CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC LẬP DỰ TOÁN CHI PHÍ XÂY DỰNG CÁC CÔNG TRÌNH THỦY ĐIỆN 1. Khái niệm về lập dự toán chi phí xây dựng các công trình thủy điện 1. Khái niệm về dự toán xây dựng công trình Dự toán xây dựng công trình là toàn bộ chi phí cần thiết để xây dựng công trình được xác định ở giai đoạn thực hiện dự án phù hợp với thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công và các yêu cầu công việc phải thực hiện của công trình (Điều 8, Nghị định số 32/2015/NĐ-CP ngày 25/03/2015 của Chính Phủ về Quản lý chi phí đầu tư xây dựng). Dự toán công trình được tính toán và xác định theo công trình xây dựng cụ thể, trên cơ sở khối lượng các công việc tính toán từ thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công, chỉ dẫn kỹ thuật, các yêu cầu công việc phải thực hiện của công trình, hạng mục công trình và hệ thống định mức xây dựng, giá xây dựng công trình.
Dự toán công trình là cơ sở để xác định giá gói thầu trong kế hoạch lựa chọn nhà thấu, là căn cứ để đàm phán, ký kết hợp đồng với nhà thầu trong trường hợp chỉ định thầu. Trường hợp giá gói thầu trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu xác định trên cơ sở Tổng mức đầu tư thì giá gói thầu được cập nhật theo dự toán xây dựng công trình được phê duyệt. Dự toán xây dựng công trình bao gồm: Chi phí xây dựng, chi phí thiết bị, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng, chi phí khác và chi phí dự phòng. Khái niệm chi phí xây dựng Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với mặt đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế.
Công trình xây dựng bao gồm công trình dân dụng, công trình công nghiệp, công trình giao thông, công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình khác (Điều 3, Luật Xây Dựng 50/2014/QH14 ngày 18/6/2014 của Quốc Hội). Chi phí xây dựng của công trình là toàn bộ chi phí xây dựng của các hạng mục công trình chính, công trình phụ trợ (trừ công trình tạm để ở và điều hành thi công), công trình tạm phục vụ thi công (Thông tư 06/2016/TT-BXD ngày 10/03/2016 của Bộ Xây Dựng về hướng dẫn xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng). Chi phí xây dựng bao gồm chi phí trực tiếp về vật liệu, nhân công, máy thi công được xác định trên cơ sở khối lượng các công tác, công việc xây dựng được đo bóc 4 tính toán từ bản vẽ thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công, chỉ dẫn kỹ thuật, yêu cầu công việc phải thực hiện của công trình và chi phí chung, thu nhập chịu thuế tính trước, thuế giá trị gia tăng được xác định căn cứ định mức chi phí do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố. Trong đó các khoản mục chi phí được xây dựng phù hợp với yêu cầu kỹ thuật, chỉ dẫn kỹ thuật, điều kiện thi công cụ thể, biện pháp thi công hợp lý trên cơ sở khối lượng các loại công tác xây dựng hoặc nhóm công tác, bộ phận kết cấu từ hồ sơ thiết kế ở giai đoạn thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình.
Khái niệm về dự toán chi phí xây dựng các công trình thủy điện Công trình thủy điện là công trình xây dựng nhằm biến cơ năng của dòng nước (sông, suối, thủy triều) thành điện năng. Công trình xây dựng thủy điện là công trình xây dựng phức tạp và tổng hợp nhiều dạng công trình khác nhau (Đỗ Thanh Quả (1996), Sổ tay xây dựng thủy điện, Nhà xuất bản Giao thông vận tải, Hà nội): Công trình dân dụng: Công trình công cộng, khu quản lý vận hành… Công trình giao thông: Hệ thống đường thi công, hệ thống đường vận hành… Công trình trạm biến áp và đường dây: Trạm phân phối điện, điện vận hành… Công trình Công nghiệp: Nhà máy thủy điện, kênh dẫn ra… Công trình Nông nghiệp và phát triển nông thôn: Cụm công trình đầu mối… Hạng mục công trình: Có hình khối kiến trúc riêng, có thiết kế hoàn chỉnh đảm nhận một số công dụng , năng lực sản xuất hoặc phục vụ trong công trình, trong hạng mục bao gồm nhiều phân xưởng hoặc nhiều công đoạn sản xuất khác nhau có thiết kế riêng. Mỗi hạng mục công trình là đối tượng lập dự toán riêng. Dự toán công trình thủy điện bao gồm chi phí xây dựng, chi phí thiết bị, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng, chi phí khác và chi phí dự phòng của công trình thủy điện.
Dự toán chi phí xây dựng công trình thủy điện là dự toán chi phí xây dựng được lập cho từng mục, hạng mục trong thiết kế xây dựng công trình thủy điện. Đối tượng lập dự toán chi phí xây dựng công trình thủy điện Đối tượng, nội dung lập dư toán được quy định tại thông tư 06/2016/TT-BXD ngày 10/03/2016 của Bộ Xây Dựng về Hướng dẫn xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Đối tượng lập dự toán chi phí xây dựng công trình thủy điện Với quan điểm bảo đảm sự thống nhất trong quản lý vốn đầu tư và quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện thì dự toán xây dựng công trình thủy điện 5 được lập cho từng công trình, hạng mục công trình. Chi phí xây dựng trong dự toán công trình thủy điện được lập cho công trình, hạng mục công trình, công trình phụ trợ, công trình tạm phục vụ thi công hoặc bộ phận, phần việc, công tác của công trình, hạng mục công trình.
Chi phí xây dựng được xác định bằng cách lập dự toán. Đối với các công trình phụ trợ, các công trình tạm phục vụ thi công hoặc các công trình đơn giản, thông dụng thì dự toán chi phí xây dựng có thể được xác định bằng suất chi phí xây dựng trong suất vốn đầu tư xây dựng công trình hoặc bằng định mức chi phí tính theo t ỷ lệ phần trăm (%) (sau đây gọi là định mức tỷ lệ). Trường hợp chi phí xây dựng tính cho từng bộ phận, phần việc, công tác của công trình, hạng mục công trình thì chi phí xây dựng trong dự toán công trình, hạng mục công trình là tổng cộng chi phí của từng bộ phận, phần việc, công tác nêu trên. Dự toán chi phí xây dựng bao gồm chi phí trực tiếp, chi phí chung, thu nhập chịu thuế tính trước, thuế giá trị gia tăng.
Chi phí trực tiếp Chi phí trực tiếp bao gồm chi phí vật liệu (kể cả vật liệu do chủ đầu tư cấp), chi phí nhân công, chi phí máy thi công. Các chi phí này được tính toán từ khối lượng hao phí theo định mức và đơn giá cụ thể. Chi phí chung Chi phí chung bao gồm chi phí quản lý của doanh nghiệp, chi phí điều hành sản xuất tại công trường, chi phí phục vụ công nhân, chi phí phục vụ thi công tại công trường và một số chi phí phục vụ cho chi phí quản lý khác của doanh nghiệp. Thu nhập chịu thuế tính trước Là khoản lợi nhuận của doanh nghiệp xây dựng được dự tính trước trong dự toán xây dựng công trình.
Thuế giá trị gia tăng Là khoản thuế phải nộp theo quy định của nhà nước và được tính trên tổng giá trị các khoản mục chi phí nêu trên. Nguyên tắc cơ bản trong xác định dự toán xây dựng công trình thủy điện 1. Nguyên tắc cơ bản xác định giá cả trong xây dựng công trình thủy điện Nền kinh tế nước ta đang và sẽ hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, chịu sự chi phối biến động của giá cả thị trường trong và ngoài nước. Cơ chế định giá dịch chuyển từ hệ thống định giá hành chính, bao cấp sang cơ chế thị trường làm cho giá cả phản ánh đúng giá trị và quan hệ cung- cầu trên thị trường, trở thành công cụ quản lý kinh tế Nhà nước.
6 Giá cả thị trường là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá đã được sản xuất và tiêu thụ trên thị trường, đồng thời tổng hợp các mối quan hệ kinh tế như cung- cầu, quan hệ tích luỹ – tiêu dùng, sự cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Giá cả thị trường một mặt phải bao gồm đầy đủ chi phí xã hội cần thiết (chi phí vật chất và chi phí lao động) để tạo ra hàng hoá, bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất và lưu thông và thu lợi nhuận cho doanh nghiệp. Mặt khác phụ thuộc vào quan hệ cung - cầu (số lượng hàng hoá sản xuất ra với nhu cầu tiêu dùng) và các quan hệ kinh tế khác. Trong từng thời kỳ giá cả thị trường có thể biến động cao hơn hoặc thấp hơn chi phí xã hội cần thiết để tạo ra nó.
Điều này đã làm cho giá cả thị trường trở thành "bàn tay vô hình" để điều tiết và kích thích nền sản xuất xã hội phát triển. Các doanh nghiệp muốn đứng vững và phát triển trong cạnh tranh phải thường xuyên điều tra, tiếp cận thị trường, theo dõi sự vận động của giá cả để quyết định đối tượng, quy mô và phương thức sản xuất thích hợp, bảo đảm cho giá cả cá biệt của hàng hoá do mình sản xuất ra thấp hơn giá cả thị trường. Dựa trên các quy luật khách quan của sự hình thành giá cả và phù hợp với điều kiện kinh tế của từng thời kỳ, thông qua các biện pháp, chính sách nhằm điều tiết quan hệ cung - cầu và các quan hệ kinh tế khác; Nhà nước có thể sử dụng giá cả như một công cụ phục vụ cho việc lãnh đạo và quản lý nền kinh tế ở tầm vĩ mô. Trong ngành xây dựng phải kết hợp hài hòa giữa lợi ích của chủ đầu tư với lợi ích tổng thể của xã hội, của đất nước.
Sự kết hợp này một mặt do chính sách của nhà nước (thông qua quy hoạch xây dựng, tiêu chuẩn kỹ thuật, quản lý định mức, quản lý giá cả…) mặt khác phải dự trên sự thỏa thuận hợp đồng tự nguyện giữa các đối tượng tham gia quản lý, hoặc điều khiển trên cơ sở cạnh tranh của thị trường thông qua đấu thầu theo luật của nhà nước (Nguyễn Văn Chọn (1996), Kinh tế quản trị kinh doanh xây dựng, Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật, Hà nội).