CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ 1. Bán hàng và các phương thức bán hàng 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại. Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu về hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng, doanh nghiệp thu được tiền hoặc quyền thu tiền hay một loại hàng hóa khác và hình thành doanh thu bán hàng.
Quá trình này giúp doanh nghiệp thu hồi vốn và tiếp tục quá trình sản xuất kinh doanh tiếp theo. Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung có những đặc điểm chính sau đây: - Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán và người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. - Có sự thay đổi quyền sở hữu về sản phẩm, hàng hóa: Người bán mất quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa đã bán, người mua có quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa đã mua. Trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng sản phẩm, hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng.
Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình 1. Các phương thức bán hàng 15 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH Quá trình bán hàng của doanh nghiệp có thể được thực hiện theo nhiều phương thức bán hàng khác nhau, phương thức bán hàng có thể được hiểu là các cách thức mà doanh nghiệp sử dụng để tiêu thụ thành phẩm, hàng hoá. Các phương thức bán hàng trong thương mại gồm: 1. Bán buôn Bán buôn là sự vận động ban đầu của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến tiêu dùng, trong khâu này hàng hóa mới chỉ thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng.
Bán buôn hàng hóa thường với số lượng lớn, theo lô bao gồm 2 hình thức: Bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng. a) Hình thức bán buôn qua kho Theo hình thức này, hàng hóa được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp và thực hiện theo 2 cách: - Hình thức xuất bán trực tiếp: đây là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp xuất giao trực tiếp cho khách hàng tại kho hoặc nơi bảo quản hàng hóa của doanh nghiệp. - Hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, định kỳ căn cứ vào hợp đồng kinh tế và kế hoạch giao hàng, doanh nghiệp xuất hàng gửi đi cho khách hàng và giao tại địa điểm đã ký trong hợp đồng. b) Hình thức bán buôn vận chuyển thẳng Bán buôn vận chuyển thẳng là hình thức bán hàng mà bên bán mua hàng của nhà cung cấp để bán cho khách hàng.
Hàng hóa không qua kho của bên 16 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH bán. Hình thức này cũng gồm nhiều hình thức nhỏ như giao hàng tay ba, hình thức vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán và không tham gia thanh toán… - Bán buôn giao tay ba: doanh nghiệp thương mại mua hàng của bên cung cấp để giao bán thẳng cho người mua do bên mua ủy nhiệm đến nhận hàng trực tiếp tại địa điểm do hai bên thỏa thuận. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: doanh nghiệp thương mại mua hàng của bên cung cấp và chuyển hàng đi để bán thẳng cho bên mua hàng bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài.Bán lẻ Bán lẻ là khâu vận động cuối cùng của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng. Tại khâu này, hàng hóa kết thúc lưu thông thực hiện toàn bộ giá trị và giá trị sử dụng.
Bán lẻ thường bán với khối lượng nhỏ, thay đổi theo yêu cầu của khách hàng, giá bán ổn định. Với phương thức bán lẻ hàng hóa cùng có các hình thức thanh toán: Bán hàng thu tiền trực tiếp: theo hình thức này nghiệp vụ bán hàng hoàn thành trực diện với khách hàng. Khách hàng thanh toán tiền , người bán hàng giao hàng cho khách hàng. Bán hàng thu tiền tập trung: theo hình thức này, khách hàng nộp tiền cho người thu tiền và nhận hóa đơn để nhận hàng tại quầy giao hàng do một nhân viên bán hàng khác đảm nhiệm.
17 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH Bán hàng theo hình thức khách hàng tự chọn: theo hình thức này, khách hàng tự chọn mặt hàng mua trong các siêu thị và thanh toán tiền hàng tại các cửa thu tiền của siêu thị. Bán hàng theo hình thức đại lí: theo hình thức này, doanh nghiệp bán kí hợp đồng với cơ sở đại lý, giao hàng cho các cơ sở này và dành hoa hồng bán hàng cho họ. Bán hàng trả chậm trả góp: theo phương thức này, doanh nghiệp bán chỉ thu một phần tiền hàng của khách hàng, phần còn lại khách hàng sẽ được trả dần và phải chịu số tiền lãi nhất định. Xác định kết quả kinh doanh và phương pháp xác định kết quả kinh doanh.
Kết quả kinh doanh: Là kết quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một kỳ hoạch toán, biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ. Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí đã bỏ ra và doanh thu đã thu về trong kỳ từ hoạt động kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì kết quả kinh doanh là lãi và ngược lại, nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kết quả là lỗ. Việc xác định kết quả kinh doanh thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý hay cuối năm là tùy thuộc vào từng đặc điểmkinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.
Kế toán doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu bán hàng. 18 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 1. Kế toán doanh thu bán hàng 1. Nội dung và nguyên tắc kế toán doanh thu bán hàng ❖ Nội dung doanh thu bán hàng Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong thời kỳ hạch toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ đi các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại. ❖ Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng: Theo chuẩn mực số 14 - “ Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt nam có quy định: Doanh thu bán sản phẩm, hàng hóa được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: (a) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích kinh tế gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua (b) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hoá như người sở hữu hàng hoá hoặc quyển kiểm soát hàng hóa; (c) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; (d) Doanh nghiệp đã thu hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ các giao dịch bán hàng. (e) Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng 19 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 1. Kế toán doanh thu trong doanh nghiệp ❖ Chứng từ và tài khoản sử dụng: - Hóa đơn GTGT - Hóa đơn bán hàng thông thường - Phiếu xuất kho - Bảng thanh toán hàng đại lí, kí gửi - Thẻ quầy hàng - Bảng kê bán hàng đại lí - Các chứng từ thanh toán (phiếu thu, SPTK, giấy báo có NH…) - Chứng từ khác như phiếu nhập kho hàng trả lại.
❖ Tài khoản kế toán sử dụng - Tài khoản 511 “Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ”: phản ánh doanh thu bán sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ của doanh nghiệp trong một kì kế toán của hoạt động sản xuất kinh doanh. ● Tài khoản cấp 2: + TK 5111: doanh thu bán hàng hóa + TK 5112: doanh thu bán thành phẩm + TK 5113: doanh thu cung cấp dịch vụ + TK 5114: doanh thu trợ cấp, trợ giá + TK 5117: doanh thu kinh doanh bất động sản 20 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH + TK 5118: Doanh thu khác - Tài khoản 333: thuế và các khoản phải nộp nhà nước. - Tài khoản 3387: doanh thu chưa thực hiện. - Các tài khoản khác liên quan(TK 111, 112, 131,…) Trình tự kế toán doanh thu bán hàng ❖ Trình tự kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong trường hợp doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ 21 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH Sơ đồ 1.1: Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (Trường hợp doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ) TK511Doanh thu bán hàngvà cung cấp dịch TK911 vụ TK 111,112,131 TK 521,531,532 Doanh thu bán Kết chuyển doanh Doanh thu bán hàng và hàng bị trả lại, bị thu thuần cung cấp dịch vụ giảm giá, chiết khấu thương mại Thuế GTGT đầu TK 3331 ra Thuế GTGT hàng bán bị trả lại, bị giảm giá, chiết khấu thương mại Kết chuyển doanh thu hàng bán bị trả lại, bị giảm giá, chiết khấu thương mại phát sinh trong kỳ 22 SV: NGUYỄN THỊ HUẾ LỚP: CQ50/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH ❖ Trình tự kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong trường hợp doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp.