CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DỰ ÁN ĐẦU TƯ VÀ CÔNG TÁC LẬP DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ VÀ TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1. Khái quát chung về đầu tư 1. Khái niệm đầu tư Đầu tư là một quá trình bỏ vốn (bao gồm tiền, nguồn lực, công nghệ) để đạt được mục đích hay tập hợp các mục đích nhất định nào đó.
Mục tiêu cần đạt được của đầu tư có thể là mục tiêu chính trị, văn hoá, kinh tế, xã hội hay cũng có thể chỉ là mục tiêu nhân đạo. Hiện nay có rất nhiều khái niệm về đầu tư và mỗi quan điểm khác nhau, ở các lĩnh vực khác nhau lại có cách nhìn nhận không giống nhau về đầu tư. Trong hoạt động kinh tế, đầu tư được biểu hiện cụ thể hơn và mang bản chất kinh tế hơn. Đó là quá trình bỏ vốn (tiền, nhân lực, nguyên vật liệu, công nghệ.) vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nhằm mục đích thu lợi nhuận.
Đây được xem là bản chất cơ bản của hoạt động đầu tư. Trong hoạt động kinh tế không có khái niệm đầu tư không vì lợi nhuận. Như vậy, có thể hiểu đầu tư là đưa một lượng vốn nhất định vào quá trình hoạt động kinh tế nhằm thu được một lượng lớn hơn sau một khoảng thời gian nhất định. Các hoạt động đầu tư có thể gọi chung là hoạt động sản xuất kinh doanh (với hoạt động đầu tư bỏ vốn để nâng cao năng lực sản xuất cả về chất lượng và số lượng).
Sau đây là một số khái niệm cụ thể của vấn đề đầu tư: - Theo quan điểm kinh tế: Đầu tư là việc bỏ vốn để tạo nên các tiềm lực và dự trữ cho sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt. Các tài sản cố định được tạo nên trong quá trình đầu tư này tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kế tiếp nhau, có khả năng tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển của một đối tượng nào đó. - Theo quan điểm tài chính: Đầu tư là một chuỗi hành động chi tiền của chủ đầu tư và ngược lại chủ đầu tư sẽ nhận được một chuỗi thu tiền để đảm bảo hoàn vốn, đủ trang trải các chi phí và có lãi. Vũ Ngọc Kiên 5 Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Đại học Bách Khoa HN - Theo góc độ quản lý: Đầu tư là quá trình quản lý tổng hợp kinh doanh, cơ cấu tài sản nhằm mục đích sinh lời.
Tóm lại đầu tư là quá trình bỏ vốn vào hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội. để thu được các lợi ích dưới các hình thức khác nhau. Hoạt động đầu tư thực hiện bằng cách tiến hành xây dựng các tài sản cố định gọi là đầu tư xây dựng cơ bản. Ở đây xây dựng được coi như là một phương tiện để đạt được mục đích đầu tư.
Quá trình đầu tư xây dựng cơ bản là toàn bộ các hoạt động của chủ đầu tư từ khi bỏ vốn đến khi thu được kết quả thông qua việc tạo ra và đưa vào hoạt động các tài sản cố định, hay nói khác đi là toàn bộ các hoạt động để chuyển vốn đầu tư dưới dạng tiền tệ sang tài sản phục vụ mục đích đầu tư. Mục đích của hoạt động xây dựng cơ bản là tạo ra được các tài sản có năng lực sản xuất hoặc phục vụ phù hợp với mục đích đầu tư. Để đảm bảo mọi công cuộc đầu tư được tiến hành thuận lợi, đạt được các mục tiêu mong muốn, đem lại hiệu quả cao cho kinh tế xã hội thì trước khi bỏ vốn đầu tư phải làm thật tốt các công tác chuẩn bị. Có nghĩa là phải nghiên cứu, điều tra, xem xét, tính toán toàn diện các khía cạnh về xã hội, kinh tế kỹ thuật, kinh tế tài chính, điều kiện tự nhiên, môi trường pháp lý.có liên quan đến quá trình thực hiện đầu tư, đến sự phát huy tác dụng và hiệu quả đạt được của công cuộc đầu tư.
Phải dự đoán được các yếu tố bất định (các yếu tố có thể sẽ xảy ra trong quá trình thực hiện đầu tư cũng như khai thác dự án) từ đó cũng đề xuất các biện pháp quản lý các yếu tố đó để đảm bảo các yếu tố tiêu cực sẽ không tác động nhiều đến dự án cũng như tận dụng các cơ hội khi xuất hiện các yếu tố tích cực có lợi cho dự án đầu tư. Vai trò của đầu tư Trong quá trình phát triển của xã hội đòi hỏi phải mở rộng quy mô của sản xuất nhằm thoả mãn nhu cầu không ngừng tăng lên về vật chất và tinh thần. Để đáp ứng được nhu cầu đó thì cơ sở vật chất kỹ thuật của các ngành kinh tế luôn luôn cần sự bù đắp và hoàn thiện mở rộng thông qua hoạt động đầu tư cơ bản. Hoạt động đầu tư cơ bản có vai trò rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến quy mô xây dựng và tốc độ phát triển cơ sở vật chất, kỹ thuật của toàn bộ nền kinh tế quốc dân và từng ngành kinh tế.
Vũ Ngọc Kiên 6 Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Đại học Bách Khoa HN 1. Phân loại các hoạt động đầu tư a. Theo đối tượng đầu tư - Đầu tư cho các đối tượng vật chất để khai thác cho sản xuất và cho các lĩnh vực hoạt động khác (đầu tư trực tiếp). - Đầu tư tài chính.
Theo chủ đầu tư - Chủ đầu tư là Nhà nước (đầu tư cho các công trình cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội do vốn của Nhà nước). - Chủ đầu tư là các doanh nghiệp (các doanh nghiệp Nhà nước, ngoài Nhà nước, độc lập và liên doanh, trong nước và ngoài nước). - Chủ đầu tư là các cá thể riêng lẻ. Theo nguồn vốn: - Vốn từ ngân sách Nhà nước.
- Vốn tín dụng ưu đãi, từ ngân sách Nhà nước. - Vốn hỗ trợ và phát triển chính thức (ODA). - Vốn tín dụng thương mại. - Vốn tự huy động từ các doanh nghiệp Nhà nước.
- Vốn hợp tác liên doanh với nước ngoài của các doanh nghiệp Nhà nước. - Vốn đóng góp của nhân dân vào các công trình phúc lợi công cộng. - Vốn của các tổ chức ngoài quốc doanh và của dân. - Vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài.
Theo cơ cấu đầu tư - Đầu tư theo các ngành kinh tế. - Đầu tư theo các vùng lãnh thổ. - Đầu tư theo các thành phần kinh tế. Theo góc độ tái sản xuất tài sản cố định: - Đầu tư mới (xây dựng, mua sắm tài sản cố định loại mới).
- Đầu tư lại thay thế, cải tạo tài sản cố định hiện có. Theo góc độ trình độ kỹ thuật: - Đầu tư theo chiều rộng và đầu tư theo chiều sâu. - Đầu tư theo tỷ trọng vốn đầu tư cho các thành phần mua sắm thiết bị, xây lắp và chi phí đầu tư khác. Theo thời đoạn kế hoạch: Vũ Ngọc Kiên 7 Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Đại học Bách Khoa HN - Đầu tư ngắn hạn.
- Đầu tư trung hạn. - Đầu tư dài hạn. Theo tính chất và quy mô của dự án: Gồm ba nhóm A, B, C. Mục tiêu đầu tư Đầu tư vào các hoạt động kinh tế luôn được biểu hiện dưới những mục tiêu kinh tế xã hội cụ thể.
Xác định cụ thể mục tiêu là nhân tố đảm bảo cho hoạt động đầu tư có hiệu quả. Tuy nhiên, ở mỗi khía cạnh khác nhau thì quan điểm về hiệu quả lại không giống nhau. Đối với doanh nghiệp thì hiệu quả kinh tế là tối đa hoá lợi nhuận còn đối với Nhà nước lại muốn hiệu quả kinh tế phải gắn với hiệu quả xã hội. Mục tiêu đầu tư của Nhà nước - Đảm bảo phúc lợi công cộng dài hạn.
- Đảm bảo sự phát triển về kỹ thuật, kinh tế chung và dài hạn của đất nước. - Điều chỉnh cơ cấu phát triển kinh tế qua từng thời kỳ. - Đảm bảo các yêu cầu bảo vệ môi trường, tài nguyên của đất nước. - Đảm bảo an ninh quốc phòng.
- Đầu tư vào các lĩnh vực mà các doanh nghiệp riêng lẻ, tư nhân không thể đầu tư do nhu cầu vốn quá lớn, độ rủi ro cao, mà các lĩnh vực này lại rất cần thiết đối với sự phát triển chung của đất nước và hết sức cần thiết đối với đời sống con người. - Nâng cao đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần và các lợi ích công cộng như: phát triển giáo dục, tạo việc làm, phân phối thu nhập. Tóm lại mục tiêu chính của Nhà nước là tăng trưởng kinh tế và thu nhập quốc dân - mục tiêu phát triển và cải thiện, phân phối thu nhập quốc dân (mục tiêu công bằng xã hội). Mục tiêu đầu tư của doanh nghiệp Mục tiêu đầu tư của doanh nghiệp có thể có các dạng sau: - Cực tiểu chi phí và cực đại lợi nhuận.
- Cực đại khối lượng hàng hoá bán ra thị trường. - Cực đại giá trị tài sản của các cổ đông tính theo giá thị trường. - Đạt mức độ nhất định về hiệu quả tài chính của dự án. - Duy trì sự tồn tại của doanh nghiệp trong cạnh tranh.
Vũ Ngọc Kiên 8 Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Đại học Bách Khoa HN - Nâng cao uy tín, chất lượng sản phẩm để chiếm lĩnh thị trường. - Đầu tư chiều sâu, đổi mới công nghệ. - Đầu tư để cải thiện điều kiện lao động của doanh nghiệp. - Đầu tư liên doanh liên kết, hợp tác với nước ngoài nhằm tranh thủ công nghệ, mở rộng thị trường.
Khái quát về vốn đầu tư Nguồn hình thành vốn đầu tư Vốn đầu tư là số tiền tích lũy được trong các hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân, tập thể và Nhà nước, là tiền tích luỹ của xã hội, tiền tiết kiệm của nhân dân và vốn huy động từ các nguồn khác được đưa vào sử dụng trong quá trình tái sản xuất nhằm duy trì tiềm lực sẵn có hay tạo ra năng lực sản xuất mới. Vốn đầu tư này bao gồm vốn tích luỹ tự có và vốn đi vay (kể cả trong và ngoài nước). Vai trò của vốn đầu tư Trong điều kiện của nền sản xuất hàng hoá, mọi hoạt động sản xuất kinh doanh muốn tiến hành được đều phải có vốn đầu tư. Với nền kinh tế thị trường, vốn đầu tư luôn là vấn đề quan tâm của mọi loại hình doanh nghiệp.
Đối với các doanh nghiệp mới thành lập, vốn đầu tư được dùng để tạo dựng cơ sở vật chất kỹ thuật ban đầu như: xây dựng nhà xưởng, mua sắm thiết bị, nguyên vật liệu, trả lương cho người lao động.