CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP 1.1 Một số vấn đề chung về đơn vị hành chính sự nghiệp (HCSN) 1.1 Khái niệm đơn vị hành chính sự nghiệp và đặc điểm hoạt động của đơn vị hành chính sự nghiệp Đơn vị hành chính sự nghiệp là những đơn vị hoạt động chủ yếu từ nguồn kinh phí ngân sách cấp để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước (cơ quan hành chính nhà nước các cấp…), cung cấp các dịch vụ công cho xã hội (đơn vị thuộc sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hóa thông tin, thể dục thể thao…). Do kinh phí họat động của các đơn vị này có nguồn từ ngân sách cấp nên đơn vị hành chính còn được gọi là đơn vị dự toán hay đơn vị thụ hưởng ngân sách. Đặc điểm của đơn vị hành chính sự nghiệp: - Đơn vị hành chính sự nghiệp có kinh phí hoạt động chủ yếu theo dự toán được cấp có thẩm quyền giao và được ngân sách nhà nước cấp toàn bộ hoặc một phần dự toán được duyệt. - Đơn vị phải lập dự toán thu chi hàng năm theo các định mức, tiêu chuẩn do nhà nước quy định.
- Đơn vị sự nghiệp, tổ chức có sử dụng ngân sách nhà nước tổ chức bộ máy kế toán theo các cấp dự toán, như sau: 1. Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách năm do các cấp chính quyền giao, phân bổ dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dưới; có trách nhiệm về việc tổ chức, thực hiện quản lý kinh phí của cấp mình và của các đơn vị trực thuộc. Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I và là đơn vị có nhiệm vụ nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cấp I và phân bổ dự toán ngân sách cho đơn vị dự toán cấp III; có trách nhiệm tổ chức, thực hiện quản lý kinh phí của cấp mình và của các đơn vị trực thuộc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng kinh phí nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cấp II hoặc cấp I (nếu không có cấp II) có trách nhiệm tổ chức, thực hiện quản lý kinh phí của mình và đơn vị dự toán cấp dưới (nếu có).2 Phân loại đơn vị hành chính sự nghiệp Dựa vào chức năng, đơn vị hành chính sự nghiệp được chia làm bốn loại: - Đơn vị hành chính nhà nước: là các cơ quan quản lý nhà nước từ cấp Trung ương đến địa phương, thực hiện các chức năng quản lý nhà nước nhằm ổn định, duy trì bộ máy quản lý nhà nước các cấp, đảm bảo ổn định chính trị xã hội và an ninh quốc phòng. - Đơn vị sự nghiệp: là những tổ chức được thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa,… mà những hoạt động này nhằm duy trì và đảm bảo sự hoạt động bình thường, liên tục của xã hội, mang tính chất phục vụ là chủ yếu. Những đơn vị sự nghiệp trong quá trình hoạt động sự nghiệp được phép thu phí để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động được gọi là đơn vị sự nghiệp có thu. Những đơn vị sự nghiệp được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập và được nhà nước cho phép thu các loại phí (như: lệ phí, học phí, viện phí,…) để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị, được gọi là đơn vị sự nghiệp công lập có thu.
- Các tổ chức đoàn thể xã hội: là những tổ chức, hiệp hội phục vụ lợi ích cho cộng đồng như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu Chiến binh, Hội Nông dân Việt Nam,… được hỗ trợ ngân sách một phần kinh phí để hoạt động. - Các cơ quan an ninh quốc phòng: là những cơ quan nhà nước hoạt động trong lĩnh vực an ninh quốc phòng như các đơn vị bộ đội, công an… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Đặc trưng và phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị trực thuộc cơ quan hành chính nhà nước, do cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền thành lập, thực hiện hoạt động sự nghiệp.1 Đặc trưng của đơn vị sự nghiệp công lập : Do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập mà trong đó chủ yếu do cơ quan hành chính nhà nước thành lập. Trong quá trình hoạt động nhà nước cho phép thu các loại phí để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, công chức và bổ sung chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị. Có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, có nghĩa là đơn vị sự nghiệp có thu hội đủ bốn yếu tố: được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng ký hoặc công nhận; có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; có tài sản độc lập với các tổ chức, cá nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng các tài sản đó; tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập.
Thực hiện hoạt động sự nghiệp là cung cấp dịch vụ công cho xã hội không nhằm mục đích lợi nhuận. Dịch vụ công có các đặc trưng cơ bản sau: - Đó những hoạt động phục vụ cho lợi ích chung thiết yếu, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân. - Do Nhà nước chịu trách nhiệm trước xã hội (trực tiếp cung ứng hoặc ủy nhiệm việc cung ứng). Ngay cả khi nhà nước chuyển giao dịch vụ này cho tư nhân cung ứng thì Nhà nước vẫn có vai trò điều tiết đặc biệt nhằm bảo đảm sự công bằng trong phân phối các dịch vụ này, khắc phục các khiếm khuyết của thị trường.
- Là các hoạt động có tính chất phục vụ trực tiếp, đáp ứng nhu cầu, quyền lợi hay nghĩa vụ cụ thể và trực tiếp của các tổ chức và công dân. - Mục tiêu nhằm bảo đảm tính công bằng và hiệu quả trong cung ứng dịch vụ.2 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Căn cứ từng lĩnh vực hoạt động sự nghiệp cụ thể, đơn vị sự nghiệp bao gồm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Đơn vị sự nghiệp giáo dục, đào tạo - Đơn vị sự nghiệp y tế - Đơn vị sự nghiệp văn hóa, thông tin - Đơn vị sự nghiệp phát thanh, truyền hình - Đơn vị sự nghiệp dân số – trẻ em, kế hoạch hóa gia đình - Đơn vị sự nghiệp thể dục, thể thao - Đơn vị sự nghiệp khoa học, công nghệ, môi trường - Đơn vị sự nghiệp kinh tế khác. Căn cứ vào vị trí, đơn vị sự nghiệp gồm: - Đơn vị sự nghiệp có thu ở Trung ương như Đài tiếng nói Việt Nam, các bệnh viện, trường học do các bộ, ngành, cơ quan Trung ương quản lý… - Đơn vị sự nghiệp có thu ở địa phương như đài phát thanh truyền hình ở các địa phương, các bệnh viện, trường học do địa phương quản lý,… Căn cứ vào khả năng thu phí, các đơn vị sự nghiệp được phân loại như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động). - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại do ngân sách cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động).
- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí thuờng xuyên do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động).2 Quản lý tài chính trong đơn vị hành chính sự nghiệp 1.1 Các khoản thu chi 1.1 Các nội dung thu: Á Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp, gồm: - Kinh phí đảm bảo hoạt động thực hiện chức năng nhiệm vụ (kinh phí thường xuyên, kinh phí thực hiện chế độ tự chủ), được cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp giao, trong phạm vi dự toán được cấp thẩm quyền giao; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ (đối với các đơn vị không phải là tổ chức khoa học và công nghệ); - Kinh phí thực hiện các chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, công nhân viên chức; - Kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng; - Kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; - Kinh phí thực hiện chính sách tinh giảm biên chế theo chế độ quy định do nhà nước quy định (nếu có); - Vốn đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định phục vụ hoạt động theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong phạm vi dự toán được giao hàng năm; - Vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài được cấp có thẩm quyền phê duyệt; - Kinh phí khác. Á Nguồn thu sự nghiệp, gồm: - Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của nhà nước; - Thu từ hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn và khả năng của đơn vị, cụ thể như đối với sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo: thu từ hợp đồng đào tạo với các tổ chức trong và ngoài nước; thu từ các hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm thực hành thực tập, sản phẩm thí nghiệm; thu từ hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật; - Thu khác; - Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gởi ngân hàng từ các hoạt động dịch vụ; - Nguồn vốn viện trợ, quà biếu, tặng, cho theo quy định của pháp luật; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Nguồn khác, gồm: nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng và vốn huy động của cán bộ, viên chức trong đơn vị; nguồn vốn tham gia liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật.