Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và sự gia tăng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, việc xây dựng uy tín thương hiệu và truyền tải thông tin chính xác đến khách hàng trở thành một nhiệm vụ then chốt. Bên cạnh chất lượng sản phẩm và dịch vụ bồi thường, các doanh nghiệp cần một công cụ truyền thông hiệu quả, tối ưu chi phí nhằm duy trì thiện cảm và niềm tin từ công chúng. Hoạt động quan hệ công chúng (Public Relations - PR) được Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS) lựa chọn như một công cụ trọng tâm trong chiến lược khôi phục và phát triển thương hiệu sau giai đoạn tái cấu trúc doanh nghiệp.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò, chức năng và các hoạt động quan hệ công chúng trong doanh nghiệp.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng triển khai các hoạt động quan hệ công chúng tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông giai đoạn từ năm 2014 đến 4 tháng đầu năm 2017.
  3. Đề xuất các giải pháp và kiến nghị thực tiễn nhằm hoàn thiện, nâng cao chất lượng hoạt động quan hệ công chúng của VASS trong các năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quan hệ công chúng của doanh nghiệp.
  • Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS), trụ sở chính tại 80 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh cùng hệ thống chi nhánh trực thuộc.
  • Phạm vi thời gian: Số liệu và thông tin hoạt động được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2014 đến tháng 4 năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm và công trình nghiên cứu chuyên ngành về truyền thông và tiếp thị:

  • Khái niệm công chúng: Dẫn chiếu định nghĩa của Cateora về công chúng là nhóm người có mối quan tâm hoặc ảnh hưởng hiện tại, tiềm năng đến khả năng đạt mục tiêu của doanh nghiệp (bao gồm cả công chúng bên ngoài và công chúng nội bộ).
  • Khái niệm và chức năng PR: Tổng hợp định nghĩa từ Frank Jefkins (giao tiếp hai chiều được lập kế hoạch), Viện Quan hệ công chúng Anh Quốc (IPR), Đại hội đồng Quốc tế những người làm PR tại Mexico (1978), và Tổ chức Nghiên cứu & Đào tạo QHCC Mỹ (Foundation of PR Research and Education). Khóa luận xác định PR bao gồm 4 chức năng cơ bản: nghiên cứu, hoạch định, truyền thông, đánh giá; cùng 3 chức năng quản trị: định hướng dư luận, phản ứng lại dư luận và duy trì mối quan hệ đôi bên cùng có lợi.
  • Các mảng nghiệp vụ PR: Dẫn chiếu lý thuyết hoạt động cộng đồng và trách nhiệm xã hội (Belch & Belch, 2004), hoạt động tài trợ (Levy, 2004; Parker, 1991), quản trị khủng hoảng truyền thông (Sandrak ClawsonFreeo; Beth Winston), cùng các hình thức quan hệ báo chí (thông cáo báo chí, họp báo, phỏng vấn).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm:

  • Phương pháp thống kê, mô tả số liệu hoạt động kinh doanh và tần suất truyền thông.
  • Phương pháp so sánh, đối chiếu kết quả qua các năm (2014, 2015, 2016).
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu thực tế.

Nguồn dữ liệu sử dụng là dữ liệu thứ cấp nội bộ do Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông cung cấp, bao gồm báo cáo tài chính kiểm toán, tài liệu lưu trữ của Phòng Quan hệ công chúng, Phòng Nhân sự và các kế hoạch đào tạo, hoạt động xã hội của công ty.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động quan hệ công chúng của doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa khung lý thuyết tổng quan về PR trong hoạt động kinh doanh thương mại và phi thương mại. Tác giả làm rõ đặc điểm của nghề PR: môi trường làm việc áp lực cao, chịu sự biến đổi nhanh chóng của công nghệ thông tin, đòi hỏi chuyên môn vững vàng và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp nghiêm ngặt.

Nội dung chương phân loại chi tiết 6 nhóm hoạt động PR chính của doanh nghiệp:

  1. Hoạt động cộng đồng: Tham gia vận động gây quỹ, bảo trợ trẻ em, cứu trợ đồng bào gặp khó khăn, tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường nhằm xây dựng hình ảnh trách nhiệm xã hội.
  2. Hoạt động nội bộ: Thiết lập kênh giao tiếp giữa ban lãnh đạo và nhân viên, đào tạo phát triển năng lực, tổ chức phong trào văn hóa - thể thao, xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
  3. Hoạt động tài trợ: Gắn kết hình ảnh thương hiệu với các sự kiện thể thao, văn hóa hoặc chương trình truyền hình để tạo liên kết nhận thức nơi công chúng.
  4. Tổ chức sự kiện: Triển khai họp báo, lễ kỷ niệm, khai trương chi nhánh, hội nghị khách hàng nhằm thu hút sự chú ý của đối tác và cơ quan truyền thông.
  5. Xử lý khủng hoảng: Quản trị và giảm thiểu thiệt hại về mặt uy tín khi phát sinh tranh chấp pháp lý, tin đồn thất thiệt hoặc sự cố ngoài ý muốn.
  6. Quan hệ với truyền thông, báo chí: Tương tác với báo in, báo nói, báo hình và báo trực tuyến thông qua thông cáo báo chí, họp báo và bài viết chuyên đề.

Chương 2: Thực trạng hoạt động quan hệ công chúng của Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS)

Chương 2 trình bày bức tranh thực tế về tổ chức và hoạt động PR tại VASS. Công ty thành lập ngày 07/11/2003 theo giấy phép của Bộ Tài chính, phát triển mạng lưới 26 chi nhánh, 27 đơn vị kinh doanh/văn phòng giao dịch, hơn 500 cán bộ nhân viên và hơn 1.500 đại lý trên toàn quốc. Sau giai đoạn suy thoái (2009–2011), công ty thực hiện tái cấu trúc từ cuối năm 2012 và thay đổi hệ thống nhận diện thương hiệu vào tháng 9/2014 với khẩu hiệu "Today not Tomorrow".

Chỉ tiêu Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016
Doanh thu (VNĐ) 417.790.433.386 797.540.296.197 1.620.914.593.706
Chi phí (VNĐ) 365.749.392.292 943.072.015.851 1.083.580.365.802
Lợi nhuận (VNĐ) 52.041.041.094 (145.531.719.654) 537.334.227.904

Nguồn: Báo cáo tài chính năm 2014, 2015, 2016 của VASS

Thực trạng các mảng hoạt động PR tại VASS được tác giả khảo sát chi tiết:

  • Hoạt động cộng đồng:
    • Ngày 02/11/2014: Chương trình "Cùng VASS xoa dịu nỗi đau da cam" tại Vĩnh Phúc (hơn 40 suất quà, 200.000 VNĐ/người, hỗ trợ 60 triệu đồng mua sắm thiết bị).
    • Ngày 09/01/2015: Tặng quà Tết cho 100 học sinh, hội viên Hội người mù tỉnh Thừa Thiên Huế (600.000 VNĐ/suất).
    • Ngày 20/05/2015: Tặng gần 100 phần quà cho bệnh nhi ung thư tại Bệnh viện Quận 2, TP.HCM.
    • Ngày 12/07/2015: Thăm và tặng nhu yếu phẩm, dụng cụ học tập tại Trung tâm nhân đạo Huyền Trang (Chùa Lá), huyện Nhà Bè, TP.HCM (chăm sóc 20 người già neo đơn, 40 trẻ mồ côi).
    • Ngày 23/08/2015: Phối hợp cùng Lãnh sự quán Nam Phi, NVH Thanh Niên và các đơn vị tổ chức "Ngày chủ nhật xanh" với hơn 500 tình nguyện viên chia làm 6 nhóm tại NVH Thanh Niên, Chùa Huyền Trang, Chùa Lâm Quang, Trung tâm Bảo trợ Người tàn tật Hiệp Bình Chánh, Mái ấm Tâm Đức và BV Nhi Đồng 1.
    • Chuỗi chương trình "Nhà sạch đón tết": Lần 1 (15/01/2015 với 400 tình nguyện viên); Lần 2 (08/01–06/02/2016 cùng AquaOne, CLB Tuổi trẻ Thăng Long - YDA, AAA Plus, Animus gói 700 bánh chưng); Lần 3 (09/01–22/01/2017 cùng CBAM, Green Vietnam Fund, YDA dọn dẹp vệ sinh hơn 10 hộ dân, đóng góp hơn 3 triệu đồng, gói hơn 1.200 bánh chưng với sự tham gia của sinh viên trong nước và quốc tế).
    • Ngày 05/06/2017: Hưởng ứng Ngày Môi trường Thế giới tại Trung tâm Bảo trợ xã hội trẻ em thiệt thòi TP.HCM (trao quà và hơn 200 đầu sách giáo dục môi trường).
Tên khóa đào tạo / Sự kiện nội bộ Thời gian Quy mô Nội dung chính
Khóa huấn luyện "Train the trainer" 19/09/2016 – 21/09/2016 8–10 học viên Kỹ năng tìm kiếm khách hàng, xử lý từ chối, chốt hợp đồng, kỹ năng viết email, tuyển dụng nhân viên bán hàng (do PTGĐ Trần Quốc Mạnh giảng dạy).
Khóa đào tạo "Sử dụng thời gian hiệu quả" Tháng 12/2016 20–25 học viên Quản lý thời gian, quản lý mục tiêu cá nhân, lập kế hoạch và rèn luyện tính kỷ luật.
Hội thảo "Tư duy mở" Tháng 10/2016 80 học viên Kích thích trí tưởng tượng, tính sáng tạo trong công việc và cuộc sống.
Khóa đào tạo "Nghiệp vụ bảo hiểm xây dựng nâng cao" Tháng 05/2017 20–25 học viên Nâng cao nghiệp vụ Xây dựng – Lắp đặt chuẩn quốc tế, phối hợp cùng Công ty môi giới bảo hiểm MARSH.
Phong trào mặc áo dài nơi công sở 07/03/2016 Gần 100 nhân viên Hưởng ứng nét đẹp truyền thống và phong trào của UBND, Sở Du lịch TP.HCM.
  • Hoạt động tài trợ và sự kiện: Tài trợ bảo hiểm vận động viên và bảo hiểm Hoa Khôi tại Giải Vô địch bóng bàn Toàn quốc Báo Nhân Dân lần thứ 34 (2016) và lần thứ 35 (2017) với mức trách nhiệm 200.000.000 VNĐ/người/vụ (tổng giá trị bảo hiểm 50 tỷ đồng). Hỗ trợ tài chính đột xuất cho thân nhân vụ tai nạn giao thông tại dốc cầu Trường Đai, quận Gò Vấp (17/02/2016). Các sự kiện nội bộ như kỷ niệm thành lập, khai trương chi nhánh được bộ phận PR tự triển khai.
  • Xử lý khủng hoảng và quan hệ truyền thông: Vượt qua khủng hoảng thanh khoản năm 2015 thông qua 6 nhóm giải pháp kiểm soát rủi ro của ban lãnh đạo. Tần suất xuất hiện trên các kênh truyền thông đạt 104 lượt (năm 2014), 200 lượt (năm 2015) và 157 lượt riêng VASS năm 2016. Tổng tần suất truyền thông năm 2016 tính cả VASS và các đơn vị thành viên/đối tác đạt 439 lượt (gồm LSQ Nam Phi: 170, CBAM: 57, AquaOne: 105, Sông Đuống: 36, Greenity Hậu Giang: 24, AAA Plus: 17, Animus: 22, Toàn Mỹ: 8).
Kênh truyền thông Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 (Riêng VASS)
Đài truyền hình 18 27 10
Báo in 18 26 8
Báo trực tuyến (Online) 68 147 139
Tổng số lượt 104 200 157

Nguồn: Thống kê của Phòng Quan hệ công chúng VASS

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quan hệ công chúng của Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS)

Căn cứ vào định hướng kinh doanh năm 2017 của VASS (duy trì doanh thu phí bảo hiểm gốc 2.000 tỷ đồng, nâng tỷ lệ tái tục hợp đồng lên 55%, tăng cường bảo hiểm trực tuyến, tinh giản chi phí), tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp chuyên môn cho hoạt động PR:

  1. Đối với hoạt động cộng đồng:
    • Chuyển đổi từ các chương trình mang tính tự phát, cục bộ tại từng chi nhánh sang quy mô toàn quốc, huy động đồng bộ mạng lưới chi nhánh (Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Phú Yên...) cùng thực hiện vào các dịp cao điểm như "Nhà sạch đón tết".
    • Xây dựng chương trình thiện nguyện và bảo vệ môi trường có tính dài hạn, cam kết duy trì định kỳ qua các năm thay vì chỉ tổ chức sự kiện đơn lẻ 1–2 ngày.
  2. Đối với hoạt động nội bộ:
    • Xây dựng chuyên trang thông tin nội bộ mang tên "WE ARE A TEAM" với các chuyên mục: Trang chủ, Góc nhìn, Giải trí, Kinh doanh, Lối sống nhằm thay thế việc trao đổi rời rạc qua Gmail/Facebook, tăng cường gắn kết giữa hội sở và các chi nhánh.
    • Định kỳ tổ chức các chương trình dã ngoại rèn luyện tinh thần đồng đội (team-building outdoor) tại các bãi biển (Nha Trang, Vũng Tàu) với các bài tập vận động, tư duy nhóm và chia sẻ kinh nghiệm.
  3. Đối với hoạt động tài trợ và quảng bá:
    • Đẩy mạnh liên kết tài trợ các chương trình truyền hình xã hội có độ phủ sóng cao như "Vì bạn xứng đáng", "Ngôi nhà mơ ước".
    • Sản xuất các đoạn phim ngắn mang thông điệp nhân văn phát kèm sự kiện tài trợ nhằm gia tăng độ nhận biết thương hiệu trên sóng truyền hình quốc gia.
  4. Kiến nghị về mặt tổ chức quản lý: Thành lập phòng Marketing độc lập để xây dựng chiến lược truyền thông dài hạn; bổ sung ngân sách và nhân lực chuyên trách cho phòng PR; xây dựng hệ thống quy chuẩn kiểm soát rủi ro và ngăn ngừa khủng hoảng truyền thông.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và phản ánh trung thực kết quả hoạt động PR cùng hiệu quả kinh doanh của VASS trong giai đoạn chuyển mình quan trọng:

  • Doanh thu kinh doanh bảo hiểm tăng trưởng liên tục: từ 417,79 tỷ đồng (2014) lên 797,54 tỷ đồng (2015) và đạt 1.620,91 tỷ đồng (2016), đưa VASS từ vị trí thứ 14 lên vị trí thứ 6 toàn ngành bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.
  • Lợi nhuận sau giai đoạn âm năm 2015 (-145,53 tỷ đồng) đã phục hồi mạnh mẽ trong năm 2016, đạt 537,33 tỷ đồng.
  • Chiến thuật "PR du kích" tự tổ chức sự kiện và sản xuất thông cáo báo chí giúp tiết kiệm tối đa ngân sách quảng cáo trong bối cảnh doanh nghiệp đang tái cơ cấu tài chính.
  • Hệ thống hóa toàn bộ số liệu của 7 chương trình cộng đồng lớn, 4 khóa huấn luyện nội bộ tiêu biểu và dữ liệu thống kê tần suất truyền thông trên hơn 400 bài viết/phóng sự truyền thông trong giai đoạn 2014–2016.
  • Đưa ra các giải pháp có tính ứng dụng cụ thể cho doanh nghiệp, từ mô hình trang tin nội bộ đến kế hoạch kết nối hệ thống chi nhánh trong các chiến dịch xã hội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Khóa luận sử dụng hoàn toàn dữ liệu thứ cấp do VASS cung cấp, chưa triển khai khảo sát định lượng (điều tra bằng bảng hỏi) đối với khách hàng bên ngoài để đo lường cụ thể mức độ nhận biết thương hiệu và mức độ hài lòng của công chúng đối với từng chiến dịch PR.
    • Phạm vi thời gian nghiên cứu dừng lại ở tháng 4 năm 2017, chưa theo dõi được kết quả triển khai thực tế của các giải pháp đề xuất cho cả năm 2017.
    • Chưa tính toán chi tiết dự toán ngân sách và tỷ suất hoàn vốn cho các đề xuất mới (như tài trợ chương trình truyền hình thực tế hay xây dựng trang tin nội bộ).
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Thực hiện các nghiên cứu định lượng khảo sát mẫu người tiêu dùng rộng hơn nhằm đánh giá tác động của hoạt động PR đối với hành vi lựa chọn mua bảo hiểm phi nhân thọ.
    • Nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số đo lường hiệu quả truyền thông (PR Metrics) và quy trình chuẩn quản trị khủng hoảng truyền thông cho doanh nghiệp bảo hiểm.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Quản trị Kinh doanh, Quản trị Marketing, Quan hệ công chúng: Tham khảo cấu trúc một bài khóa luận tốt nghiệp phân tích thực trạng PR tại doanh nghiệp dịch vụ tài chính - bảo hiểm; cách thức thu thập và trình bày số liệu báo cáo truyền thông, tổ chức sự kiện và đào tạo nội bộ.
  • Chuyên viên truyền thông và quản lý tại các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: Tham khảo mô hình thực tế về việc sử dụng PR cộng đồng và PR nội bộ để phục hồi thương hiệu sau khủng hoảng, cùng các kinh nghiệm triển khai chiến dịch tình nguyện liên kết với các cơ quan ngoại giao, trường đại học và tổ chức xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Slogan và nhận diện thương hiệu mới của VASS được thay đổi vào thời điểm nào và mang ý nghĩa gì?
Vào cuối tháng 9/2014, VASS chính thức thay đổi logo và hệ thống nhận diện thương hiệu với slogan "Today not Tomorrow" (Việc hôm nay không để ngày mai), thể hiện triết lý kinh doanh hướng đến một doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thân thiện, minh bạch và giải quyết bồi thường nhanh chóng, tin cậy cho khách hàng.

2. Kết quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm của VASS biến động như thế nào trong giai đoạn 2014–2016?
Doanh thu kinh doanh bảo hiểm tăng trưởng đều qua các năm: 417,79 tỷ đồng (2014), 797,54 tỷ đồng (2015, tăng 90,9% so với 2014) và 1.620,91 tỷ đồng (2016, tăng 103,2% so với 2015). Lợi nhuận năm 2014 đạt 52,04 tỷ đồng, năm 2015 ghi nhận lỗ 145,53 tỷ đồng trong quá trình tái cấu trúc, và năm 2016 đạt lợi nhuận 537,33 tỷ đồng. Thứ hạng doanh thu toàn ngành của VASS tăng từ vị trí 14 lên vị trí thứ 8 (2015) và xếp thứ 6 (2016).

3. Hoạt động PR nội bộ tại VASS tập trung vào những mảng đào tạo nghiệp vụ nào?
Công ty tổ chức các khóa huấn luyện tiêu biểu như: khóa "Train the trainer" (tháng 9/2016, 8–10 học viên) do Phó Tổng Giám đốc Trần Quốc Mạnh trực tiếp giảng dạy về kỹ năng bán hàng và quản lý; khóa "Sử dụng thời gian hiệu quả" (tháng 12/2016, 20–25 học viên); hội thảo "Tư duy mở" (tháng 10/2016, 80 học viên); và khóa đào tạo "Nghiệp vụ bảo hiểm xây dựng nâng cao" phối hợp cùng Công ty môi giới bảo hiểm MARSH (tháng 5/2017, 20–25 học viên).

4. Chương trình cộng đồng thường niên nổi bật nhất của VASS là gì và quy mô triển khai ra sao?
Chương trình "Nhà sạch đón tết" được VASS phối hợp cùng Lãnh sự danh dự Cộng hòa Nam Phi và các tổ chức đối tác tổ chức vào tháng 1 hàng năm. Chương trình đã diễn ra 3 năm liên tiếp (2015, 2016, 2017), thu hút hàng trăm sinh viên tình nguyện tham gia dọn dẹp vệ sinh nhà ở cho người nghèo, gây quỹ từ thiện và gói hàng nghìn chiếc bánh chưng (700 bánh năm 2016, hơn 1.200 bánh năm 2017) trao tặng các mái ấm, nhà mở tại TP.HCM.

5. Điểm hạn chế lớn nhất trong công tác tổ chức truyền thông và PR của VASS được tác giả chỉ ra là gì?
Các hoạt động xã hội còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ và ngắn hạn tại một số chi nhánh; doanh nghiệp chưa thành lập phòng Marketing riêng biệt; phòng PR còn thiếu hụt ngân sách và nhân lực; việc giao tiếp nội bộ chủ yếu qua Gmail/Facebook cá nhân mà chưa có mạng lưới trang tin nội bộ chính thức; đồng thời chưa thiết lập hệ thống cảnh báo và quản trị khủng hoảng chuyên nghiệp.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Ngô Hải My đã phản ánh toàn diện thực trạng triển khai các hoạt động quan hệ công chúng tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Viễn Đông (VASS) trong giai đoạn tái cơ cấu 2014–2017. Các dữ liệu thực chứng cho thấy PR đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục uy tín, gia tăng nhận diện thương hiệu và gắn kết nội bộ doanh nghiệp với chi phí tối ưu. Những giải pháp đề xuất về xây dựng trang tin nội bộ, nâng cấp quy mô hoạt động xã hội và liên kết tài trợ truyền hình mang tính bám sát thực tiễn hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.