MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết đề tài Huyện Thuỷ Nguyên nằm ở phía bắc thành phố Hải Phòng, tiếp giáp với tỉnh Quảng Ninh, tỉnh Hải Dƣơng, huyện An Dƣơng, quận Hồng Bàng và quận Ngô Quyền, đồng thời tiếp giáp với cảng Hải Phòng về phía Đông - một trong những cảng biển lớn và quan trọng nhất ở miền Bắc nƣớc ta. Huyện có tổng diện tích tự nhiên 242,7 km2, với nhiều dạng địa hình nhƣ đồi núi đá vôi, đồi núi đất, đồng bằng ven biển; Huyện Thủy Nguyên gồm 35 xã, 2 thị trấn, trong đó có 5 xã và 1 thị trấn nằm trong quy hoạch phát triển đô thị thành phố Hải Phòng. Năm 2008, dân số toàn huyện khoảng 302 nghìn ngƣời; trong đó dân số thuộc các thị trấn, thị tứ gần 35 nghìn ngƣời, mật độ dân số cao so với khu vực, đặc biệt tại thị trấn Minh Đức và Núi Đèo.
Với những đặc điểm nhƣ vậy, Thuỷ Nguyên có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, tiếp nhận những tiến bộ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và thông tin, là thị trƣờng cung cấp nguồn lao động, hàng hoá nông thuỷ sản, tài nguyên khoáng sản cho thành phố. Trong những năm qua, kinh tế - xã hội của huyện liên tục phát triển, tốc độ tăng trƣởng GDP cao gấp 3,5 lần bình quân toàn thành phố, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Vì vậy sự chuyển dịch đất đai, theo đó là những xung đột đất đai là không tránh khỏi. Đứng trƣớc bài toán trên, Đảng và Nhà nƣớc ta đã có những định hƣớng, biện pháp kịp thời và đúng đắn nhằm quản lý đất đai phù hợp, hiệu quả.
Đề ra những cơ chế, chính sách làm công cụ để quản lý và coi chính sách đất đai có tầm quan trọng thiết yếu đối với tăng trƣởng bền vững, quản trị quốc gia hiệu quả, phúc lợi và các cơ hội kinh tế. Trong giai đoạn vừa qua, huyện Thủy Nguyên đã đạt đƣợc những hiệu quả nổi bật: Ổn định kinh tế - chính trị, giữ vững đƣợc biên giới chủ quyền, mang lại những tác động sâu rộng từ những chuyển biến trong quan hệ ruộng đất, nông nghiệp và phát triển nông thôn, sự ra đời của thị trƣờng bất động sản, coi đất đai là nguồn vốn nội lực để thu hút vốn đầu tƣ; Đối với huyện Thủy Nguyên do có hệ thống chính sách đất đai tƣơng đối đầy đủ về mọi mặt nên những năm qua cũng đã cùng Thành phố phát huy và gặt hái đƣợc nhiều thành tựu: Mở cửa và thu hút rất tốt các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài có chất lƣợng đến hợp tác liên doanh, phát triển mạnh thị trƣờng bất động sản, quy hoạch phát triển có định hƣớng rõ ràng, đời sống nhân dân đƣợc nâng cao. Tuy nhiên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng còn tồn tại nhiều vấn đề và nảy sinh nhiều xung đột đất đai nhƣ: Bố trí các nhà máy chƣa phù hợp và xa nguồn nguyên nhiêu liệu, khu dân cƣ còn xen lẫn khu công nghiệp dẫn đến ô nhiễm môi trƣờng sống, công tác đền bù gặp nhiều khó khăn do thói quen vùng và giá đền bù chƣa phù hợp, công tác cấp giấy chứng nhận còn nhiều chậm trễ. Xuất phát từ tình hình thực tiễn của địa phƣơng, đề tài nghiên cứu đƣợc lựa chọn với tiêu đề: “Xung đột đất đai trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng: Thực trạng và giải pháp” nhằm tìm ra những bất cập ở cơ chế, chính sách của địa phƣơng dẫn đến hệ quả xung đột đất đai và những hệ lụy kèm theo, đề xuất những giải pháp mang tính khoa học nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, nâng cao chất lƣợng công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai.
Mục tiêu nghiên cứu Xác lập luận cứ khoa học về xung đột đất đai nhằm tìm ra những giải pháp khắc phục những tác động tiêu cực, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Nhiệm vụ nghiên cứu - Phân tích đặc điểm khu vực nghiên cứu về vị trí địa lý và đặc điểm điều kiện tự nhiên, nghiên cứu đề xuất những chính sách để có hƣớng phát triển cho phù hợp. - Thu thập đƣa ra những luận cứ về cơ chế, chính sách thực tiễn đã và đang thực hiện. - Nêu và phân tích một số những xung đột của cơ chế chính sách đất đai.
- Điều tra, khảo sát một số xung đột đất đai đã xảy ra trên địa bàn huyện Thủy Nguyên. - Đánh giá, phân tích việc thực thi chính sách đất đai của cơ quan quản lý nhà nƣớc về đất đai và sự chấp hành của ngƣời dân, làm rõ những nguyên nhân vƣớng mắc, bất cập đang gặp phải. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hệ thống chính sách đất đai nhằm giảm thiểu những xung đột đất đai. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng - Phạm vi thời gian: Từ năm 2002 đến nay 5.
Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu 5. Quan điểm nghiên cứu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan điểm phát triển bền vững: Phân tích đánh giá các vấn đề cung đột cần đƣợc tiến hành trên quan điểm phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trƣờng đƣợc bảo vệ, gìn giữ hay nói cách khác là phải dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trƣờng 5. Quan điểm hệ thống: Xem xét các đối tƣợng, vấn đề một cách toàn diện, nhiều mặt, nhiều mối quan hệ trong trạng thái vận động và phát triển, trong những hoàn cảnh cụ thể để tìm ra bản chất và các quy luật 5.
Quan điểm tổng hợp: Xem xét các yếu tố và hiện tƣợng của sự việc không phải độc lập mà là một tổ hợp, giữa chúng có mối qua lại với nhau. Phƣơng pháp nghiên cứu a) Phƣơng pháp điều tra thu thập tài liệu số liệu: Sử dụng để thu thập thông tin tƣ liệu về vị trí địa lý khu vực nghiên cứu, công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ và các tài liệu liên quan về quy hoạch sử dụng đất phục vụ cho mục đích đánh giá. b) Phƣơng pháp thống kê: Sử dụng để thống kê các số liệu về giá đất bồi thƣờng, nhà và tài sản trên đất, số liệu về hỗ trợ và nhà tái định cƣ; Mật độ và sự phân bổ dân cƣ; Số vụ xung đột hàng năm phục vụ cho mục đích nghiên cứu, phân tích. c) Phƣơng pháp điều tra, phỏng vấn trực tiếp: Thu thập thông tin dựa trên cơ sở quá trình giao tiếp bằng lời nói nhằm làm sáng tỏ một vấn đề để đạt đƣợc mục đích đặt ra.
Trong cuộc phỏng vấn, ngƣời phỏng vấn nêu những câu hỏi theo một chƣơng trình đƣợc định sẵn dựa trên cơ sở luật số lớn của toán học. d) Các phƣơng pháp phân tích mâu thuẫn để nhằm tìm hiểu và xác định “sự thật” hoặc “bản chất” của mâu thuẫn từ các quan điểm khác nhau. Giúp: • Hiểu đƣợc lịch sử và các thông tin nền về các sự kiện đang xảy ra • Xác định các nhóm liên quan tham gia vào mẫu thuẫn (nhóm tham gia trực tiếp và gián tiếp) • Hiểu đƣợc nhận thức của các nhóm trong mâu thuẫn và chúng có mối liên hệ với nhau nhƣ thế nào. • Hiểu đƣợc các nhân tố và xu hƣớng của mâu thuẫn đánh giá làm rõ thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ của dự án và đề xuất các giải pháp có tính khoa học và phù hợp với thực tiễn cao, góp phần hoàn thiện việc thực 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ, nâng cao đời sống của ngƣời dân có đất bị thu hồi đất.
Cơ sở tài liệu để thực hiện luận văn - Luật đất đai 2003 và các văn bản dƣới luật chính sách đất đai, về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất; - Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội thành phố Hải Phòng đến năm 2020 của Thủ Tƣớng; - Khái niệm về xung đột đất đai ở Việt Nam; - Các báo cáo của các cấp: Thành phố, Huyện Thủy Nguyên, các xã có liên quan đến đất đai trên địa bàn huyện Thủy Nguyên; - Dựa vào đề án, một số dự án đã và đang đƣợc triển khai trên địa bàn huyện Thủy Nguyên; - Tài liệu chuyên ngành của các chuyên gia; - Thu thập thông tin từ việc điều tra thực tế tại địa phƣơng; - Thông tin, bài viết từ một số bài báo, hoặc thông tin đại chúng thời gian qua… - Những Bộ luật, Nghị định, Thông tƣ, Chỉ thị, Hƣớng dẫn triển khai, Quyết định cụ thể. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ VỀ XUNG ĐỘT ĐẤT ĐAI 1. Khái quát về xung đột và mâu thuẫn 1.Khái niệm Phép biện chứng duy vật của học thuyết Mác - Lênin đã chỉ rõ, mâu thuẫn tồn tại khách quan trong mọi sự vật, hiện tƣợng, trong suốt quá trình phát triển của mỗi sự vật và hiện tƣợng.
Không có sự vật hiện tƣợng nào không có mâu thuẫn và chính bản thân sự vận động cũng đã là một mâu thuẫn. Một khái niệm khác mâu thuẫn là một hiện tƣợng xã hội, trong đó có sự tham gia (ít nhất) của 2 đối tƣợng (2 bên). Mâu thuẫn bắt nguồn từ những điều kiện xã hội khác nhau hoặc lợi ích khác nhau (Imbusch 1999).Đặc điểm của xung đột Ngƣời ta nhận thấy rằng, mâu thuẫn là điều không thể tránh đƣợc và mang tính khách quan. Sự tiềm ẩn xung đột đƣợc tìm thấy ở mọi nơi.
Xung đột cũng nhƣ mâu thuẫn có thể xảy ra ở nhiều cấp độ từ nhỏ tới lớn. Mâu thuận không phải luôn luôn phá hủy (cái gì đó). Không phải luôn luôn mang ý nghĩa tiêu cực. Thay vào đó, mâu thuẫn thƣờng dẫn tới: - Sự thay đổi - Sự thống nhất - Hòa giải (Hình 1.1) Tranh chấp Mâu thuẫn Thủ địch Hình 1.
Các cấp độ của mâu thuẫn và xung đột 1. Điểm khác biệt giữa xung đột và mâu thuẫn Mâu thuẫn là sự bất đồng ngắn hạn và thƣờng dễ giải quyết Xung đột là sự bất đồng dài hạn, khó giải quyết và khó thƣơng thảo (Burton 1990). 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong nhiều trƣờng hợp mâu thuẫn và xung đột khó có sự phân biệt rạch ròi cả về ý nghĩa cũng nhƣ mức độ phức tạp.