn x H Trong đó: Cn: chi phí phân bổ cho đối tượng n Tn: Tiêu chuẩn phân bổ cho đối tượng n 1.