Giải pháp hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ về giải pháp hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn

• Tác giả: Lương Đình Bảo
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trần Chí Thiện
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải pháp hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Khái quát về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại tỉnh Bắc Kạn

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đóng vai trò cốt lõi trong tiến trình phát triển kinh tế vùng cao. Tỉnh Bắc Kạn thuộc vùng trung du và miền núi phía Bắc với nhiều đặc thù tự nhiên. Tỉnh có tiềm năng nông lâm nghiệp dồi dào cùng nguồn dược liệu phong phú. Tuy nhiên, quy mô nền kinh tế địa phương còn tương đối nhỏ. Mật độ doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn vẫn ở mức khiêm tốn. Chính quyền tỉnh Bắc Kạn đã ban hành nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp non trẻ. Hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương được định hình qua Đề án 844 quốc gia. Các chính sách tập trung vào ươm tạo ý tưởng và thương mại hóa sản phẩm bản địa. Đổi mới sáng tạo không chỉ giới hạn trong lĩnh vực công nghệ cao. Khái niệm này mở rộng sang việc cải tiến quy trình chế biến, đóng gói và tiếp thị sản phẩm OCOP. Sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành đang dần tạo ra mạng lưới liên kết bước đầu. Nông dân, hợp tác xã và thanh niên nông thôn là lực lượng nòng cốt. Họ chủ động tìm kiếm mô hình sinh kế mới từ nguồn tài nguyên bản địa. Nỗ lực này thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững.

1.1. Bản chất và vai trò của hệ sinh thái khởi nghiệp

Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo bao gồm các chủ thể liên kết chặt chẽ với nhau. Các thành tố chính gồm chính quyền, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức tài chính. Mỗi chủ thể giữ vai trò riêng biệt nhưng có tính phụ thuộc lẫn nhau. Chính quyền địa phương đóng vai trò kiến tạo thông qua thể chế và khung pháp lý thuận lợi. Viện trường cung cấp tri thức khoa học và nguồn nhân lực được đào tạo bài bản. Các doanh nghiệp và quỹ đầu tư cung cấp vốn cùng kinh nghiệm thương trường. Mối quan hệ tương tác lành mạnh giữa các thực thể giúp hình thành dòng luân chuyển tri thức liên tục. Môi trường khởi nghiệp thuận lợi sẽ kích thích tinh thần dám nghĩ dám làm trong toàn xã hội.

1.2. Bối cảnh kinh tế xã hội và tiềm năng tỉnh Bắc Kạn

Bắc Kạn sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược tại khu vực Đông Bắc. Địa phương có nguồn tài nguyên rừng lớn với độ che phủ cao hàng đầu cả nước. Đất đai nơi đây màu mỡ, rất thích hợp phát triển nông nghiệp sạch và cây dược liệu quý. Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể tạo nền tảng vững chắc để phát triển du lịch sinh thái kết hợp trải nghiệm cộng đồng. Mạng lưới giao thông liên tỉnh ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương. Các tuyến quốc lộ và đường liên tỉnh giúp rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa tới các đô thị lớn. Những đặc điểm này mở ra không gian phát triển mới cho các dự án khởi nghiệp xanh. Tận dụng tốt tiềm năng địa phương sẽ tạo đòn bẩy bứt phá kinh tế.

II. Phân tích thực trạng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở Bắc Kạn

Thực trạng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Bắc Kạn đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính cơ cấu. Phần lớn doanh nghiệp mới thành lập có quy mô siêu nhỏ hoặc hộ kinh doanh cá thể. Năng lực tài chính của các nhà sáng lập còn rất hạn chế. Khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức và quỹ đầu tư mạo hiểm gặp nhiều trở ngại lớn. Trình độ khoa học công nghệ của các cơ sở sản xuất tại địa phương nhìn chung chưa cao. Việc ứng dụng công nghệ số và tự động hóa vào quy trình chế biến nông sản còn chậm. Hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm chưa nhận được sự đầu tư bài bản. Nhiều mô hình khởi nghiệp sao chép ý tưởng cũ, thiếu tính đột phá và thiếu bản sắc riêng. Mối liên kết giữa các thành phần trong hệ sinh thái địa phương còn lỏng lẻo. Các tổ chức trung gian như vườn ươm hay trung tâm hỗ trợ đổi mới sáng tạo chưa hoàn thiện chức năng. Đội ngũ tư vấn viên khởi nghiệp giàu kinh nghiệm còn rất thiếu vắng. Do đó, tỷ lệ dự án khởi nghiệp sống sót và mở rộng quy mô sau ba năm đầu vẫn ở mức thấp.

2.1. Rào cản về vốn và tiếp cận nguồn tài chính

Vấn đề vốn luôn là thách thức hàng đầu đối với các nhà khởi nghiệp Bắc Kạn. Đa số doanh nghiệp khởi nghiệp thiếu tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng. Thủ tục thẩm định tín dụng truyền thống không phù hợp với các mô hình kinh doanh đổi mới. Các ngân hàng thương mại thường đánh giá rủi ro khởi nghiệp ở mức cao. Mặt khác, các quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân hiếm khi xuất hiện tại địa phương miền núi. Cơ chế hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước còn vướng nhiều thủ tục phức tạp. Các gói hỗ trợ lãi suất hay vốn vay ưu đãi giải ngân rất chậm. Tình trạng thiếu hụt dòng tiền khiến nhiều ý tưởng sáng tạo bị đình trệ từ giai đoạn đầu.

2.2. Hạn chế về nguồn nhân lực và năng lực quản trị

Chất lượng nguồn nhân lực là mắt xích yếu trong hệ sinh thái khởi nghiệp Bắc Kạn. Phần lớn người sáng lập thiếu kiến thức nền tảng về quản trị kinh doanh hiện đại. Kỹ năng lập kế hoạch tài chính, đàm phán thương mại và quản trị rủi ro còn yếu. Đội ngũ lao động kỹ thuật cao tại tỉnh có xu hướng dịch chuyển về các thành phố lớn. Doanh nghiệp khởi nghiệp tại chỗ rất khó thu hút nhân sự chuyên môn giỏi về công nghệ thông tin. Các chương trình đào tạo hiện tại chủ yếu tập trung vào lý thuyết, thiếu kỹ năng thực chiến. Người khởi nghiệp chưa được trang bị đầy đủ năng lực nghiên cứu thị trường. Khuyết thiếu năng lực quản trị làm gia tăng tỷ lệ thất bại của các dự án non trẻ.

III. Các giải pháp hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Bắc Kạn

Để thúc đẩy phong trào khởi nghiệp, tỉnh Bắc Kạn cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, tỉnh cần hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân. Chính quyền địa phương cần thành lập quỹ hỗ trợ khởi nghiệp với cơ chế tài chính linh hoạt. Quỹ này ưu tiên cấp vốn mồi cho các dự án ứng dụng công nghệ cao và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, tỉnh cần đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng khoa học kỹ thuật. Việc thành lập trung tâm ươm tạo doanh nghiệp tại thành phố Bắc Kạn là nhiệm vụ cấp thiết. Không gian làm việc chung cần được xây dựng để kết nối các nhóm sáng lập trẻ. Nơi đây sẽ cung cấp dịch vụ văn phòng, tư vấn pháp lý và kết nối mạng lưới cố vấn chuyên nghiệp. Ngoài ra, việc mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm khởi nghiệp đóng vai trò quyết định. Tỉnh cần hỗ trợ doanh nghiệp số hóa quy trình kinh doanh và đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Các chương trình xúc tiến thương mại nội địa và quốc tế cần được tổ chức định kỳ. Sự liên kết này tạo bàn đạp vững chắc cho sản phẩm vùng cao vươn ra thị trường lớn.

3.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách và cung cấp vốn mồi

Chính quyền địa phương cần xây dựng khung chính sách đặc thù cho hoạt động khởi nghiệp. Tỉnh nên đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến đăng ký kinh doanh và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Việc thành lập quỹ đầu tư khởi nghiệp từ nguồn ngân sách đối ứng với vốn xã hội hóa là giải pháp then chốt. Nguồn vốn này đóng vai trò cấp vốn mồi ban đầu cho các dự án tiềm năng cao. Chính quyền cần hợp tác với các ngân hàng thương mại để thiết lập gói tín dụng vi mô ưu đãi. Lãi suất vay cần được trợ cấp một phần trong hai năm đầu vận hành. Cơ chế bảo lãnh tín dụng không cần tài sản thế chấp sẽ tháo gỡ điểm nghẽn tài chính lớn nhất hiện nay.

3.2. Nâng cao chất lượng đào tạo và xây dựng vườn ươm

Tỉnh Bắc Kạn cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ khởi nghiệp. Địa phương nên liên kết với các trường đại học tại Thái Nguyên để mở các khóa đào tạo chuyên sâu. Nội dung giảng dạy cần tập trung vào quản trị khởi nghiệp, chuyển đổi số và kỹ năng bán hàng đa kênh. Việc thành lập vườn ươm doanh nghiệp địa phương sẽ cung cấp hạ tầng kỹ thuật thiết yếu cho các nhà sáng lập. Vườn ươm này đóng vai trò kết nối dự án non trẻ với mạng lưới cố vấn kinh doanh uy tín. Các chuyên gia sẽ đồng hành hướng dẫn hoàn thiện mô hình và kiểm chứng sản phẩm trước khi đưa ra thị trường lớn. Hoạt động ươm tạo giúp nâng cao đáng kể tỷ lệ thành công.

IV. Kết luận về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn Bắc Kạn

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là chìa khóa then chốt để tái cơ cấu kinh tế tại tỉnh Bắc Kạn. Quá trình này đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp cùng người dân. Việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở cung cấp tài chính đơn thuần. Trọng tâm cốt lõi nằm ở việc tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch và thuận lợi. Các mô hình khởi nghiệp thành công tại địa phương sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Thanh niên nông thôn và đồng bào dân tộc thiểu số sẽ có thêm động lực tự chủ làm giàu trên quê hương. Nông sản bản địa được gia tăng giá trị nhờ chế biến sâu và thương mại hóa chuyên nghiệp. Điều này góp phần giảm nghèo bền vững và nâng cao đời sống dân sinh. Trong dài hạn, Bắc Kạn cần định vị thương hiệu kinh tế sinh thái gắn với công nghệ sạch. Toàn bộ các nguồn lực xã hội cần được huy động nhịp nhàng và hiệu quả. Tinh thần đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực nội sinh cho từng cộng đồng. Việc thực thi đồng bộ các giải pháp sẽ đưa Bắc Kạn phát triển nhanh và vững chắc.

4.1. Ứng dụng thực tiễn vào phát triển kinh tế nông lâm nghiệp

Kinh tế nông lâm nghiệp là trụ cột chính để ứng dụng đổi mới sáng tạo tại Bắc Kạn. Địa phương cần tập trung phát triển chuỗi giá trị cho các nông đặc sản chủ lực như miến dong, cam quýt và tinh bột nghệ. Việc áp dụng công nghệ vi sinh và tiêu chuẩn hữu cơ giúp nâng cao chất lượng thành phẩm. Chế biến sâu các loại dược liệu quý mở ra hướng đi thương mại đầy tiềm năng. Hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới đóng vai trò hạt nhân trong việc liên kết nông dân với thị trường. Ứng dụng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc điện tử tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Sự kết hợp này gia tăng sức cạnh tranh vượt trội cho nông sản địa phương.

4.2. Lộ trình triển khai và tầm nhìn phát triển bền vững

Lộ trình phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp Bắc Kạn cần được phân kỳ rõ ràng. Giai đoạn đầu ưu tiên hoàn thiện hành lang pháp lý và phát động phong trào khởi nghiệp trong giới trẻ. Giai đoạn tiếp theo tập trung vận hành các không gian làm việc chung và hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu. Giai đoạn mở rộng sẽ kết nối các dự án xuất sắc với nhà đầu tư thiên thần và mạng lưới phân phối lớn. Tầm nhìn chiến lược hướng đến xây dựng nền kinh tế xanh có khả năng chống chịu cao. Sự chủ động học hỏi và đổi mới không ngừng sẽ biến thách thức miền núi thành lợi thế cạnh tranh độc đáo. Bắc Kạn hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao vùng Đông Bắc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tỉnh Bắc Kạn có diện tích tự nhiên 4.859,41 km² với dân số năm 2019 đạt 314.378 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 86% bao gồm người Tày chiếm 52,93%, người Dao chiếm 17,63% và người Nùng chiếm 9,36%. Dù hạ tầng giao thông có bước phát triển với hơn 3.000 km đường bộ và tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2004-2018 đạt trên 38.000 tỷ đồng, Bắc Kạn vẫn là một trong những tỉnh nghèo nhất cả nước khi còn 2 huyện nghèo thuộc Chương trình 30a cùng 58 xã đặc biệt khó khăn thụ hưởng Chương trình 135.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực tế phong trào khởi nghiệp sáng tạo tại địa phương mới ở giai đoạn sơ khởi, quy mô phân tán và trầm lắng so với mặt bằng chung toàn quốc. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất hệ thống giải pháp ứng dụng thiết thực cho giai đoạn 2021-2026.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn tỉnh Bắc Kạn, khai thác chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2017-2019 và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa vào tháng 11 năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế hỗ trợ doanh nghiệp, hướng tới mục tiêu cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và khai phóng tiềm năng kinh tế bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết về doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Steve Blank năm 2013 và Central Baltic Springboard năm 2017, xác định doanh nghiệp khởi nghiệp là tổ chức được thành lập nhằm tìm kiếm mô hình kinh doanh có khả năng lặp lại và mở rộng quy mô với tốc độ tăng trưởng cao dựa trên nền tảng công nghệ hoặc giải pháp mới. Luận văn cũng kế thừa mô hình hệ sinh thái khởi nghiệp của Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2013 và công trình của Dee năm 2017, bao gồm các thành tố tương hỗ: nguồn nhân lực, nguồn vốn tài chính, khung pháp lý, mạng lưới cố vấn, vườn ươm doanh nghiệp, trường viện và văn hóa kinh doanh.

Khái niệm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được gắn kết với khung pháp lý của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, đồng thời được làm mềm hóa phù hợp với bối cảnh tỉnh miền núi: tính mới không nhất thiết phải là đỉnh cao thế giới mà là tính tiên phong, đột phá so với thị trường địa phương. Khung lý thuyết này bám sát định hướng của Chính phủ tại Đề án 844 về tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, hướng đến mục tiêu quốc gia xây dựng tối thiểu 0,5% doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trên tổng số 1 triệu doanh nghiệp, đồng thời phản ánh quy luật thị trường khi trung bình cứ 10 doanh nghiệp khởi nghiệp thì có tới 9 đơn vị đối mặt nguy cơ thất bại trong những năm đầu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn triển khai thu thập dữ liệu sơ cấp với quy mô mẫu khảo sát gồm 40 đối tượng đại diện vào tháng 11 năm 2020. Mẫu điều tra bao gồm 03 tổ chức khởi nghiệp sáng tạo tiêu biểu trên địa bàn (01 doanh nghiệp khoa học công nghệ và 02 hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ mới) cùng 37 cán bộ quản lý nhà nước trực tiếp phụ trách công tác hỗ trợ doanh nghiệp (20 cán bộ thuộc Sở Khoa học và Công nghệ, 4 cán bộ thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư, 5 cán bộ Văn phòng Nông thôn mới và Dự án CSSP, 6 cán bộ Tỉnh đoàn Bắc Kạn và 2 cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh).

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích và khảo sát toàn bộ các tác nhân trực tiếp tham gia quản lý, vận hành hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương nhằm đảm bảo tính bao quát thực tế. Dữ liệu được đo lường bằng thang đo Likert 5 mức độ từ 1,0 điểm đến 5,0 điểm và tổng hợp xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2010.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả (tần số, số bình quân, tỷ lệ phần trăm) kết hợp so sánh định lượng chuỗi thời gian 2017-2019 và so sánh không gian giữa các địa phương. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm chuẩn hóa các đánh giá định tính của cán bộ và doanh nhân thành các chỉ số định lượng khách quan, phù hợp với đặc thù quy mô hệ sinh thái khởi nghiệp còn nhỏ hẹp nhưng đòi hỏi chiều sâu chuyên môn cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế phản ánh bức tranh toàn cảnh về hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Bắc Kạn với các kết quả cụ thể:

Thứ nhất, hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương còn ở mức phôi thai và thiếu hụt trầm trọng các tổ chức hạt nhân. Trong số các đơn vị đang hoạt động, tác giả chỉ xác định được 03 tổ chức khởi nghiệp đổi mới sáng tạo điển hình gồm 01 doanh nghiệp khoa học công nghệ và 02 hợp tác xã đổi mới sản phẩm chế biến nông lâm sản, chiếm tỷ trọng chưa đầy 0,2% trên tổng số doanh nghiệp thành lập mới hàng năm của tỉnh.

Thứ hai, chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng và thu hút vốn đầu tư nhận được mức đánh giá rất thấp từ cộng đồng khảo sát. Điểm số bình quân đo lường qua thang Likert chỉ đạt mức 2,15/5,0 điểm, phản ánh sự bất cập khi 100% các tổ chức khởi nghiệp sáng tạo không thể tiếp cận vốn vay ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp và hồ sơ kinh doanh tiềm ẩn rủi ro cao. Trên địa bàn tỉnh hoàn toàn vắng bóng các quỹ đầu tư mạo hiểm và mạng lưới nhà đầu tư thiên thần.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng công nghệ và vườn ươm tạo doanh nghiệp chưa được thiết lập đồng bộ. Mức độ hài lòng về hạ tầng kỹ thuật chỉ đạt 2,30/5,0 điểm. Toàn tỉnh chưa có một vườn ươm doanh nghiệp đúng nghĩa hoặc không gian làm việc chung chuyên biệt dành cho cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo.

Thứ tư, năng lực nội tại của các chủ thể khởi nghiệp còn nhiều hạn chế về kỹ năng quản trị và thương mại hóa sản phẩm. Mức điểm đánh giá về kiến thức kinh doanh và lập chiến lược thị trường của các nhóm khởi sự kinh doanh chỉ đạt khoảng 2,40/5,0 điểm, xuất phát từ thực trạng hơn 86% dân số là đồng bào thiểu số chưa có nhiều điều kiện tiếp cận các chương trình đào tạo quản trị chuẩn mực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ điều kiện kinh tế xã hội đặc thù của Bắc Kạn. Mặc dù hệ thống giao thông được nâng cấp với 5 tuyến quốc lộ dài 455,39 km và 13 tuyến đường tỉnh dài 450,29 km, địa hình núi cao chia cắt phức tạp vẫn làm gia tăng chi phí logistics và cản trở kết nối giao thương. Nguồn thu ngân sách địa phương hạn hẹp khiến nguồn vốn sự nghiệp khoa học công nghệ phân bổ cho khởi nghiệp sáng tạo chỉ mang tính chất hỗ trợ nhỏ giọt.

Khi đối chiếu với các địa phương tiên phong, sự chênh lệch thể hiện rất rõ rệt. Thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết 05/2019/NQ-HĐND với mục tiêu hỗ trợ 500 dự án khởi nghiệp sáng tạo và kích hoạt dòng vốn 500 tỷ đồng, còn thành phố Đà Nẵng đã xây dựng thành công Vườn ươm Doanh nghiệp Đà Nẵng (DNES) theo mô hình công tư. Trong khi đó, Bắc Kạn chưa có các cơ chế tài chính linh hoạt để chia sẻ rủi ro cùng doanh nghiệp.

Các phát hiện này có thể được biểu đạt trực quan thông qua biểu đồ thanh ngang phản ánh điểm số Likert trung bình của 7 nhóm tiêu chí hỗ trợ (tín dụng, đào tạo, công nghệ, mặt bằng, kết nối cộng đồng, pháp lý, tư vấn) kết hợp bảng số liệu phân loại cơ cấu nhân khẩu học của 40 đối tượng khảo sát. Dữ liệu này chứng minh rõ nét sự ngắt kết nối giữa nhu cầu thực tế của các nhà sáng lập với năng lực cung ứng dịch vụ hỗ trợ của bộ máy hành chính công.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tạo bước đột phá cho phong trào khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Bắc Kạn trong giai đoạn 2021-2026, bốn nhóm giải pháp trọng tâm cần được thực hiện đồng bộ:

Thứ nhất, kiện toàn tổ chức bộ máy và thể chế hóa chính sách ưu đãi. Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn cần thành lập Hội đồng điều phối khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cấp tỉnh trong năm 2022, đóng vai trò đầu mối liên kết các sở ngành. Đồng thời, Hội đồng nhân dân tỉnh cần ban hành Nghị quyết chuyên đề hỗ trợ từ 50% đến 100% kinh phí bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, kiểu dáng công nghiệp và kiểm định chất lượng cho các sản phẩm khởi nghiệp sáng tạo bản địa.

Thứ hai, thiết lập vườn ươm doanh nghiệp và không gian hỗ trợ kỹ thuật. Sở Khoa học và Công nghệ cần chủ trì nâng cấp Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ thành vườn ươm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh trong giai đoạn 2022-2024. Mục tiêu cụ thể là hình thành 01 không gian làm việc chung (coworking space) đạt chuẩn, hỗ trợ ươm tạo kỹ thuật cho 15 đến 20 dự án khởi nghiệp tiềm năng trong lĩnh vực nông lâm nghiệp công nghệ cao và dược liệu bản địa.

Thứ ba, tăng cường nguồn lực tài chính và kết nối đầu tư. Tỉnh cần nghiên cứu thành lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ địa phương, đồng thời tích hợp nguồn lực tài chính từ dự án CSSP và vốn ngân sách để thực hiện cơ chế bù lãi suất vay vốn ngân hàng thương mại cho 100% dự án khởi nghiệp sáng tạo đạt giải cấp tỉnh. Tổng hạn mức vốn ủy thác mục tiêu đạt 10 đến 15 tỷ đồng trong giai đoạn 2023-2025.

Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu và lan tỏa tinh thần doanh nhân. Tỉnh đoàn phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tổ chức tối thiểu 10 khóa tập huấn thực chiến trong giai đoạn 2021-2025, trang bị kỹ năng quản trị dòng tiền, bán hàng đa kênh và phát triển thương hiệu số cho 300 lượt thanh niên, phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số khởi nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước tại Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn cũng như các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Công trình cung cấp hệ thống chỉ tiêu khoa học và minh chứng thực chứng để xây dựng các đề án, cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sát hợp với nguồn lực địa phương.

Nhóm thứ hai là các cá nhân, nhóm khởi nghiệp, hợp tác xã và chủ doanh nghiệp trên địa bàn 7 huyện và 1 thành phố của tỉnh Bắc Kạn. Tài liệu giúp các nhà sáng lập nhận diện rõ các chính sách trợ lực công hiện có, lường trước các rào cản về vốn và thị trường, từ đó hoàn thiện mô hình kinh doanh thích ứng với năng lực bản địa.

Nhóm thứ ba là các tổ chức chính trị xã hội và ban điều phối các chương trình dự án như Tỉnh đoàn, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Ban quản lý Chương trình 135 và Dự án CSSP. Luận văn gợi mở cách thức lồng ghép phong trào thanh niên lập nghiệp với việc phát huy tri thức bản địa của hơn 86% đồng bào dân tộc thiểu số, biến sản vật địa phương thành sản phẩm hàng hóa có giá trị gia tăng cao.

Nhóm thứ tư là các giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển. Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình thiết kế công cụ điều tra, xử lý thang đo Likert và phân tích chính sách công tại các địa bàn có điều kiện kinh tế khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo khác biệt như thế nào so với lập nghiệp truyền thống tại Bắc Kạn?

Lập nghiệp truyền thống tập trung vào mở rộng các mô hình kinh doanh sẵn có như cửa hàng dịch vụ hay xưởng gỗ gia đình với quy mô thị trường hạn hẹp tại địa phương. Ngược lại, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Bắc Kạn đòi hỏi tính đột phá qua việc ứng dụng công nghệ chế biến sâu hoặc mô hình kinh doanh mới từ nguồn tài nguyên bản địa như miến dong hay tinh nghệ, hướng tới thị trường toàn quốc với tiềm năng tăng trưởng doanh thu vượt bậc.

Tại sao quy mô khảo sát của đề tài chỉ chọn 03 tổ chức khởi nghiệp sáng tạo?

Do đặc thù Bắc Kạn là tỉnh miền núi có điều kiện kinh tế còn khó khăn với 2 huyện nghèo 30a, hệ sinh thái khởi nghiệp mới ở giai đoạn sơ khởi nên số lượng doanh nghiệp đáp ứng đúng tiêu chí khởi nghiệp sáng tạo theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 còn rất ít. Việc khảo sát 03 tổ chức đại diện gồm 01 doanh nghiệp khoa học công nghệ và 02 hợp tác xã đổi mới mô hình kinh doanh đã phản ánh trọn vẹn hiện trạng thực tế của tỉnh vào thời điểm năm 2020.

Đâu là rào cản lớn nhất đối với các nhà khởi nghiệp sáng tạo tại Bắc Kạn?

Kết quả khảo sát 40 chuyên gia và doanh nghiệp cho thấy điểm nghẽn lớn nhất nằm ở việc tiếp cận nguồn vốn tài chính, chỉ đạt 2,15/5,0 điểm. Hầu hết các nhà sáng lập thiếu tài sản bảo đảm để vay vốn ngân hàng, trong khi địa phương hoàn toàn chưa hình thành mạng lưới nhà đầu tư thiên thần hay quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ tài chính cho các ý tưởng kinh doanh có độ rủi ro cao.

Luận văn đề xuất giải pháp tài chính cụ thể nào cho các dự án khởi nghiệp?

Nghiên cứu kiến nghị tỉnh sớm thành lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ địa phương, đồng thời trích lập ngân sách ủy thác từ 10 đến 15 tỷ đồng qua Ngân hàng Chính sách xã hội giai đoạn 2023-2025. Nguồn vốn này kết hợp cùng Dự án CSSP sẽ thực hiện cơ chế hỗ trợ lãi suất ưu đãi và bảo lãnh tín dụng cho 100% các dự án khởi nghiệp sáng tạo đạt giải tại các cuộc thi cấp tỉnh.

Mô hình hỗ trợ khởi nghiệp từ địa phương nào có thể chuyển giao hiệu quả cho Bắc Kạn?

Bắc Kạn có thể học hỏi trực tiếp cơ chế hỗ trợ của Hà Nội theo Nghị quyết 05/2019/NQ-HĐND về việc tài trợ 100% kinh phí sở hữu trí tuệ, kết hợp với kinh nghiệm của Sơn La trong việc tổ chức Diễn đàn khởi nghiệp thanh niên Tây Bắc gắn với đào tạo kỹ năng thực chiến. Việc áp dụng linh hoạt các bài học này sẽ giúp Bắc Kạn khơi dậy tinh thần khởi nghiệp từ chính thế mạnh nông lâm sản và văn hóa bản địa độc đáo.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Lương Đình Bảo đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 đóng góp cốt lõi:

• Hệ thống hóa khung lý luận về hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, chuyển hóa linh hoạt tiêu chí tính mới phù hợp với thực tiễn tỉnh miền núi nghèo.
• Đánh giá toàn diện thực trạng hỗ trợ khởi nghiệp tại Bắc Kạn thông qua bộ số liệu khảo sát 40 đối tượng, chỉ rõ sự non trẻ của hệ sinh thái với vỏn vẹn 03 tổ chức khởi nghiệp sáng tạo tiêu biểu.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn nghiêm trọng nhất về vốn và tín dụng khi điểm số đánh giá chỉ đạt 2,15/5,0 cùng tình trạng thiếu vắng hạ tầng vườn ươm ươm tạo công nghệ.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình rõ ràng giai đoạn 2021-2026, gắn kết chặt chẽ với việc khai thác bản sắc văn hóa của hơn 86% đồng bào dân tộc thiểu số.
• Đóng góp luận cứ khoa học tin cậy hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước ban hành chính sách đặc thù nhằm nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

Các cấp chính quyền, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nhân tỉnh Bắc Kạn cần nhanh chóng bắt tay hiện thực hóa các giải pháp nêu trên trong giai đoạn 2021-2026, đưa khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thực sự trở thành đòn bẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững cho quê hương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, luận văn được kết cấu thành 4 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn cấp tỉnh Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Chƣơng 4: Giải pháp đẩy mạnh hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN V TH C TIỄN VỀ HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH 1. Cơ sở lý luận về hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo 1.

Lý luận về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo 1. Khái niệm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Trong bối cảnh hội nhập hóa, quốc tế hóa cùng với sự phát triển không ngừng của công nghệ cao, tinh thần khởi nghiệp tại các quốc gia trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng đang ngày càng trở nên mạnh mẽ và là lựa chọn của nhiều doanh nhân trẻ. Khởi nghiệp hiện nay vẫn là một khái niệm gây nhiều tranh luận khác nhau. Khởi nghiệp theo ngôn ngữ tiếng Việt có thể hiểu là sự kết hợp của 2 nội hàm là “Khởi sự và “Sự nghiệp.

Theo đó, khởi sự được hiểu là “ ắt đầu một cái gì mới (Từ điển tiếng Việt, 2002). Khởi sự kinh doanh theo nghĩa đó được hiểu là bắt đầu tạo lập một công việc kinh doanh mới. Khởi nghiệp có nghĩa là khởi sự một sự nghiệp hay có thể hiểu khởi nghiệp là “khởi sự một công việc kinh doanh nào đó có định hướng phát triển lâu dài, cam kết theo đuổi và dành hết tâm sức, nguồn lực cho công việc này (Từ điển tiếng Việt, 2002). Ở Việt Nam, hiện nay, có hai quan điểm chính về khởi nghiệp: - Quan điểm thứ nhất: Khởi nghiệp là khởi sự kinh doanh, thông thường là bắt đầu một công việc kinh doanh bất kỳ như mở một quán phở, khai trương một cửa hàng bán mỹ phẩm, thành lập một xưởng chăm sóc xe hơi.

- Quan điểm thứ hai: “Khởi nghiệp là khởi nghiệp sáng tạo phải dựa trên công nghệ đỉnh cao hoặc công nghệ mới, hoặc tạo ra một hình thức kinh doanh mới, xây dựng một phân khúc thị trường mới, tạo ra sự khác biệt không chỉ với các công ty ở trong nước mà còn với tất cả các công ty trên thế giới, làm những điều mà thế giới chưa ao giờ từng làm. Trên thực tế, quan điểm này từng được hiểu “mềm hơn - không nhất thiết phải là những điều mà trên thế giới chưa từng làm. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa có hiệu lực từ 1/1/2018 đã nêu rõ: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp nhỏ và vừa 5 được thành lập để thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh (Quốc hội, 2017). Tuy nhiên, Luật này cũng không đưa ra khái niệm thế nào là công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới.

Trên thực tế, cái “mới thường được hiểu theo nghĩa là mới so với vùng/địa phương mà doanh nghiệp hoạt động. Đặc điểm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo a. Tính mới Tính mới hay còn gọi là tính đột phá của khởi nghiệp có nghĩa là việc tạo ra một điều gì đấy chưa từng có tiền lệ, chưa hề có trên thị trường hoặc tạo ra một giá trị vượt trội hơn so với những sản phẩm đang có trên thị trường. Chẳng hạn như có thể tạo ra một phân khúc mới trong sản xuất như thiết bị thông minh đo lường sức khỏe cá nhân, máy siêu âm cầm tay,.

hay tạo ra một mô hình kinh doanh hoàn toàn mới như AirBnb hoặc xây dựng và ứng dụng một loại công nghệ độc đáo, khác lạ như công nghệ in 3D hình ảnh selfie cá nhân lên cốc cà phê hay mô hình quán cà phê tự động hóa,… Thực tế về khởi nghiệp của rất nhiều nhà khởi nghiệp trên thế giới đã cho thấy rất nhiều người trẻ khởi nghiệp thành công với những dự án mang về chục triệu đô la hoặc nhiều hơn thế nữa bắt đầu từ một số ý tưởng thoạt nghe có vẻ rất phi lý, nhưng sau đó đã thành công ngoài sức tưởng tượng. Tăng trƣởng nhanh Một tổ chức khởi nghiệp sẽ không đặt ra giới hạn cho sự tăng trưởng và họ có tham vọng phát triển đến mức tốt nhất có thể. Họ tạo ra ảnh hưởng cực lớn và có thể được xem là người khai phá thị trường. Thành công của các tổ chức khởi nghiệp có thể không chắc chắn nhưng khi khởi nghiệp thành công sẽ tạo ra sự đột phá với tốc độ cao, mang lại lợi ích cực kỳ to lớn trong thời gian khá ngắn.

Mỗi năm trên toàn thế giới có hàng trăm TCKN được thành lập nhưng tới hơn phân nửa nhanh chóng đi vào phá sản chỉ một năm sau đó. Tuy nhiên, cũng có những công ty khởi nghiệp lại rất thành công thậm chí có giá trị vốn hóa lên tới hàng tỷ đô. Phân biệt Khởi nghiệp và Lập nghiệp Khởi nghiệp đòi hỏi phải đổi mới, sáng tạo. Đặc tính cơ ản của khởi nghiệp là “tính đột phá nhằm tạo ra một điều gì đấy chưa hề có trên thị trường hoặc tạo ra một giá trị tốt hơn so với những thứ đang có sẵn, chẳng hạn như có thể tạo ra một sản phẩm mới, một phân khúc mới trong sản xuất, một mô hình kinh doanh mới, hoặc một loại công nghệ độc đáo mới… Còn lập nghiệp là gây dựng cơ nghiệp bằng cách lập một doanh nghiệp tư nhân hoặc hộ kinh doanh cá thể mà vô số những doanh nghiệp, hộ gia đình khác đã và đang làm cùng mô hình kinh doanh giống bạn, chẳng hạn như mở nhà hàng, quán ăn, tiệm cắt tóc, quán cà phê.

Một ví dụ cụ thể để phân biệt giữa lập nghiệp và khởi nghiệp là sản xuất ống hút. Nếu bạn sản xuất ống hút bằng nhựa như bao doanh nghiệp khác trong vùng thì chỉ có thể nói bạn đang lập nghiệp. Còn mô hình sản xuất ống hút bằng tre hay ống hút bằng cỏ - sản phẩm hoàn toàn mới và thân thiện với môi trường mới được xem là mô hình khởi nghiệp. Bởi tính sáng tạo và đột phá trong sản phẩm mới thể hiện thông qua việc lên ý tưởng, sản xuất thử nghiệm, giáo dục thị trường,.

Như vậy rõ ràng khởi nghiệp khó hơn lập nghiệp nhiều ở tính đột phá và sáng tạo. Chia sẻ tại tọa đàm “Startup – Đường nào tới thành công? , ông Trương Gia Bình cho rằng: “Chúng ta đang nhầm lẫn. Một bên là Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, một bên hiểu là Lập nghiệp. Lập nghiệp cũng có thể trở thành doanh nghiệp cực kỳ lớn.

Còn nói đến khởi nghiệp phải nói đến đỉnh cao của khoa học công nghệ, nói đến điều thế giới chưa từng làm. Chẳng hạn như U er hay Gra – đó là những hãng taxi được coi là lớn nhất nhì thế giới nhưng không hề có một chiếc taxi nào – đó chính là điểm khác biệt mà các hãng taxi truyền thống không hề có. Một doanh nghiệp khởi nghiệp không đặt ra giới hạn về sự tăng trưởng, họ luôn tham vọng sẽ đạt được những giá trị lớn nhất có thể và mong muốn trở thành người khai phá, đi đầu thị trường. Trong khi đó, lập nghiệp thông thường sẽ được vận hành trong một phạm vi nhất định được giới hạn bởi người sáng lập.

Xét về góc độ lợi nhuận, việc khởi nghiệp có thể cần đến nhiều tháng thậm chí nhiều năm để có được doanh thu, thậm chí có những dự án khởi nghiệp đi đến kết cục thất bại, đó là điều khó tránh khỏi. Khởi nghiệp tập trung phát triển một sản 7 phẩm mới, một phân khúc thị trường mới, một mô hình kinh doanh mới,… do đó cần thời gian để thu hút khách hàng bằng các biện pháp giáo dục thị trường và nếu kế hoạch thành công thì lợi nhuận tài chính có thể rất khổng lồ. Chẳng hạn như Uber hiện được định giá trên 50 tỷ USD (Thời báo Kinh tế Việt Nam, 2015). Trong khi đó, lập nghiệp mong muốn tìm kiếm doanh thu và lợi nhuận ngay khi đi vào hoạt động, giá trị lợi nhuận phụ thuộc vào mục tiêu của người sáng lập cũng như kế hoạch mở rộng kinh doanh.

Về tài chính, vốn dành cho khởi nghiệp thông thường đến từ người sáng lập, từ người thân, gia đình, ạn bè hoặc được gọi vốn từ cộng đồng hoặc từ các Nhà đầu tư thiên thần hoặc Quỹ đầu tư mạo hiểm. Vốn dành cho khởi nghiệp thông thường khá lớn và sẽ mất thời gian khá lâu để có thể tạo ra nguồn tài chính ù đắp, thậm chí là có thể thua lỗ. Còn với lập nghiệp, ngoài tiền túi của người sáng lập, vay gia đình, ạn bè thì có thể vay ngân hàng, gọi vốn từ các nhà đầu tư, tuy nhiên, hoạt động vay vốn, gọi vốn ở đây sẽ luôn kèm theo việc hoàn trả cùng với lãi suất. Theo thống kê, vòng đời của hoạt động khởi nghiệp ngắn hơn so với lập nghiệp.

Trung bình cứ 10 người khởi nghiệp mới có 1 người thành công, còn 10 người lập nghiệp thông thường sẽ có đến 7 người thành công (Khởi nghiệp trẻ, 2019). Do vậy, tính đổi mới sáng tạo của khởi nghiệp luôn là thách thức và cũng là cơ hội cho các nhà đầu tư để vươn tới những đỉnh cao mới, những thành công mới. Vai trò của khởi nghiệp đối với nền kinh tế Vai trò của khởi nghiệp đối với nền kinh tế đã được khẳng định tại rất nhiều các quốc gia trên thế giới trong đó phải kể đến bài học về quốc gia khởi nghiệp của Israel, đất nước có nền văn minh nông nghiệp đáng ngưỡng mộ. Tại Việt Nam, vai trò của khởi nghiệp với nền kinh tế cũng luôn được đề cao.

Phát biểu tại Diễn đàn Thanh niên khởi nghiệp 2018, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “Khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển của mỗi một quốc gia, và điều này đã được xác nhận tại Việt Nam. Việt Nam nếu không có sự đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, không đưa doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là công nghệ cao vào phát triển thì khó có thể tiến ước xa và dài, bền vững trong tương lai (Kinh tế & Đô thị, 2018). Nếu không có khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, khó thành công trong phát triển đất nước. Khởi nghiệp là điều kiện để đưa 8 nền kinh tế tăng trưởng nhanh và đón nhận những sản phẩm mới từ đổi mới sáng tạo, tạo động lực đột phá cho nền kinh tế.