Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài đã thúc đẩy môi trường cạnh tranh kinh doanh ngày càng gay gắt. Đối với ngành bảo hiểm phi nhân thọ, bên cạnh việc duy trì và nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ, doanh nghiệp bắt buộc phải xây dựng các kênh truyền tải thông tin chính xác, hiệu quả nhằm tạo dựng và củng cố niềm tin nơi khách hàng. Quan hệ công chúng (Public relations - PR) du nhập vào Việt Nam từ những năm 90 của thế kỷ XX, trở thành một công cụ xúc tiến giàu tính sáng tạo, tối ưu hóa chi phí và đem lại giá trị truyền thông dài hạn cho doanh nghiệp.
Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS) là doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tư nhân thành lập từ năm 2003. Sau giai đoạn suy thoái kinh tế và khủng hoảng đầu tư tài chính giai đoạn 2009 - 2011, VASS đã tiến hành lộ trình tái cấu trúc toàn diện từ cuối năm 2012, đồng thời thay đổi toàn bộ hệ thống nhận diện thương hiệu vào tháng 9 năm 2014. Xuất phát từ quá trình thực tập thực tế tại Phòng Quan hệ công chúng của VASS, tác giả Ngô Hải My đã lựa chọn đề tài nghiên cứu nhằm phân tích toàn diện thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động quan hệ công chúng của công ty.
Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm ba nhiệm vụ:
- Nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của hoạt động quan hệ công chúng trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.
- Phân tích, đánh giá thực trạng triển khai các hoạt động quan hệ công chúng tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông.
- Đề ra hệ thống giải pháp và kiến nghị có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động quan hệ công chúng và năng lực cạnh tranh của VASS.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quan hệ công chúng của doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông.
- Phạm vi không gian: Trụ sở chính (số 80 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh) cùng hệ thống chi nhánh, phòng giao dịch của VASS trên toàn quốc.
- Phạm vi thời gian: Các thông tin và số liệu thứ cấp được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2014 đến 4 tháng đầu năm 2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm và học thuyết chuyên ngành về Marketing và Quan hệ công chúng:
- Khái niệm công chúng: Tác giả dẫn định nghĩa của Cateora, xác định công chúng là bất kỳ nhóm người nào có mối quan tâm hoặc ảnh hưởng hiện tại, tiềm năng đến khả năng đạt được mục tiêu của doanh nghiệp; bao gồm cả công chúng bên ngoài và công chúng nội bộ (Internal publics).
- Khái niệm quan hệ công chúng (PR): Tiếp cận đa chiều qua các định nghĩa học thuật của Frank Jefkins (quá trình giao tiếp có kế hoạch bên trong và bên ngoài nhằm đạt sự hiểu biết lẫn nhau), Viện Quan hệ công chúng Anh Quốc (IPR), tuyên bố của Đại Hội đồng Quốc tế của những người làm PR tại Mexico (tháng 8/1978), và Tổ chức Nghiên cứu và Đào tạo QHCC Mỹ (Foundation of PR Research and Education). Khái quát 4 chức năng cơ bản của PR gồm: nghiên cứu, hoạch định, truyền thông và đánh giá.
- Chức năng tác nghiệp của PR: Định hướng dư luận xã hội, phản ứng với các diễn biến dư luận và thiết lập mối quan hệ các bên cùng có lợi.
- Các nhóm hoạt động PR doanh nghiệp: Hoạt động cộng đồng theo quan điểm trách nhiệm xã hội (Belch and Belch, 2004); hoạt động PR nội bộ; hoạt động tài trợ (Levy, 2004; Parker, 1991); tổ chức sự kiện; xử lý và quản trị khủng hoảng truyền thông (Sandrak ClawsonFreeo; Beth Winston); thiết lập quan hệ truyền thông, báo chí (thông cáo báo chí, họp báo, phỏng vấn, duy trì tiếp xúc báo chí).
Phương pháp nghiên cứu:
Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu phi thực nghiệm mang tính mô tả và phân tích thực tiễn:
- Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp số liệu về kết quả kinh doanh, số lượng sự kiện, lớp đào tạo và tần suất đưa tin truyền thông.
- Phương pháp mô tả: Tường thuật chi tiết các chương trình, hoạt động PR đã diễn ra tại VASS.
- Phương pháp so sánh đối chiếu: Đánh giá sự tăng giảm về doanh thu, chi phí, lợi nhuận và số lượng bài báo, tin tức qua các năm 2014, 2015, 2016.
- Phương pháp phân tích tổng hợp: Rút ra các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân từ thực trạng vận hành.
Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp do Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông cung cấp, bao gồm báo cáo tài chính kiểm toán các năm 2014 - 2016, tài liệu nhân sự, hồ sơ lưu trữ các chương trình thiện nguyện, đào tạo nội bộ và bảng tổng hợp truyền thông của Phòng Quan hệ công chúng.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động quan hệ công chúng của doanh nghiệp
Chương này tập trung hệ thống hóa toàn bộ khung lý luận về công chúng và PR trong quản trị kinh doanh:
- Làm rõ bản chất của công chúng và sự cần thiết phải phân loại nhóm công chúng mục tiêu của tổ chức.
- Trình bày đặc điểm của ngành PR: Môi trường làm việc áp lực, tính chất công việc chồng chéo, chịu sự chi phối mạnh mẽ của tiến bộ công nghệ thông tin và yêu cầu chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp nghiêm ngặt.
- Phân tích vai trò chiến lược của PR: Quản lý danh tiếng, nâng cao vị thế thương hiệu với cơ quan thông tấn, hỗ trợ vượt qua khủng hoảng với chi phí thấp hơn quảng cáo thương mại truyền thống.
- Chi tiết hóa 6 nhóm hoạt động quan hệ công chúng chủ chốt trong doanh nghiệp: Hoạt động vì cộng đồng; xây dựng khối đoàn kết nội bộ; tài trợ sự kiện văn hóa - thể thao; kỹ thuật tổ chức sự kiện; quy trình quản lý và xử lý khủng hoảng; các phương thức hợp tác với cơ quan truyền thông đại chúng (báo in, báo hình, báo điện tử).
Chương 2: Thực trạng hoạt động quan hệ công chúng của Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS)
Chương 2 phản ánh chi tiết về đơn vị khảo sát và phân tích toàn diện thực tế triển khai công tác PR tại VASS. VASS được thành lập ngày 07/11/2003 theo giấy phép của Bộ Tài chính, phát triển mạng lưới gồm 26 chi nhánh, 27 văn phòng giao dịch, hơn 500 cán bộ nhân viên và hơn 1.500 đại lý trên toàn quốc. Tháng 9/2014, công ty thực hiện thay đổi hệ thống nhận diện thương hiệu gắn với slogan "Today not Tomorrow".
Bảng tổng hợp kết quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm của VASS giai đoạn 2014 - 2016:
| Chỉ tiêu (Đơn vị: Đồng) |
Năm 2014 |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
| Doanh thu |
417.790.433.386 |
797.540.296.197 |
1.620.914.593.706 |
| Chi phí |
365.749.392.292 |
943.072.015.851 |
1.083.580.365.802 |
| Lợi nhuận |
52.041.041.094 |
-145.531.719.654 |
537.334.227.904 |
| Vị thế ngành |
Hạng 14 |
Hạng 8 |
Hạng 6 |
Khóa luận phân tích thực trạng công tác PR tại VASS qua 6 mảng hoạt động:
- Hoạt động cộng đồng: Phối hợp cùng Lãnh sự quán Nam Phi tại TP.HCM tổ chức các chương trình: Thăm nạn nhân chất độc da cam tại Vĩnh Phúc (02/11/2014, hơn 40 suất quà và hỗ trợ 60 triệu đồng thiết bị); Tặng 100 suất quà tết cho Hội người mù Thừa Thiên - Huế (09/01/2015, trị giá 600.000 đồng/suất); Tặng quà bệnh nhi ung bướu Bệnh viện Quận 2 (20/05/2015, gần 100 suất); Tặng quà Trung tâm nhân đạo Huyền Trang - Nhà Bè (12/07/2015); Chương trình "Ngày chủ nhật xanh" (23/08/2015) huy động hơn 500 sinh viên chia thành 6 nhóm hỗ trợ tại Nhà văn hóa Thanh Niên (250 người), Chùa Huyền Trang (100 người), Chùa Lâm Quang (20 người), Trung tâm Bảo trợ Người tàn tật Hiệp Bình Chánh (40 người), Mái ấm Tâm Đức (40 người), Bệnh viện Nhi Đồng 1 (50 người); Chương trình "Nhà sạch đón tết" tổ chức 3 năm liên tiếp (2015, 2016, 2017) với hoạt động dọn vệ sinh nhà dân và gói từ 700 đến 1.200 chiếc bánh chưng; Đồng hành cùng Quỹ Môi trường xanh Việt Nam tặng 200 đầu sách nhân ngày Môi trường Thế giới (05/06/2017).
- Hoạt động nội bộ: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn: "Train the trainer" (19 - 21/09/2016, 8 - 10 học viên); "Sử dụng thời gian hiệu quả" (tháng 12/2016, 20 - 25 học viên); Hội thảo "Tư duy mở" (tháng 10/2016, 80 học viên); Khóa "Nghiệp vụ bảo hiểm xây dựng nâng cao" hợp tác cùng Công ty môi giới MARSH (tháng 05/2017, 20 - 25 học viên); Phong trào mặc áo dài nơi công sở nhân ngày 08/03/2016 với gần 100 nhân viên nữ tham gia.
- Hoạt động tài trợ: Tài trợ bảo hiểm vận động viên và giải Hoa Khôi cho Giải Vô địch bóng bàn Toàn quốc Báo Nhân Dân lần thứ 34 (2016) và 35 (2017) với mức trách nhiệm 200.000.000 đồng/người/vụ, tổng giá trị bảo hiểm toàn đoàn đạt 50 tỷ đồng; Hỗ trợ chi phí cho gia đình nạn nhân tử vong trong tai nạn giao thông tại dốc cầu Trường Đai, Gò Vấp (17/02/2016).
- Tổ chức sự kiện: VASS chủ yếu tự thực hiện bằng nguồn lực nội bộ thuộc bộ phận PR các sự kiện khai trương, kỷ niệm ngày thành lập nhằm tiết kiệm ngân sách, không thuê đơn vị tổ chức sự kiện chuyên nghiệp bên ngoài.
- Xử lý khủng hoảng: VASS từng bước vượt qua khủng hoảng an toàn vốn năm 2015 thông qua đề án tái cơ cấu của Chủ tịch HĐQT Đỗ Thị Minh Đức, ban hành 6 giải pháp kiểm soát rủi ro: hoàn chỉnh quy trình quản lý rủi ro, xây dựng hệ thống kiểm toán nội bộ, thiết lập chỉ số cảnh báo rủi ro, ứng dụng phần mềm quản trị, hoàn thiện cơ sở dữ liệu khách hàng và kết nối chia sẻ thông tin rủi ro liên ngành.
- Quan hệ truyền thông và báo chí: Duy trì liên hệ với các đài truyền hình (VTV1, VTV9, HTV, TH Quốc phòng) và các cơ quan báo chí (Thanh Niên, Tuổi Trẻ, SGGP, Dân Trí, Tin Tức...).
Bảng tổng hợp tần suất xuất hiện trên các kênh truyền thông của VASS và đối tác:
| Năm / Đơn vị |
Đài truyền hình |
Báo in |
Báo điện tử |
Tổng cộng |
| VASS năm 2014 |
18 |
18 |
68 |
104 |
| VASS năm 2015 |
27 |
26 |
147 |
200 |
| VASS năm 2016 (độc lập) |
10 |
8 |
121 |
139 |
| Đơn vị thành viên, đối tác (2016) |
39 |
27 |
234 |
300 |
| Tổng tần suất truyền thông năm 2016 |
49 |
35 |
355 |
439 |
Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quan hệ công chúng của Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS)
Trên cơ sở định hướng năm 2017 của VASS (đặt trọng tâm vào lợi nhuận và hiệu quả, kế hoạch doanh thu phí bảo hiểm gốc đạt 2.000 tỷ đồng, nâng tỷ lệ tái tục hợp đồng lên 55%, đẩy mạnh kênh bảo hiểm trực tuyến online), tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm:
- Đối với hoạt động cộng đồng:
- Xóa bỏ tính cục bộ, phân tán tại các chi nhánh riêng lẻ bằng việc quy hoạch các chương trình thiện nguyện có tính chiến lược và quy mô toàn quốc.
- Huy động đồng loạt các chi nhánh (Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Phú Yên...) cùng tham gia vào các sự kiện lớn như "Nhà sạch đón tết" để tạo hiệu ứng truyền thông đồng bộ.
- Xây dựng các chương trình định kỳ dài hạn gắn với các ngày kỷ niệm quốc tế, cụ thể là duy trì chiến dịch hưởng ứng "Ngày Môi trường Thế giới" qua các năm 2018, 2019.
- Đối với hoạt động nội bộ:
- Thiết lập trang tin nội bộ chính thức mang tên "WE ARE A TEAM" thay thế việc trao đổi nghiệp vụ qua Facebook hoặc Gmail cá nhân; cấu trúc thành các chuyên mục: Trang chủ, Góc nhìn, Giải trí, Kinh doanh, Lối sống nhằm kết nối hơn 500 nhân sự trên toàn hệ thống.
- Tổ chức chương trình team-building ngoài trời (outdoor) định kỳ vào dịp hè tại các khu nghỉ dưỡng ven biển (Nha Trang, Vũng Tàu). Đề tài xây dựng chi tiết mục tiêu (phát triển tư duy nhóm, nâng cao kỹ năng phối hợp), thiết kế nội dung trò chơi vận động và tổ chức đêm lửa trại để đúc kết bài học văn hóa doanh nghiệp.
- Đối với hoạt động tài trợ:
- Khuếch đại độ phủ thương hiệu bằng cách liên kết tài trợ các chương trình truyền hình có ý nghĩa xã hội nhân văn như "Vì bạn xứng đáng" hoặc "Ngôi nhà mơ ước".
- Đề xuất thành lập bộ phận Marketing chuyên biệt để sản xuất các đoạn phim ngắn chứa thông điệp truyền thông của VASS phát kèm các chương trình tài trợ, khắc phục tình trạng truyền thông chỉ tập trung vào báo giấy và báo mạng.
Kết quả và đóng góp
Kết quả phân tích thực tế:
- Khóa luận đã hệ thống hóa các chỉ số hoạt động kinh doanh của VASS sau tái cấu trúc: Doanh thu tăng trưởng từ 417,79 tỷ đồng (năm 2014) lên 1.620,91 tỷ đồng (năm 2016); lợi nhuận đạt mức 537,33 tỷ đồng vào năm 2016, đưa VASS vươn từ vị trí thứ 14 lên vị trí thứ 6 toàn ngành bảo hiểm phi nhân thọ.
- Tổng kết định lượng hiệu quả truyền thông: Số lượt xuất hiện trên các phương tiện truyền thông của VASS tăng mạnh từ 104 lượt (năm 2014) lên 200 lượt (năm 2015). Năm 2016, độ phủ truyền thông mở rộng sang mạng lưới các đối tác và công ty thành viên, đạt tổng cộng 439 lượt tin bài và phóng sự.
Giải pháp và đóng góp của đề tài:
- Phân tích rõ nét mô hình "PR du kích" (tự sản xuất nội dung, tự tổ chức sự kiện) giúp doanh nghiệp bảo hiểm phục hồi uy tín và tái định vị thương hiệu với ngân sách tiết kiệm sau thời kỳ khủng hoảng.
- Chỉ rõ các điểm hạn chế cốt lõi trong thực trạng PR tại VASS: Hoạt động cộng đồng còn mang tính ngắn hạn (1 - 2 ngày), thiếu bộ phận Marketing riêng, nhân sự phòng PR mỏng và việc giao tiếp nội bộ chưa có nền tảng số hóa thống nhất.
- Đề xuất hệ thống giải pháp thiết thực, gắn liền với mục tiêu kinh doanh năm 2017 của công ty, bao gồm việc xây dựng trang tin nội bộ "WE ARE A TEAM", chuẩn hóa quy trình team-building và kế hoạch mở rộng tài trợ truyền hình.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của khóa luận:
- Phạm vi dữ liệu phân tích phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn số liệu thứ cấp do các phòng ban của VASS cung cấp, số liệu thực tế dừng lại ở mốc 4 tháng đầu năm 2017.
- Đề tài chưa triển khai được phương pháp điều tra bảng hỏi (khảo sát định lượng) trên quy mô mẫu khách hàng bên ngoài để đo lường cụ thể mức độ nhận diện thương hiệu hay chỉ số thiện cảm của công chúng đối với VASS.
Hướng nghiên cứu tiếp:
- Thực hiện khảo sát thực chứng trên tập khách hàng mục tiêu để đánh giá tương quan giữa mức độ tiếp cận hoạt động PR và quyết định mua hợp đồng bảo hiểm.
- Nghiên cứu mô hình phối hợp giữa hoạt động PR truyền thống và công nghệ truyền thông kỹ thuật số (Digital PR) phục vụ việc phát triển kênh bán bảo hiểm trực tuyến (online) theo định hướng tái cơ cấu của VASS.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên các chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Quản trị Marketing và Quan hệ công chúng khi tìm hiểu về phương thức triển khai PR trong ngành dịch vụ tài chính - bảo hiểm tại Việt Nam.
Phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu nhất là Chương 2, nơi tác giả tổng hợp chi tiết hồ sơ các chương trình thiện nguyện liên kết cùng cơ quan ngoại giao (Lãnh sự quán Nam Phi), quy trình phân bổ tình nguyện viên trong chiến dịch "Ngày chủ nhật xanh" và các dữ liệu thống kê tần suất truyền thông báo đài giai đoạn 2014 - 2016. Đây là trường hợp nghiên cứu thực tiễn điển hình về quá trình một doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân vượt qua khủng hoảng tài chính và tái định vị thương hiệu thông qua các hoạt động xã hội.
Câu hỏi thường gặp
1. VASS đã áp dụng giải pháp quản trị nào để kiểm soát rủi ro và xử lý khủng hoảng truyền thông sau giai đoạn 2009 - 2015?
Công ty đã thực hiện tái cấu trúc bộ máy dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch HĐQT Đỗ Thị Minh Đức, ban hành 6 giải pháp kiểm soát rủi ro gồm: hoàn chỉnh quy trình quản lý rủi ro, xây dựng hệ thống kiểm tra kiểm soát nội bộ, thiết lập các chỉ số cảnh báo rủi ro, phát triển phần mềm quản trị hệ thống, hoàn thiện cơ sở dữ liệu khách hàng và kết nối chia sẻ thông tin rủi ro với các đơn vị đối tác trong ngành; kết hợp thông điệp phát ngôn đề cao đạo đức và tính nhân văn của nghề bảo hiểm.
2. Tần suất xuất hiện trên các kênh truyền thông của VASS giai đoạn 2014 - 2016 biến động như thế nào?
Năm 2014, VASS xuất hiện trên 104 lượt báo đài (18 đài, 18 báo in, 68 báo điện tử). Năm 2015, con số này tăng lên 200 lượt (27 đài, 26 báo in, 147 báo điện tử). Đến năm 2016, tần suất độc lập của VASS là 139 lượt; tuy nhiên nếu tính cả các hoạt động truyền thông đồng hành cùng các đơn vị đối tác và công ty thành viên thì tổng tần suất đạt 439 lượt.
3. Hoạt động "Ngày chủ nhật xanh" ngày 23/08/2015 của VASS được phân bổ nhân sự như thế nào?
Chương trình thu hút hơn 500 sinh viên tình nguyện, được chia làm 6 nhóm tại các địa điểm: Nhóm 1 tại Nhà văn hóa Thanh Niên (250 người); Nhóm 2 tại Chùa Huyền Trang - Nhà Bè (100 người); Nhóm 3 tại Chùa Lâm Quang - Quận 8 (20 người); Nhóm 4 tại Trung tâm Bảo trợ Người tàn tật Hiệp Bình Chánh (40 người); Nhóm 5 tại Mái ấm Tâm Đức - Quận 4 (40 người); Nhóm 6 tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 - Quận 10 (50 người).
4. Gói tài trợ của VASS dành cho Giải Vô địch bóng bàn Toàn quốc Báo Nhân Dân các năm 2016 và 2017 có quy mô ra sao?
VASS tài trợ bảo hiểm cho vận động viên và giải thưởng Hoa Khôi trong hai mùa giải liên tiếp (lần thứ 34 năm 2016 và lần thứ 35 năm 2017) với mức trách nhiệm bảo hiểm 200.000.000 đồng/người/vụ; tổng giá trị trách nhiệm bảo hiểm cho toàn đoàn đạt 50 tỷ đồng.
5. Tác giả đề xuất giải pháp cụ thể nào để khắc phục hạn chế trong công tác truyền thông nội bộ tại VASS?
Tác giả đề xuất xây dựng trang tin nội bộ chính thức mang tên "WE ARE A TEAM" với các chuyên mục Trang chủ, Góc nhìn, Giải trí, Kinh doanh, Lối sống để thay thế các kênh liên lạc rời rạc như Facebook hay Gmail; đồng thời tổ chức định kỳ các chuyến dã ngoại team-building ngoài trời (outdoor) tại Nha Trang hoặc Vũng Tàu nhằm thắt chặt tinh thần làm việc nhóm giữa các phòng ban và chi nhánh.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Ngô Hải My đã phản ánh bức tranh toàn diện về thực trạng và vai trò của quan hệ công chúng tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông trong giai đoạn tái cấu trúc sau khủng hoảng. Bằng việc phân tích các chuỗi hoạt động vì cộng đồng, đào tạo nội bộ, tài trợ thể thao và duy trì quan hệ với báo chí, nghiên cứu đã làm sáng tỏ hiệu quả của mô hình truyền thông tiết kiệm chi phí đối với sự phục hồi doanh thu và vị thế ngành của doanh nghiệp. Các giải pháp được đề xuất trong công trình bám sát định hướng phát triển năm 2017 của VASS, mang lại giá trị thực tiễn đối với công tác hoàn thiện chiến lược PR của công ty.