-1- BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP. HCM ------------------------------ NGUYEÃN THÒ THU TRAØ CAÙC GIAÛI PHAÙP NHAÈM HAÏN CHEÁ TRANH CHAÁP PHAÙT SINH TRONG PHÖÔNG THÖÙC TÍN DUÏNG CHÖÙNG TÖØ TAÏI CAÙC NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI VIEÄT NAM LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ TP. Hoà Chí Minh – Naêm 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -2- BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP. HCM ------------------------------ NGUYEÃN THÒ THU TRAØ CAÙC GIAÛI PHAÙP NHAÈM HAÏN CHEÁ TRANH CHAÁP PHAÙT SINH TRONG PHÖÔNG THÖÙC TÍN DUÏNG CHÖÙNG TÖØ TAÏI CAÙC NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI VIEÄT NAM CHUYEÂN NGAØNH : KINH TEÁ TAØI CHÍNH – NGAÂN HAØNG MAÕ SOÁ : 60.12 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS.
LEÂ THÒ HIEÄP THÖÔNG TP. Hoà Chí Minh – Naêm 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- NHÖÕNG ÑIEÅM MÔÙI CUÛA LUAÄN VAÊN Maëc duø UCP-600 môùi ñöôïc aùp duïng vaøo ngaøy 01.2007 nhöng luaän vaên ñaõ coù nhöõng nghieân cöùu, tìm toøi, vaän duïng linh hoaït caùc ñieàu khoaûn cuûa thoâng leä chuaån naøy ñeå giaûi quyeát vaø goùp phaàn haïn cheá caùc tranh chaáp phaùt sinh thöïc teá trong phöông thöùc giao dòch tín duïng chöùng töø taïi caùc Ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam. Luaän vaên cuõng ñaõ ñöa ra ñöôïc moät soá giaûi phaùp xaùc ñaùng mang tính thöïc teá cao coù theå aùp duïng ngay trong thöïc teá xöû lyù nghieäp vuï thanh toaùn quoác teá taïi caùc Ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam nhaèm haïn cheá tranh chaáp phaùt sinh trong phöông thöùc giao dòch tín duïng chöùng töø: Qui trình tö vaán lieân quan ñeán phöông thöùc giao dòch tín duïng chöùng töø (Chöông 3, Muïc 3.2, töø trang 57 ñeán trang 60), Thieát laäp trung taâm xöû lyù nghieäp vuï tín duïng chöùn taäp trung (Chöông 3, Muïc 3.3, töø trang 60 ñeán trang 65). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- MUÏC LUÏC LÔØI MÔÛ ÑAÀU ------------------------------------------------------------------------------------------- T1 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ CAÙC TRANH CHAÁP THÖÔØNG PHAÙT SINH TRONG THANH TOAÙN BAÈNG L/C -------------------------------------------------------------- T5 1.1 Vaøi neùt veà phöông thöùc TDCTø --------------------------------------------------------------- T5 1.1 Khaùi nieäm veà phöông thöùc TDCT.2 Caùc moái quan heä ñaëc tröng cuûa phöông thöùc TDCT --------------------------------- T5 1.1 Moái quan heä giöõa ngöôøi môû thö tín duïng vaø NH phaùt haønh---------------------- T5 1.2 Moái quan heä giöõa hôïp ñoàng vaø thö tín duïng ----------------------------------------- T6 1.3 Moái quan heä giöõa chöùng töø vaø haøng hoùa trong tín duïng chöùng töø -------------- T7 1.3 Caùc thoâng leä chuaån quoác teá aùp duïng trong phöông thöùc TDCT------------------- T7 1.1 Qui taéc vaø thöïc haønh thoáng nhaát TDCT (UCP)------------------------------------- T7 1.2 Taäp quaùn NH tieâu chuaån quoác teá duøng ñeå kieåm tra chöùng töø trong phöông thöùc tín duïng chöùng töø – ISBP.2 Caùc tranh chaáp thöôøng gaëp trong giao dòch tín duïng thö ------------------------------ T14 1.1 Caùc tranh chaáp xuaát phaùt töø traùch nhieäm cuûa caùc beân khi tham gia vaøo giao dòch tín duïng chöùng töø: ---------------------------------------------------------------------- T14 1.1 Tranh chaáp khi NH phaùt haønh khoâng thöïc hieän ñuùng caùc nghóa vuï lieân quan ñeán LC-------------------------------------------------------------------------------- T15 1.2 Tranh chaáp khi NH thoâng baùo khoâng thöïc hieän ñuùng caùc nghóa vuï lieân quan ñeán L/C:------------------------------------------------------------------------------ T18 1.2 Caùc tranh chaáp lieân quan ñeán chöùng töø xuaát trình ---------------------------------- T20 1.1 Tranh chaáp phaùt sinh do chöùng töø laäp khoâng phuø hôïp vôùi caùc ñieàu kieän qui ñònh cuûa L/C.2 Caùc tranh chaáp phaùt sinh do coù söï maâu thuaãn giöõa caùc chöùng töø -------------- T23 CHÖÔNG 2: THÖÏC TRAÏNG VEÀ GIAÛI QUYEÁT CAÙC TRANH CHAÁP TRONG THANH TOAÙN BAÈNG L/C TAÏI CAÙC NH THÖÔNG MAÏI VIEÄT NAM LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Toång quan kinh teá vieät nam sau 01 naêm gia nhaäp WTO--------------------------------- T25 2.1 Toaøn caûnh neàn kinh teá Vieät Nam sau moät naêm gia nhaäp WTO ------------------- T25 2.2 Toång quan veà caùc NH Vieät Nam sau moät naêm gia nhaäp WTO --------------------- T26 2.2 Tình hình thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu taïi caùc NH thöông maïi Vieät Nam.1 Moät soá thaønh töïu ----------------------------------------------------------------------------- T31 2.2 Nhöõng maët coøn haïn cheá.3 Moät soá caùch giaûi quyeát caùc tranh chaáp thöôøng gaëp trong giao dòch tín duïng chöùng töø taïi caùc NH thöông maïi Vieät Nam ------------------------------------------------- T33 2.1 Ñaùnh giaù thöïc traïng tranh chaáp vaø giaûi quyeát trong thanh toaùn L/C ----------- T33 2.2 Caùc tranh chaáp phaùt sinh ------------------------------------------------------------------- T35 2.1 Caùc tranh chaáp phaùt sinh do beân ngöôøi xin môû L/C tuyeân boá ngöøng traû tieàn -------------------------------------------------------------------------------------- T35 2.2 Tranh chaáp phaùt sinh do phía ngöôøi baùn vi phaïm --------------------------------- T37 2.3 Tranh chaáp phaùt sinh do NH phaùt haønh L/C vi phaïm ---------------------------- T40 2.4 Tranh chaáp phaùt sinh do NH thoâng baùo vi phaïm ---------------------------------- T45 2.4 Caùc nguyeân nhaân phaùt sinh tranh chaáp trong thanh toaùn baèng L/C: ---------------- T49 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- CHÖÔNG 3: CAÙC GIAÛI PHAÙP HAÏN CHEÁ TRANH CHAÁP TRONG THANH TOAÙN THEO PHÖÔNG THÖÙC TÍN DUÏNG CHÖÙNG TÖØ TAÏI CAÙC NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI VIEÄT NAM 3.1 Nhöõng giaûi phaùp ñoái vôùi baûn thaân caùc ngaân haøng thöông maïi.1 Naâng cao vai troø, traùch nhieäm cuûa NH trong moãi maéc xích cuûa qui trình thanh toaùn.1 Ñoái vôùi NH phaùt haønh: ----------------------------------------------------------------- T52 3.2 Ñoái vôùi NH thoâng baùo:------------------------------------------------------------------- T55 3.2 NH thieát laäp qui trình höôùng daãn, tö vaán vaø hoã trôï nghieäp vuï cho caùc doanh nghieäp moät caùch chi tieát --------------------------------------------------------------------- T56 3.3 Thieát laäp trung taâm xöû lyù nghieäp vuï tín duïng chöùng töø taäp trung chuyeân moân hoùa cao.1 Öu ñieåm cuûa trung taâm xöû lyù taäp trung: ---------------------------------------------- T61 3.2 Kinh nghieäm cuûa moät soá NH nöôùc ngoaøi: ------------------------------------------- T61 3.3 Taàm quan troïng phaûi thaønh laäp trung taâm xöû lyù taäp trung ----------------------- T62 3.4 Ñeà xuaát moâ hình trung taâm thanh toaùn hieän ñang aùp duïng taïi NHCT Vieät Nam -------------------------------------------------------------------------------------- T63 3.4 Caùc giaûi phaùp lieân quan ñeán con ngöôøi: ------------------------------------------------- T65 3.1 Naâng cao naêng löïc, trình ñoä nghieäp vuï cuûa nhaân vieân vaø ñoäi nguõ caùn boä quaûn lyù -------------------------------------------------------------------------------------- T66 3.2 Chuù troïng coâng taùc ñaøo taïo, tuyeån duïng, boài döôõng nghieäp vuï, cheá ñoä ñaõi ngoä hôïp lyù.5 Môû roäng quan heä ñaïi lyù ---------------------------------------------------------------------- T68 3.6 Giaûi phaùp veà coâng ngheä.2 Kieán nghò vôùi chính phuû ------------------------------------------------------------------------- T70 3.3 Kieán nghò ñoái vôùi NH nhaø nöôùc --------------------------------------------------------------- T72 KEÁT LUAÄN LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- DANH MUÏC CAÙC CHÖÕ VIEÁT TAÉT B/L : Bill of Lading - Vaän ñôn ñöôøng bieån C/O : Certificate of Origin – Chöùng nhaän nguoàn goác ICC : International Chamber of Commerce – Phoøng Thöông maïi quoác teá ISBP : International Standard Banking Practice – Taäp quaùn Ngaân haøng tieâu chuaån Quoác teá L/C : Letter of Credit – Thö tín duïng NH : Ngaân haøng NHTM : Ngaân haøng thöông maïi TDCT : Tín duïng chöùng töø UCP-500 : Uniform Customs and Practice for Document Credit Version 500 - Quy taéc vaø thöïc haønh thoáng nhaát tín duïng chöùng töø phieân baûn 500 UCP-600 : Uniform Customs and Practice for Document Credit Version 600 - Quy taéc vaø thöïc haønh thoáng nhaát tín duïng chöùng töø phieân baûn 600 SWIFT : Society for Worldwide Interbank Finance Telecommunication WTO : World Trade Organization – Toå chöùc Thöông maïi Theá Giôùi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- DANH MUÏC CAÙC BIEÅU ÑOÀ, SÔ ÑOÀ Trang Hình 1.1: Qui trình thanh toaùn trong phöông thöùc tín duïng chöùng töø 11 Bieåu ñoà 2.1: Kim ngaïch thöông maïi Vieät Nam 31 Baûng 2.1: Doanh soá thanh toaùn xuaát khaåu taïi caùc Ngaân haøng 32 Baûng 2.1: Doanh soá thanh toaùn nhaäp khaåu taïi caùc Ngaân haøng 32 Hình 3.1: Moâ hình trung taâm xöû lyù taäp trung hieän ñang aùp duïng taïi Ngaân haøng Coâng Thöông Vieät Nam 64 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -9- LÔØI MÔÛ ÑAÀU 1.
Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi: Moät naêm sau khi gia nhaäp Toå chöùc Thöông Maïi Theá Giôùi (WTO), neàn kinh teá Vieät Nam ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu ñaùng keå: neàn kinh teá taêng tröôûng cao, oån ñònh veà kinh teá-xaõ hoäi, löïc löôïng lao ñoäng treû, thoâng minh, kheùo leùo, tieáp thu nhanh, thò tröôøng noäi ñòa coù söùc mua taêng nhanh choùng, kim ngaïch xuaát nhaäp khaåu taêng cao, nguoàn voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi taêng leân nhanh choùng, quan heä laøm aên buoân baùn giöõa caùc nöôùc ñöôïc roäng môû… Toaøn caàu hoùa mang laïi nhieàu cô hoäi nhöng ñoàng thôøi cuõng mang nhieàu thaùch thöùc ñaëc bieät trong lónh vöïc kinh doanh NH, voán laø lónh vöïc nhaïy caûm vaø luoân tieàm aån nhieàu ruûi ro. Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi vaø coâng ngheä - thoâng tin, vieäc mua baùn haøng hoùa, dòch vuï giöõa thöông nhaân caùc nöôùc vôùi nhau ñaõ phaùt trieån phong phuù vaø ña daïng hôn. Quan heä mua baùn haøng hoùa quoác teá khoâng chæ ñöôïc xaùc laäp, thöïc hieän giöõa thöông nhaân vôùi thöông nhaân maø coøn ñöôïc thöïc hieän giöõa caùc chính phuû vôùi nhau. Söï xuaát hieän vaø phaùt trieån ngaøy caøng maïnh meõ caùc quan heä kinh teá ñoái ngoaïi ñaõ laøm xuaát hieän nhieàu caùc phöông tieän thanh toaùn quoác teá, nhö: seùc (check), hoái phieáu (bill of exchange) vaø leänh phieáu (promissory note).
Beân caïnh caùc phöông tieän thanh toaùn quoác teá noùi treân, caùc thöông nhaân coøn söû duïng nhieàu phöông thöùc thanh toaùn khaùc trong quan heä mua baùn haøng hoùa quoác teá. Khaùc vôùi tröôùc ñaây, phöông thöùc thanh toaùn khoâng coøn bò boù heïp trong phaïm vi “haøng ñoåi haøng” maø ñaõ coù nhieàu phöông tieän thanh toaùn hieän ñaïi khaùc cho caùc beân löïa choïn, thoûa thuaän, nhö: phöông thöùc chuyeån tieàn, phöông thöùc nhôø thu, phöông thöùc TDCT. Moãi phöông tieän thanh toaùn vaø phöông thöùc thanh toaùn neâu treân coù nhöõng öu ñieåm vaø haïn cheá nhaát ñònh. Cho neân, tuøy thuoäc vaøo töøng giao dòch cuï LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - theå maø caùc beân coù theå löïa choïn, thoûa thuaän söû duïng moät phöông thöùc thanh toaùn noùi treân.
Thöïc tieãn, keå töø khi caùc NH thöông maïi nöôùc ta tham gia cung öùng dòch vuï thanh toaùn haøng hoùa cho cho caùc giao dòch ngoaïi thöông quoác teá, phöông thöùc thanh toaùn TDCT laø phöông thöùc thoâng duïng, phoå bieán vaø an toaøn nhaát, trong ñoù thö tín duïng (letter of credit - L/C) ñoùng vai troø chuû yeáu, quyeát ñònh söï toàn taïi cuûa phöông thöùc thanh toaùn naøy. Ñieàu naøy theå hieän ôû choã neáu caùc beân tham gia giao dòch mua baùn haøng hoùa quoác teá khoâng thieát laäp ñöôïc L/C thì caùc beân khoâng coù traùch nhieäm giao haøng vaø traû tieàn cho nhau. Do vaäy, phöông thöùc thanh toaùn TDCT khoâng ñöôïc xaùc laäp. Maëc duø vaäy, phöông thöùc thanh toaùn baèng L/C vaãn thöôøng xaûy ra tranh chaáp do kyõ thuaät aùp duïng töông ñoái phöùc taïp, caùc beân tham gia laïi thieáu söï am hieåu töôøng taän veà caùc thoâng leä quoác teá cuõng nhö moät soá qui ñònh trong L/C.
Moät khi tranh chaáp xaûy ra thieät haïi maø caùc beân phaûi gaùnh chòu laø raát lôùn. Vì vaäy, laøm theá naøo ñeå phoøng ngöøa vaø giaûm thieåu toái ña caùc thieät haïi, ruûi ro trong phöông thöùc thanh toaùn L/C laø thaùch thöùc lôùn ñoái vôùi caùc doanh nghieäp cuõng vaø caùc NHTM Vieät Nam hieän nay.