Nghiên Cứu Giải Pháp Hoàn Thiện Hệ Thống Trồng Trọt Tại Huyện Thuận Thành, Tỉnh Bắc Ninh

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu một số giải pháp góp phần hoàn thiện hệ thống trồng trọt tại huyện thuận thành, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Dương Minh Hưng
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Tiến Dũng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu một số giải pháp góp phần hoàn thiện hệ thống trồng trọt tại huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục đồ thị
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Giả thuyết khoa học
• 1.10. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.11. Phạm vi nghiên cứu
• 1.12. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các lý thuyết về hệ thống
• 2.1.1. Khái niệm về hệ thống
• 2.1.2. Hệ thống nông nghiệp (HTNN)
• 2.1.3. Hệ thống canh tác (HTCT)
• 2.1.4. Hệ thống trồng trọt (HTTT)
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Tài nguyên khí hậu
• 4.1.3. Tài nguyên đất
• 4.1.4. Tài nguyên nước
• 4.1.5. Hiện trạng sử dụng đất tự nhiên
• 4.1.6. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.2. Điều kiện kinh tế xã hội, hạ tầng cơ sở
• 4.2.1. Tình hình phát triển kinh tế
• 4.2.2. Dân số, lao động, việc làm, thu nhập
• 4.2.3. Giáo dục và đào tạo, y tế
• 4.2.4. Thực trạng cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 4.2.5. Nông sản hàng hoá và thị trường tiêu thụ
• 4.2.6. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
• 4.3. Thực trạng hệ thống trồng trọt của huyện Thuận Thành
• 4.3.1. Hệ thống cây trồng hàng năm huyện Thuận Thành 2012 – 2015
• 4.3.2. Hiện trạng cây trồng, giống cây trồng
• 4.3.3. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phòng trừ dịch hại cây trồng
• 4.3.4. Hiện trạng các công thức trồng trọt cây trồng huyện Thuận Thành
• 4.3.5. Hiệu quả kinh tế hệ thống trồng trọt
• 4.3.6. Hạn chế của hệ thống trồng trọt huyện Thuận Thành
• 4.4. Thử nghiệm một số giống cây trồng mới trong hệ thống trồng trọt
• 4.4.1. Thử nghiệm so sánh một số giống cây trồng tại huyện Thuận Thành
• 4.4.2. Thử nghiệm so sánh một số giống lúa trong vụ xuân hè 2016
• 4.4.3. Thử nghiệm so sánh hiệu quả của giống ngô NK4300 với giống ngô NK66 và giống ngô LVN24
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Hoàn Thiện Hệ Thống Trồng Trọt

Huyện Thuận Thành, Bắc Ninh, với diện tích đất nông nghiệp đáng kể và dân số đông đảo, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên, hệ thống trồng trọt hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng về đất đai, lao động và khí hậu. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn chậm, nhiều hộ nông dân vẫn áp dụng các biện pháp kỹ thuật lạc hậu, dẫn đến sản xuất manh mún, nhỏ lẻ và chất lượng hàng hóa chưa cao. Do đó, việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp nông nghiệp Thuận Thành để hoàn thiện hệ thống trồng trọt Bắc Ninh là vô cùng cấp thiết. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập cho người dân và phát triển nông nghiệp bền vững.

1.1. Vai trò của nông nghiệp trong phát triển kinh tế Thuận Thành

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế của huyện Thuận Thành, cung cấp nguồn lương thực, thực phẩm thiết yếu và tạo việc làm cho phần lớn dân số. Theo tài liệu gốc, Thuận Thành có 8 loại đất chính, tạo điều kiện đa dạng hóa cây trồng. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc tối ưu hóa hệ thống trồng trọt sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.2. Tính cấp thiết của việc hoàn thiện hệ thống trồng trọt

Việc hoàn thiện hệ thống trồng trọt là yêu cầu cấp thiết để giải quyết những tồn tại và hạn chế trong sản xuất nông nghiệp hiện nay. Điều này bao gồm việc đưa các giống cây trồng mới có năng suất và chất lượng cao vào sản xuất, áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến, và nâng cao năng suất cây trồng. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Thách Thức Trong Hệ Thống Trồng Trọt Tại Thuận Thành

Hệ thống trồng trọt tại Thuận Thành đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Thứ nhất, giống cây trồng còn nghèo nàn, chủ yếu là các giống cũ, hiệu quả kinh tế thấp. Thứ hai, việc sử dụng phân bón chưa cân đối, lạm dụng phân hóa học và ít chú trọng đến phân hữu cơ. Thứ ba, kỹ thuật canh tác còn lạc hậu, chưa áp dụng rộng rãi các công nghệ trồng trọt tiên tiến. Thứ tư, tình trạng bỏ ruộng trong vụ đông vẫn còn diễn ra, gây lãng phí tài nguyên đất đai. Cuối cùng, biến đổi khí hậu và dịch bệnh cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp.

2.1. Hạn chế về giống cây trồng và kỹ thuật canh tác

Theo nghiên cứu, hệ thống giống cây trồng của huyện Thuận Thành còn chưa phong phú, chủ yếu vẫn là các giống cây trồng cũ, cho hiệu quả kinh tế thấp. Kỹ thuật canh tác chưa hợp lý cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến năng suất và chất lượng cây trồng chưa cao. Cần có giải pháp để cải thiện tình trạng này, bao gồm việc đưa các giống cây trồng mới có năng suất cao, chất lượng tốt vào sản xuất và áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến.

2.2. Vấn đề sử dụng phân bón và bảo vệ thực vật

Việc sử dụng phân bón không cân đối, đa phần sử dụng phân hóa học ít chú trọng việc sử dụng các loại phân hữu cơ, gây ảnh hưởng đến chất lượng đất và môi trường. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách cũng gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và hệ sinh thái. Cần có giải pháp để khắc phục tình trạng này, bao gồm việc khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ Bắc Ninh và áp dụng các biện pháp kiểm soát sâu bệnh hại Thuận Thành an toàn và hiệu quả.

2.3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và dịch bệnh

Biến đổi khí hậu với những diễn biến bất thường của thời tiết, như hạn hán, lũ lụt, và dịch bệnh, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp. Cần có giải pháp để thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng chống dịch bệnh hiệu quả, bao gồm việc xây dựng các hệ thống tưới tiêu hợp lý, áp dụng các biện pháp canh tác thích ứng, và sử dụng các giống cây trồng có khả năng chống chịu tốt.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Suất Cây Trồng Tại Thuận Thành

Để nâng cao năng suất cây trồng tại Thuận Thành, cần áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp. Đầu tiên, cần tập trung vào việc cải thiện hệ thống giống cây trồng, đưa các giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh vào sản xuất. Thứ hai, cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến, như tưới tiêu thông minh, bón phân cân đối và hợp lý, và kiểm soát sâu bệnh hại hiệu quả. Thứ ba, cần khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ và các biện pháp canh tác bền vững để bảo vệ môi trường. Cuối cùng, cần tăng cường công tác khuyến nông, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho người dân.

3.1. Lựa chọn và sử dụng giống cây trồng chất lượng cao

Việc lựa chọn và sử dụng giống cây trồng chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần ưu tiên các giống cây trồng đã được khảo nghiệm và chứng minh là phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ người dân tiếp cận với các giống cây trồng mới và chất lượng.

3.2. Áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững

Các kỹ thuật canh tác tiên tiến, như tưới tiêu thông minh, bón phân cân đối và hợp lý, và kiểm soát sâu bệnh hại hiệu quả, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng. Cần khuyến khích người dân áp dụng các kỹ thuật này thông qua các chương trình khuyến nông và hỗ trợ kỹ thuật.

3.3. Sử dụng phân bón hữu cơ và bảo vệ môi trường

Việc sử dụng phân bón hữu cơ và các biện pháp canh tác bền vững không chỉ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Cần khuyến khích người dân sử dụng phân bón hữu cơ và áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường.

IV. Mô Hình Trồng Trọt Hiệu Quả Cho Huyện Thuận Thành

Dựa trên điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của Thuận Thành, có thể áp dụng một số mô hình trồng trọt hiệu quả. Trên đất vàn cao, có thể luân canh dưa chuột - lúa mùa - su hào. Trên đất vàn, có thể luân canh lúa xuân - lúa mùa - khoai tây. Trên đất trũng, có thể chuyển từ 2 vụ lúa sang lúa xuân - nuôi cá. Các mô hình trồng trọt này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần cải tạo đất và bảo vệ môi trường. Cần có sự hỗ trợ và khuyến khích từ các cơ quan chức năng để người dân áp dụng rộng rãi các mô hình trồng trọt này.

4.1. Mô hình luân canh trên đất vàn cao

Mô hình luân canh dưa chuột - lúa mùa - su hào là một lựa chọn phù hợp cho đất vàn cao, giúp tận dụng tối đa nguồn dinh dưỡng trong đất và giảm thiểu sâu bệnh hại. Dưa chuột là cây trồng ngắn ngày, cho thu nhập nhanh, lúa mùa cung cấp lương thực, và su hào là cây trồng vụ đông, giúp tăng thêm thu nhập cho người dân.

4.2. Mô hình luân canh trên đất vàn

Mô hình luân canh lúa xuân - lúa mùa - khoai tây là một lựa chọn phù hợp cho đất vàn, giúp cải tạo đất và tăng thêm thu nhập cho người dân. Khoai tây là cây trồng vụ đông, có giá trị kinh tế cao và giúp cải tạo đất.

4.3. Mô hình lúa kết hợp nuôi cá trên đất trũng

Mô hình lúa kết hợp nuôi cá trên đất trũng không chỉ giúp tăng thêm thu nhập cho người dân mà còn góp phần cải tạo đất và bảo vệ môi trường. Cá giúp kiểm soát cỏ dại và sâu bệnh hại, và phân cá giúp bón cho lúa.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Trồng Trọt Tại Thuận Thành

Việc ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao Bắc Ninh là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả và tính bền vững của sản xuất nông nghiệp. Các công nghệ trồng trọt tiên tiến có thể được áp dụng tại Thuận Thành bao gồm: hệ thống tưới nhỏ giọt, nhà kính, hệ thống giám sát và điều khiển từ xa, và sử dụng máy móc tự động. Việc ứng dụng công nghệ cao không chỉ giúp tăng năng suất và chất lượng cây trồng mà còn giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu tác động đến môi trường. Cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích từ các cơ quan chức năng để người dân tiếp cận và ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.

5.1. Hệ thống tưới nhỏ giọt và tiết kiệm nước

Giải pháp tưới nhỏ giọt Thuận Thành giúp tiết kiệm nước và phân bón, đồng thời cung cấp nước và dinh dưỡng trực tiếp đến rễ cây, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt hơn. Hệ thống này đặc biệt phù hợp với các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.

5.2. Nhà kính và kiểm soát môi trường

Giải pháp nhà kính Thuận Thành giúp kiểm soát môi trường trồng trọt, bảo vệ cây trồng khỏi các tác động tiêu cực của thời tiết và sâu bệnh hại. Nhà kính cũng giúp kéo dài thời gian sinh trưởng của cây trồng và tăng năng suất.

5.3. Hệ thống giám sát và điều khiển từ xa

Hệ thống giám sát và điều khiển từ xa giúp người dân theo dõi và điều chỉnh các thông số môi trường trồng trọt, như nhiệt độ, độ ẩm, và ánh sáng, từ xa. Hệ thống này giúp tiết kiệm thời gian và công sức, đồng thời đảm bảo cây trồng luôn được chăm sóc tốt nhất.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Trồng Trọt Bền Vững

Để phát triển nông nghiệp bền vững Thuận Thành, cần có các chính sách hỗ trợ nông nghiệp Bắc Ninh phù hợp. Các chính sách này có thể bao gồm: hỗ trợ vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, và bảo hiểm nông nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý nhà nước về nông nghiệp, đảm bảo chất lượng vật tư nông nghiệp và an toàn vệ sinh thực phẩm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người dân để thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ này.

6.1. Hỗ trợ vốn vay và tín dụng cho nông dân

Việc tiếp cận vốn vay và tín dụng là yếu tố quan trọng để người dân có thể đầu tư vào sản xuất nông nghiệp. Cần có các chính sách ưu đãi về lãi suất và thủ tục vay vốn để người dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn.

6.2. Hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ

Việc chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật và tư vấn giải pháp trồng trọt cho người dân là rất quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần tăng cường công tác khuyến nông và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân.

6.3. Hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và xây dựng thương hiệu

Việc tiêu thụ sản phẩm và xây dựng thương hiệu là yếu tố quan trọng để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp. Cần có các chính sách hỗ trợ người dân tìm kiếm thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh sở hữu tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp là 7.809,69 ha cùng quy mô dân số trên 150.250 người. Nằm tại vị trí chiến lược thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với các tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 38 và Tỉnh lộ 282, địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để giao thương nông sản. Tuy nhiên, thực trạng sản xuất nông nghiệp tại đây còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: tốc độ chuyển dịch cơ cấu cây trồng diễn ra chậm, phương thức canh tác còn manh mún, lạm dụng phân bón vô cơ và chưa khai thác hiệu quả quỹ đất trong vụ đông.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp, từng bước hình thành nền sản xuất hàng hóa có giá trị cao, thích ứng với điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trường. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn bao gồm: đánh giá toàn diện mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến hệ thống trồng trọt; nhận diện các hạn chế cản trở năng suất trên các chân đất vàn cao, đất vàn và đất trũng; thử nghiệm các giống cây trồng mới có năng suất cao và đề xuất các công thức luân canh cây trồng tối ưu.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Thuận Thành trong giai đoạn 2012 - 2016. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao giá trị gia tăng trên 1 ha canh tác từ 15% đến 25%, cải thiện thu nhập cho hơn 30.000 nông hộ và thúc đẩy tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hệ thống nông nghiệp của Giáo sư Phạm Chí Thành, Giáo sư Phạm Tiến Dũng và Viện sĩ Đào Thế Tuấn. Theo trường phái này, hệ thống nông nghiệp là một phức hợp hoàn chỉnh kết hợp giữa ba phân hệ: sinh học - sinh thái, kinh tế và văn hóa - xã hội. Trong đó, hệ thống trồng trọt giữ vị trí trung tâm, quyết định trực tiếp đến sự vận hành của các tiểu hệ thống chăn nuôi, chế biến nông sản và dịch vụ nông thôn.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết hệ thống canh tác và luân canh cây trồng theo tiêu chuẩn của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) và Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO). Ba khái niệm then chốt được áp dụng xuyên suốt gồm: cơ cấu cây trồng hợp lý (sự bố trí tối ưu về chủng loại, tỷ lệ và thời điểm gieo trồng), chuyển đổi cơ cấu cây trồng (quá trình thay đổi tỷ lệ diện tích để phá vỡ thế độc canh) và tính trội của hệ sinh thái nông nghiệp. Khung lý thuyết nhấn mạnh việc đa dạng hóa cây trồng thông qua luân canh cây họ đậu nhằm bổ sung 26-36 kg N/ha tự nhiên cho đất, giúp bảo vệ tài nguyên đất và giảm thiểu rủi ro sinh học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo niên giám thống kê, báo cáo chuyên môn của Ủy ban nhân dân huyện Thuận Thành, Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên và Môi trường giai đoạn 2012 - 2015. Nguồn dữ liệu sơ cấp được điều tra thực địa từ tháng 2/2016 đến tháng 2/2017 với quy mô mẫu 90 hộ nông dân. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được triển khai tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng: xã Nghĩa Đạo (chân đất vàn cao), xã Hoài Thượng (chân đất vàn) và xã Đại Đồng Thành (chân đất trũng), mỗi xã chọn 3 thôn và mỗi thôn chọn 10 hộ. Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp bảng hỏi bán cấu trúc và công cụ phỏng vấn nhóm chuyên gia (KIP) được áp dụng để đảm bảo độ tin cậy của thông tin kinh tế nông hộ.

Về phương pháp thực nghiệm đồng ruộng, tác giả thiết lập hai thí nghiệm so sánh giống theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) gồm 4 lần nhắc lại: Thí nghiệm 1 so sánh giống lúa thuần TBR225, giống Thiên Ưu 8 với giống đối chứng Khang Dân 18 tại xã Nghĩa Đạo (diện tích 320 m2/ô); Thí nghiệm 2 so sánh giống ngô lai NK4300, giống NK66 với giống đối chứng LVN24 tại xã Hoài Thượng (diện tích 195 m2/ô). Số liệu sinh trưởng và năng suất được phân tích thống kê qua phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel để tính toán sai số thí nghiệm ở mức ý nghĩa 95%. Hiệu quả kinh tế được lượng hóa thông qua các chỉ số tổng thu, tổng chi phí, lãi thuần và tỷ suất lợi nhuận biên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm trên cây lúa vụ Xuân 2016 cho thấy giống lúa thuần TBR225 thể hiện ưu thế vượt trội với năng suất thực thu đạt 68,5 tạ/ha, cao hơn giống đối chứng Khang Dân 18 khoảng 12,3% (Khang Dân 18 chỉ đạt 61,0 tạ/ha). Thời gian sinh trưởng của TBR225 dao động 120-132 ngày, số nhánh hữu hiệu đạt 5,8 nhánh/khóm và mức lãi thuần tăng 18,6% so với sản xuất đại trà.

Trong khảo nghiệm ngô vụ Đông 2016, giống ngô lai NK4300 đạt năng suất thực thu 82,4 tạ/ha, vượt 22,8% so với giống đối chứng LVN24 (đạt 67,1 tạ/ha) và cao hơn giống NK66 khoảng 6,5%. Hiệu quả kinh tế của giống NK4300 đạt mức lãi thuần 24,5 triệu đồng/ha, cao hơn 35,2% so với canh tác giống ngô cũ tại địa phương.

Về đánh giá các công thức luân canh, nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa rõ nét về hiệu quả kinh tế trên từng chân đất. Trên đất vàn cao, công thức luân canh "Dưa chuột - Lúa mùa - Su hào" mang lại tổng thu nhập trên 180 triệu đồng/ha/năm, đạt lãi thuần hơn 95 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 2,4 lần so với công thức 2 vụ lúa truyền thống. Trên đất vàn, công thức "Lúa xuân - Lúa mùa - Khoai tây đông" mang lại lãi thuần trên 85 triệu đồng/ha/năm, tăng hơn 40% so với hệ thống 2 vụ lúa bỏ hóa vụ đông. Trên chân đất trũng, mô hình chuyển đổi "Lúa xuân - Nuôi cá" cho thu nhập thuần tăng gấp 1,8 lần so với canh tác 2 vụ lúa bấp bênh.

Thảo luận kết quả

Khả năng sinh trưởng và tích lũy sinh khối vượt trội của giống lúa TBR225 và ngô NK4300 xuất phát từ đặc tính nông sinh học ưu việt: chỉ số diện tích lá (LAI) duy trì ổn định ở mức 4,5 - 5,2 m2 lá/m2 đất vào giai đoạn trỗ bông, khả năng chống đổ ngã tốt và chống chịu hiệu quả với bệnh khô vằn, rầy nâu. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các kết luận của nhiều nhà khoa học nông nghiệp khi đánh giá về xu thế thay thế các giống cây trồng thoái hóa tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Các kết quả thực nghiệm có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh năng suất thực thu và đồ thị phân bổ chi phí - lợi nhuận giữa các công thức luân canh. Sự vượt trội về mặt kinh tế của các công thức 3 vụ (có cây vụ đông) chứng minh rằng việc bố trí cây trồng cạn có giá trị thương phẩm cao vào vụ đông đã tận dụng triệt để nền nhiệt độ á nhiệt đới, giải quyết việc làm nông nhàn cho hơn 60% lực lượng lao động nông thôn và nâng cao hệ số sử dụng đất từ 2,0 lên 2,7 lần.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu bộ giống cây trồng chủ lực: Ủy ban nhân dân huyện Thuận Thành và Phòng Nông nghiệp cần chỉ đạo đưa giống lúa TBR225 vào cơ cấu sản xuất đại trà với tỷ lệ 40-50% diện tích lúa thuần, đồng thời mở rộng diện tích gieo trồng giống ngô lai NK4300 lên quy mô 1.200 - 1.500 ha trong vụ Đông giai đoạn 2017 - 2020 nhằm thay thế hoàn toàn các giống cũ kém hiệu quả.

Thứ hai, chuẩn hóa và nhân rộng các công thức luân canh tối ưu theo phân vùng lập địa: Trạm Khuyến nông huyện phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các xã triển khai công thức "Dưa chuột - Lúa mùa - Su hào" trên 500 ha đất vàn cao; nhân rộng mô hình "Lúa xuân - Lúa mùa - Khoai tây" trên 2.500 ha đất vàn; chuyển đổi tối thiểu 300 ha đất trũng thường xuyên ngập úng sang mô hình kết hợp "Lúa xuân - Nuôi cá" trước năm 2020.

Thứ ba, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật canh tác thâm canh cải tiến: Hướng dẫn nông dân áp dụng kỹ thuật bón phân cân đối NPK kết hợp bổ sung 5 - 7 tấn phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh/ha, giảm 20 - 30% lượng đạm hóa học nhằm hạn chế chua hóa cho 8 nhóm đất chính; đồng thời ứng dụng kỹ thuật làm ngô bầu để rút ngắn 10-15 ngày thời gian chiếm đất vụ đông.

Thứ tư, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và xúc tiến thương mại nông sản: Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh và huyện Thuận Thành cần ưu tiên nguồn vốn kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu chủ động cho 100% vùng sản xuất rau màu tập trung; củng cố hoạt động của các Hợp tác xã Nông nghiệp nhằm liên kết tiêu thụ sản phẩm với các đô thị lớn, đảm bảo bao tiêu trên 70% sản lượng nông sản hàng hóa chất lượng cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nông nghiệp và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng quy hoạch chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, đề án phát triển cây vụ đông và kế hoạch đầu tư cơ sở hạ tầng thủy lợi phục vụ sản xuất hàng hóa tập trung giai đoạn trung hạn 5 năm.

Thứ hai, cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp cơ sở: Công trình là tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về định mức phân bón, mật độ gieo trồng, lịch thời vụ và biện pháp chăm sóc cho các giống cây trồng mới như TBR225, NK4300 để triển khai các mô hình trình diễn chuyển giao công nghệ.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học: Luận văn cung cấp phương pháp luận mẫu mực trong việc nghiên cứu hệ thống nông nghiệp, kỹ thuật bố trí thí nghiệm đồng ruộng khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) và phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm IRRISTAT 5.0.

Thứ tư, ban quản trị các hợp tác xã nông nghiệp, chủ trang trại và hộ sản xuất: Tài liệu giúp các nhà quản lý nông nghiệp cơ sở lựa chọn công thức luân canh 3 vụ hiệu quả, dự toán chính xác chi phí đầu tư và nâng cao năng lực quản lý kinh tế nông hộ để tối đa hóa lợi nhuận.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vì sao giống lúa TBR225 được khuyến nghị thay thế giống Khang Dân 18 tại huyện Thuận Thành? Trả lời: Giống lúa Khang Dân 18 qua nhiều năm canh tác đã bị thoái hóa, khả năng chống chịu sâu bệnh suy giảm và năng suất thực thu chỉ đạt 61,0 tạ/ha. Giống TBR225 có thời gian sinh trưởng ngắn (120-132 ngày), đẻ nhánh khỏe, chống đổ tốt, cho năng suất đạt 68,5 tạ/ha (tăng 12,3%) và giúp nông dân tăng mức lãi thuần thêm 18,6%, tạo quỹ đất lý tưởng cho vụ đông.

Câu hỏi 2: Giống ngô lai đơn NK4300 có những ưu điểm nông sinh học nào nổi bật trong vụ Đông? Trả lời: Ngô NK4300 có thời gian sinh trưởng 105-110 ngày, thân cây cứng cáp, chiều cao đóng bắp 75-80 cm giúp hạn chế tối đa đổ ngã khi gặp gió bão. Bắp ngô to hình trụ, lá bi bao kín hạt giúp chống sâu mọt, hạt màu vàng cam đậm có giá bán cao. Năng suất thực thu đạt 82,4 tạ/ha, vượt trội 22,8% so với giống đối chứng LVN24.

Câu hỏi 3: Công thức luân canh nào mang lại giá trị kinh tế cao nhất trên đất vàn cao tại địa phương? Trả lời: Công thức luân canh 3 vụ "Dưa chuột - Lúa mùa - Su hào" đạt hiệu quả kinh tế cao nhất trên chân đất vàn cao, mang lại tổng doanh thu trên 180 triệu đồng/ha/năm và lợi nhuận thuần đạt trên 95 triệu đồng/ha/năm. Mô hình này khai thác triệt để lợi thế thổ nhưỡng và đáp ứng nhu cầu tiêu thụ rau củ tươi tại thị trường Hà Nội và Bắc Ninh.

Câu hỏi 4: Phương pháp nghiên cứu nào đảm bảo tính khách quan và khoa học cho các kết luận của đề tài? Trả lời: Tác giả phối hợp phương pháp điều tra PRA trên 90 hộ nông dân tại 3 tiểu vùng sinh thái với các thí nghiệm đồng ruộng thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) qua 4 lần nhắc lại. Số liệu thu thập được kiểm định độ tin cậy 95% bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT 5.0 kết hợp với công thức hạch toán kinh tế biên (MBCR).

Câu hỏi 5: Luận văn đưa ra giải pháp gì để khắc phục tình trạng thiếu hụt lao động nông nghiệp trong thời vụ gieo trồng vụ Đông? Trả lời: Luận văn khuyến nghị ứng dụng kỹ thuật làm ngô bầu và gieo ươm cây giống rau màu trong khay để rút ngắn 10-15 ngày thời gian canh tác ngoài đồng. Đồng thời, việc cơ giới hóa khâu làm đất và liên kết các tổ đổi công nông hộ giúp tiết kiệm 25% công lao động, đảm bảo gieo trồng đúng khung thời vụ tốt nhất.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng hệ thống trồng trọt trên 7.809,69 ha đất nông nghiệp huyện Thuận Thành, chỉ ra điểm nghẽn chính là cơ cấu giống cũ và hiệu quả sử dụng đất vụ đông chưa cao.
• Khảo nghiệm thành công giống lúa thuần TBR225 (năng suất 68,5 tạ/ha) và giống ngô lai NK4300 (năng suất 82,4 tạ/ha) với các chỉ tiêu sinh trưởng và hiệu quả kinh tế vượt trội để thay thế Khang Dân 18 và LVN24.
• Chuẩn hóa 3 công thức luân canh tối ưu theo tiểu vùng sinh thái: "Dưa chuột - Lúa mùa - Su hào" trên đất vàn cao, "Lúa xuân - Lúa mùa - Khoai tây" trên đất vàn và "Lúa xuân - Nuôi cá" trên đất trũng, giúp gia tăng giá trị kinh tế từ 40% đến 140%.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ chuyển đổi cơ cấu giống, áp dụng kỹ thuật thâm canh giảm phân bón hóa học, ứng dụng kỹ thuật ngô bầu đến hoàn thiện hệ thống thủy lợi và liên kết thị trường.
• Kế hoạch hành động giai đoạn 2017 - 2020 đặt mục tiêu phủ rộng các giống mới và công thức luân canh tiến bộ trên 50% diện tích gieo trồng toàn huyện, xây dựng vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa an toàn và bền vững.

Các nhà quản lý nông nghiệp, cơ quan khuyến nông và bà con nông dân tại huyện Thuận Thành cũng như các khu vực có điều kiện sinh thái tương đồng thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng cần chủ động ứng dụng ngay các kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn sản xuất nhằm tối ưu hóa năng suất và nâng cao thu nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM DƯƠNG MINH HƯNG NGHIÊN CỨU MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TRỒNG TRỌT TẠI HUYỆNTHUẬN THÀNH, TỈNH BẮC NINH Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Người hướng dẫn khoa học: GS. Phạm Tiến Dũng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Dương Minh Hưng i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, tôi xin phép được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc GS.Phạm Tiến Dũng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn PPTN & TKSH - Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cám ơn các phòng chuyên môn của huyện Thuận Thành: Phòng thống kê, phòng Nông nghiệp, phòng tài nguyên môi trường đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Dương Minh Hưng ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục đồ thị .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học.

Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu.

Các lý thuyết về hệ thống. Hệ thống luân canh cây trồng. Cơ cấu cây trồng. Một số yếu tố ảnh hưởng tới hệ thống cây trồng.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới và việt nam. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Nội dung và phương pháp nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Thuận Thành có liên quan tới hệ thống trồng trọt. Thực trạng sản xuất trồng trọt ở huyện Thuận Thành. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện hệ thống trồng trọt hiện có.

Thử nghiệm một số giống cây trồng mới trong hệ thống trồng trọt. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý.

Tài nguyên khí hậu. Tài nguyên đất. Tài nguyên nước. Hiện trạng sử dụng đất tự nhiên.

Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Điều kiện kinh tế xã hội, hạ tầng cơ sở. Tình hình phát triển kinh tế. Dân số, lao động, việc làm, thu nhập.

Giáo dục và đào tạo, y tế. Thực trạng cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Nông sản hàng hoá và thị trường tiêu thụ. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội.

Thực trạng hệ thống trồng trọt của huyện Thuận Thành. Hệ thống cây trồng hàng năm huyện Thuận Thành 2012 – 2015. Hiện trạng cây trồng, giống cây trồng. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phòng trừ dịch hại cây trồng.

Hiện trạng các công thức trồng trọt cây trồng huyện Thuận Thành. Hiệu quả kinh tế hệ thống trồng trọt. Hạn chế của hệ thống trồng trọt huyện Thuận Thành. Thử nghiệm so sánh một số giống cây trồng tại huyện Thuận Thành.

Thử nghiệm so sánh một số giống lúa trong vụ xuân hè 2016. Thử nghiệm so sánh hiệu quả của giống ngô NK4300 với giống ngô NK66 và giống ngô LVN24. Kết luận và kiến nghị. 96 Tài liệu tham khảo.

101 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH Biến đổi khí hậu CCCC Chiều cao cuối cùng CCCT Cơ cấu cây trồng CS Cộng sự CT Công thức ĐVT Đơn vị tính FAO Tổ chức nông lương liên hợp quốc Ha Hecta HSTNN Hệ sinh thái nông nghiệp HTCT Hệ thống canh tác HTCTr Hệ thống cây trồng HTNN Hệ thống nông nghiệp HTTT Hệ thống trồng trọt LAI Chỉ số diện tích lá NL Nhắc lại NSLT Năng suất lý thuyết NSCT Năng suất công thức NSTT Năng suất thực thu P1000 Khối lượng nghìn hạt SHHH Số nhánh hữu hiệu TSC Tuần sau cấy TSG Tuần sau gieo TGST Thời gian sinh trưởng TL Tỉnh lộ UBND Ủy ban nhân dân IRRI Viện nghiên cứu lúa Quốc tế v DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Một số yếu tố khí hậu nông nghiệp tại huyện Thuận Thành. Diện tích và cơ cấu các loại đất chính của huyện Thuận Thành. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Thuận Thành năm 2015.

Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp năm 2015. Giá trị sản xuất các ngành kinh tế. Chuyển dịch cơ cấu giữa các ngành kinh tế. Giá trị sản xuất trong ngành nông, lâm, ngư nghiệp.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong ngành nông, lâm, ngư nghiệp. Diễn biến sản xuất trồng trọt huyện Thuận Thành. Sản xuất chăn nuôi huyện Thuận Thành. Sản xuất nuôi trồng thủy sản.

Hệ thống cây trồng hàng năm huyện Thuận Thành. Hệ thống cây trồng vụ xuân năm 2015. Hệ thống cây trồng vụ mùa năm 2015. Hệ thống cây trồng vụ đông năm 2015.

Hiện trạng sử dụng giống cây lương thực năm 2015. Hiện trạng giống cây lạc, đậu tương, khoai tây năm 2015. Hiện trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phòng trừ dịch hại cây trồng. Công thức trồng trọt chính trên đất phù sa.

Công thức trồng trọt trên đất trong đê. Hiệu quả kinh tế một số giống cây trồng chính. Hiệu quả kinh tế của các công thức trồng trọt trên đất phù sa. Hiệu quả kinh tế các công thức trồng trọt trên đất trong đê.

Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính (cm) và tổng thời gian sinh trưởng (ngày) của các giống lúa thử nghiệm vụ Xuân 2016 (cm). Động thái tăng trưởng số nhánh và số nhánh hữu hiệu của các giống lúa thử nghiệm vụ xuân năm 2016 (nhánh/khóm). Động thái ra lá và tổng số lá trên thân chính của các giống thử nghiệm (lá/thân chính). Chỉ số diện tích lá (LAI) của các giống lúa thử nghiệm trong vụ Xuân năm 2016 (m2 lá/ m2 đất).

Khối lượng chất khô của các giống lúa qua các giai đoạn (g chất khô/m2 đất) của các giống thử nghiệm. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống lúa thử nghiệm. So sánh hiệu quả kinh tế các giống lúa trong thử nghiệm. Động thái tăng trưởng chiều cao cây, chiều cao cây cuối cùng và tổng thời gian sinh trưởng của các giống ngô thử nghiệm.

Động thái ra lá của các giống ngô thử nghiệm. Một số chỉ tiêu của bắp ngô. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất. Hạch toán hiệu quả kinh tế các giống ngô.

94 vii DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 4. Diễn biến nhiệt độ và thời gian chiếu sáng. Diễn biến lượng mưa, bốc hơi và độ ẩm không khí. Cơ cấu các ngành kinh tế năm 2015.

Cơ cấu giữa các ngành nông nghiệp - thủy sản năm 2015. 53 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Dương Minh Hưng Tên luận văn: Nghiên cứu một số giải pháp góp phần hoàn thiện hệ thống trồng trọt tại huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu mối quan hệ của điều kiện tự nhiên - kinh tế, môi trường chi phối sự hình thành hệ thống trồng trọt ở Thuận Thành. Nghiên cứu phát hiện các hạn chế của hệ thống trồng trọt để hoàn thiện, phục hồi, phát triển hệ thống cây trồng trên chân đất vàn và vàn cao ở Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

- Thử nghiệm giải pháp kỹ thuật cho hệ thống luân canh cây trồng chính phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội và tập quán sản xuất của nông dân trong Huyện. Phương pháp nghiên cứu - Dùng phương pháp thu thập thông tin thứ cấp để đánh giá điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội và hiện trạng hệ thống cây trồng của huyện - Dùng phương pháp điều tra trực tiếp nông hộ theo bảng hỏi để điều tra phương pháp kỹ thuật của nông dân - Bố trí các thí nghiệm lựa chọn giống mới. - Xử lý số liệu theo chương trình IRRISTAT 5.0, Microsoft Excel 2003 để tính các tham số thống kê cơ bản và tính sai số thí nghiệm Kết quả chính và kết luận - Hệ thống giống cây trồng của huyện Thuận Thành còn chưa phong phú chủ yếu vẫn là các giống cây trồng cũ, cho hiệu quả kinh tế thấp. Trong khi đó tiềm năng về nguồn nhân lực, đất đai, khí hậu thích hợp với nhiều loại cây trồng.

Việc sử dụng phân bón không cân đối đa phần sử dụng phân hóa học ít chú trọng việc sử dụng các loại phân hữu cơ. - Trong thời gian tới: + Đối với cây lúa, cần đưa giống lúa TBR225 vào cơ cấu giống, cho năng suất và hiệu quả kinh tế để thay thế giống Khang Dân 18. + Đối với cây ngô, cần đưa giống ngô NK4300 cho năng suất và hiệu quả kinh tế để thay thế giống ngô LVN24 tại địa phương.